U bent hier

Bevorderen van gezond gedrag: kennis, materialen en tips

Als u de gezondheid van mensen wilt bevorderen dan is het belangrijk dat u dit planmatig aanpakt. Hieronder vindt u per stap van de planmatige aanpak verwijzingen naar kennis, interventies, materialen (stappenplannen, checklists, etc) en tips die u kunt gebruiken. Meer over de planmatige aanpak leest u bij Gezondheidsbevordering: een planmatige aanpak.

In deze stap brengt u het probleem in kaart, wat de ernst en aard is en wat de gevolgen zijn als u niets aan het probleem doet. Belangrijk is ook om na te gaan bij welke subgroepen het probleem vooral voorkomt. Gaat het bijvoorbeeld om overgewicht bij mensen met lage SES of om diabetes bij Hindoestanen. Om inzicht te krijgen in de ernst, aard, omvang en gevolgen kunt u gebruik maken van informatiebronnen zoals Venzinfo.nl en de GGD-monitor.

Als u het gezondheidsprobleem in kaart hebt gebracht kijkt u welke gedrags- of omgevingsfactoren dit gezondheidsprobleem positief of negatief beïnvloeden, en bij wie dit het meeste voorkomt. Belangrijk is dat u beschrijft wat de risicofactoren van het gezondheidsprobleem zijn, wat het verband is tussen het ongezonde gedrag, de omgeving en het gezondheidsprobleem en hoe vaak en waar (context) dit gedrag voorkomt. Wilt u bijvoorbeeld overgewicht aanpakken in een gemeente, organisatie, school of kinderopvang, dan is het belangrijk dat u inzicht hebt in het beweeggedrag inwoners, werknemers, leerlingen of kinderen. U kunt voor informatie over het beweeg- en eetgedrag van mensen gebruik maken van informatiebronnen zoals Venzinfo.nl en de GGD-monitor (voorbeeld Utrecht). Maar ook het in kaart brengen hoeveel beweegactiviteiten er in de gemeente zijn voor de doelgroep zijn, kan belangrijk zijn.

Tip: doelgroep betrekken

Om de effectiviteit van uw aanpak te vergroten is het naast een goede analyse ook van belang om met de doelgroep in gesprek te gaan. Hoe kijken zij tegen gezondheid aan, en wat zijn hun wensen en behoeften? Dit helpt bij het kiezen of ontwikkelen van uw aanpak. Lees meer bij sociale marketing

In deze stap zet u op een rij wat het (ongezonde) gedrag veroorzaakt, welke oorzaken te beïnvloeden zijn, welke oorzaken u gaat aanpakken en wat uw doelen daarbij zijn. Om inzicht te krijgen in de oorzaken van het (ongezonde) gedrag kunt u gebruik maken van verschillende modellen (zie bij Gezondheidsbevordering: een greep uit de theorie). Via vragenlijsten, interviews of observaties bij de doelgroep kunt u achterhalen welke factoren het gedrag beïnvloeden. 

Tip: Intervention Mapping

Onderzoek wat de belangrijkste en makkelijkst veranderbare factoren zijn die het gedrag beïnvloeden.  
Tijdens de analyse ontstaat vaak een lange lijst van factoren die samenhangen met het gedrag. Om te bepalen welke factoren daarvan u wilt gaan aanpakken en waarom, helpt het inzicht te creëren in hoe belangrijk en veranderbaar een factor is. Daarvoor gebruikt Intervention Mapping een handige tool, zie verder de tabel hieronder. Meer over Intervention Mapping

Factor

Belangrijkheid

Veranderbaarheid

Bewijslast

Kennis + +++  
Eigen effectiviteit +++ +++  
Subjectieve norm +++ ++  
….      

Via deze tool maakt u met (wetenschappelijk) bewijs het oorzakelijk verband inzichtelijk tussen de factor en het gedrag dat u wilt veranderen (belangrijkheid) en of u de voorgestelde verandering door een interventie kunt realiseren (veranderbaarheid). Het aantal + geeft weer hoe belangrijk en veranderbaar de factor is (+ = niet belangrijk / niet makkelijk te veranderen, +++ = heel belangrijk en makkelijk te veranderen). Dit helpt u een keuze te maken welke factoren u wilt aanpakken.

