Veelgestelde vragen Handreiking Gezonde Gemeente

De Handreiking Gezonde Gemeente is een actuele en bijgestelde versie van de eerder verschenen handleidingen lokaal gezondheidsbeleid voor de VWS-speerpunten roken, overgewicht, depressie en alcohol en het nieuwe thema seksuele gezondheid.

Er bestaat geen vast recept voor gemeentelijk gezondheidsbeleid en de lokale situaties en mogelijkheden verschillen enorm. Om die reden is er geen handleiding maar een handreiking geschreven. De digitale Handreiking Gezonde Gemeente biedt handvatten voor gemeentelijk gezondheidsbeleid. Dat gebeurt in de vorm van tips, achtergrondinformatie, praktijkvoorbeelden en verwijzingen naar relevante websites. U kunt de handreiking gebruiken voor het onderbouwen van uw keuzes in beleid en de invulling van de preventie van gezondheidsproblemen in uw gemeente. Ook biedt de handreiking houvast voor het inrichten van het beleidsproces.

De Handreiking Gezonde Gemeente is bedoeld voor beleidsmedewerkers van gemeenten die verantwoordelijk zijn voor het gezondheidsbeleid. Beleidsmedewerkers van aangrenzende beleidssectoren vinden in de handreiking ideeën voor intersectorale afstemming en samenwerking. Vaak zijn ook de GGD en andere partners betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van gemeentelijk gezondheidsbeleid. Zij vinden in de handreiking praktische handvatten voor hun ondersteuning en advies aan gemeenten.

De Handreiking Gezonde Gemeente is een coproductie van meerdere organisaties. Het RIVM Centrum Gezond Leven coördineerde het traject in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Conceptteksten van de handreiking zijn voorgelegd aan professionals die betrokken zijn bij het opstellen en uitvoeren van gemeentelijk gezondheidsbeleid. Per onderdeel is een colofon opgesteld van auteurs, adviseurs en meelezers. Ga naar coproductie.

Om de weg te vinden zijn er vier checklists beschikbaar en een inhoudsopgave per onderdeel van de handreiking:

• Checklists: de checklists bestaan uit vragen die betrekking hebben op de fasen van de beleidscyclus en de randvoorwaarden voor gezondheidsbeleid. Bij elke vraag vindt u een verwijzing naar achtergrondinformatie en eventueel specifieke informatie per thema, waardoor u snel de informatie selecteert die voor u van belang is.
• Inhoudsopgaven: via de inhoudsopgaven voor de verschillende onderdelen in de handreiking vindt u welke onderwerpen er per onderdeel aan bod komen. Uiteraard kunt u ook in de linkerberm zien waar u in de handreiking bent.

• context en randvoorwaarden met daarbij ook belangrijke partners bij gezondheidsbeleid en landelijke ondersteuning.
• achtergrondinformatie, relevante websites en tips over integraal beleid en intersectoraal werken.
• formulering van doelstellingen.
• informatie, voorbeelden en tips over het opstellen van een uitvoeringsprogramma.
• samenwerking.
• evaluatie.

In de themadelen roken, overgewicht, depressie, alcohol, seksuele gezondheid en letsel komen deze onderwerpen terug, maar zijn dan specifiek uitgewerkt voor het betreffende thema. Tussen de algemene en themaspecifieke informatie zijn links aangebracht zodat u alle beschikbare informatie over dat onderwerp kunt vinden.

In de themadelen staat uitgewerkt hoe er concreet invulling gegeven kan worden aan de aanpak van bijvoorbeeld letsel, seksuele gezondheid, overgewicht, alcohol, roken of depressie. Dit gebeurt onder andere met voorbeelden van de uitwerking van interventies op verschillende pijlers en de daarbij horende partijen. Deze informatie is terug te vinden per thema bij 'een mix van interventies' en 'samenwerking'. Bij het onderdeel beleidsuitvoering in de beleidscyclus, staat meer informatie, tips en voorbeelden over het opstellen van een uitvoeringsprogramma en het zorgen voor regie op de uitvoering.

Nee, de handreiking is alleen digitaal beschikbaar en wordt steeds actueel gehouden en uitgebreid. Printen kan per pagina of u kunt vanaf de startpagina van de onderdelen van de handreiking (context, randvoorwaarden, beleidscyclus en de zes themadelen) het gehele onderdeel printen. Wél in druk beschikbaar en te downloaden zijn de factsheets per onderdeel. De factsheets beschrijven in vogelvlucht welke rol gemeenten samen met partnerorganisaties kunnen spelen in de aanpak van roken, overgewicht, depressie, alcohol en in het bevorderen van seksuele gezondheid. In de factsheet 'beleidscyclus' staan per fase de belangrijkste kenmerken uitgewerkt.

Een overzicht van recent toegevoegde informatie vindt u bij 'Nieuw in de handreiking'. Bovendien vindt u onderaan elke pagina in de handreiking de versienummer en datum. Deze kunnen per onderdeel verschillen en worden met een aanpassing ook gewijzigd.

De handreiking wordt doorlopend aangepast, onder andere naar aanleiding van nieuwe informatie (cijfers, beleid, rapporten en dergelijke), voorbeelden uit de praktijk en reacties van gebruikers. Komend jaar staan bijvoorbeeld uitbreiding en aanpassing van de volgende onderdelen gepland:

• actualisatie van alle onderdelen en uitgebreide aanpassing van de themadelen Seksuele gezondheid (goede voorbeelden) en Alcohol (n.a.v. de wijzigingen in de Drank- en Horecawet).
• uitbreiding met een nieuw themadeel Sport&Bewegen (eind 2012).
• uitbreiding van de informatie over samenwerken en regievoeren n.a.v. de netwerkbijeenkomsten.
• aanpassing van de informatie over het verbinden van preventie en zorg.
• verdere afstemming van gezamenlijke thema's in Gezonde Gemeente en Gezonde Wijk.

Er zijn verwijzingen naar informatie van andere RIVM-centra, landelijke organisaties en het Loketgezondleven.nl, zoals over Gezonde Wijk, Gezonde School en Werk, en de thema's zoals die staan bij Infopunt.

Samenhang is een belangrijk aandachtspunt. In de handreiking is aandacht voor samenhang tussen thema's bij het onderdeel 'cijfers en feiten' per thema. In de uitwerking van de aanpak problematiek is het nog beperkt uitgewerkt.

Een integraal beleid en het verbinden van verschillende sectoren zijn rode draden in de handreiking en dus ook voor het thema overgewicht. In het themadeel overgewicht staan voorbeelden beschreven van sectoren die raakvlakken hebben met de aanpak van overgewicht in de gemeente. Naar deze voorbeelden.

Ook in andere themadelen komt intersectorale samenwerking aan de orde bij het onderdeel integrale aanpak. Er is ook algemene informatie beschikbaar over het afstemmen en samenwerken met verschillende sectoren.

Voor het plannen van de stappen om tot gezondheidsbeleid te komen, kunt u de checklists gebruiken. Hierop staan de meest essentiële stappen in vraagvorm uitgewerkt. De vraagformulering helpt om te achterhalen aan welke punten u (extra) aandacht wilt besteden. Met de verwijzingen naar de handreiking selecteert u snel de informatie die voor u van belang is.

Om de handreiking onder de aandacht te brengen, zijn diverse communicatiemiddelen verzameld in het communicatiepakket Gezonde Gemeente. In dit pakket vindt u onder andere een presentatie over de handreiking die u kunt gebruiken om gemeenten en/of partners op de hoogte te brengen van de handreiking en het gebruik ervan. Ook een film over de handreiking, de factsheets van alle themadelen, een folder en een digitale banner om via uw eigen website te verwijzen naar de handreiking, maken deel uit van het pakket. Ga naar het communicatiepakket.

De handreiking biedt op meerdere plaatsen informatie over de raakvlakken van de Wpg met de Wmo. Bijvoorbeeld in de algemene informatie, maar ook in de themadelen zoals bij depressie staan de raakvlakken met de Wmo beschreven.

Inrichting van de omgeving (zowel de fysieke als de sociale omgeving) is één van de pijlers in de aanpak in de handreiking. Dit geldt voor alle thema's, maar de nadruk en invulling verschilt per thema. De fysieke en sociale leefomgeving zijn immers van invloed op de keuzes voor gezond gedrag die iemand maakt en zijn daarmee belangrijke aanknopingspunten voor preventie. Leefomgeving heeft directe effecten op de gezondheid, bijvoorbeeld bij blootstelling aan chemische, fysische en biologische factoren, via stoffen in de bodem, het water en de lucht. Dit is het terrein van de medische milieukunde.

Naar de algemene informatie over leefomgeving. Kijk ook per themadeel naar de uitleg en invulling van pijler 1. Inrichten van de omgeving (bij integrale aanpak en mix van interventies).

Bij gezondheidsbeleid zijn meerdere partijen betrokken. De handreiking biedt:

• informatie over de belangrijkste spelers (algemeen en per thema).
• verwijzingen naar instrumenten.
• informatie en tips om samenwerking lokaal op te starten (ook in de Wijk).
• voorbeelden van samenwerkingsverbanden met bijv. zorgverzekeraars.
• informatie en tips om publiek - private samenwerking op te zetten.
• advies om samenwerking te organiseren per thema bij het onderdeel 'Samenwerking'.
• informatie over het verbinden van preventie en zorg.

Een wijk is een onderdeel van een gemeente en wijkgericht werken is vaak een manier om de gekozen speerpunten in het gezondheidsbeleid verder uit te voeren. In de handreiking staan bij verschillende onderwerpen (zoals 'burgers betrekken', 'samenwerking' en 'budget') verwijzingen naar informatie op het Loket over wijkgericht werken; Gezonde Wijk.

In de handreiking vindt u bij 'Advies en ondersteuning' informatie en tips over het gebruik van de handreiking. Daar vindt u ook de mogelijkheden voor advies en ondersteuning bij de aanpak van thema's of gemeentelijk gezondheidsbeleid in het algemeen. Als u vragen heeft over bijvoorbeeld het creëren van draagvlak in uw gemeente, kunt u terecht bij de Servicedesk Gezond Leven. Wanneer uw vraag veelomvattend is en zich meer leent voor een kort advies op maat via de Xpertpool, nemen wij contact met u op.

Praktijkvoorbeelden en tips zijn bijzonder welkom. Mail uw tips of voorbeeld naar de Servicedesk Gezond Leven.