Tip: nudging

Belangrijk om rekening mee te houden, is dat veel gedrag niet rationeel is maar vaak een automatisch proces is . Denk bijvoorbeeld aan de lift nemen omdat die het meest opvalt. Om deze onbewuste gedragingen te beïnvloeden, zijn omgevingsveranderingen nodig die mensen een duwtje in de goede richting geven. Kijk hoe nudging u daarbij hierbij kan helpen.

Als u zicht hebt op de oorzaken van het probleem en weet wat de wensen en behoeften van de doelgroep zijn, gaat u op zoek naar interventies die passen bij het gekozen doel (bijvoorbeeld meer jongeren bewegen) en doelgroep (jongeren op de middelbare school). Om een interventie te kiezen kunt u gebruik maken van de overzichten op Loketgezondleven.nl. Deze tonen alle erkende leefstijlinterventies (met kwaliteitsoordeel) op thema, setting of doelgroep. Ook andere organisaties bieden databases met erkende interventies. Hulp nodig bij het kiezen van interventies? Bekijk dan ook het stappenplan interventies kiezen.

Vindt u geen passende interventie bij het gezondheidsprobleem dat u wilt aanpakken of voor uw gemeente, school, organisatie of doelgroep? Ontwikkel dan samen met de doelgroep een interventie. Hierbij is het van belang dat u gebruik maakt van gedragsmodellen en effectieve gedragsmethodieken en technieken. Zie verder bij Gezondheidsbevordering: een greep uit de theorie

Tip: integrale aanpak

Kijk ook in de Handreiking Gezonde Gemeente. Hier vindt u meer informatie over hoe u een integrale aanpak kunt vormgeven, gericht op zowel het individuele gedrag als op fysieke en sociale omgeving. Uitgewerkt voor de thema’s alcohol, depressie, drugs, overgewicht, seksuele gezondheid, sport en bewegen, tabak en valpreventie. U leest daar ook hoe u de integrale aanpak kunt vormgeven in uw beleid.

Voor meer informatie over de integrale aanpak in het onderwijs en de kinderopvang kunt u kijken op Gezondeschool.nl (primair onderwijs, voortgezet onderwijs) en Gezondekinderopvang.nl.

Tip: pas interventies aan en behoud werkzame elementen

Wilt u een bestaande interventie aanpassen aan uw praktijk? Ga na op welke punten u de interventie passend wilt maken, zodat deze aansluit bij uw situatie en doelgroep. Let daarbij op de factoren die het gedrag beïnvloeden, de doelen en de concrete uitwerking van een programma. Zorg dat u zoveel mogelijk de werkzame elementen van de interventie behoudt.

Nadat u een interventie hebt geselecteerd of ontwikkeld gaat u aan de slag met de uitvoering. Maak een implementatieplan waarin de activiteiten voor uitvoerders, doelgroep en belangrijke stakeholders beschrijft. De handleiding van de interventie SchoolsOUT (GGD Gelderland-Zuid) [KL1] is een mooi voorbeeld waar u allemaal aan kunt denken als u een interventie wilt implementeren.  

Om te kijken of de interventie het gewenste effect heeft en om te kijken of de interventies naar tevredenheid zijn uitgevoerd evalueert u de uitvoering. Het monitoren van de interventie helpt ook om zicht te houden op de voortgang van de beoogde resultaten. Kijk voor meer informatie over monitoren en evalueren van het beleid en de uitvoering van interventies bij gemeente/wijk, school, kinderopvang en werk. (Via de link gemeente/wijk vindt u ook informatie over het evalueren en monitoren bij de  leefstijlthema’s alcohol, depressie, drugs, overgewicht, seksuele gezondheid, sport en bewegen, tabak en valpreventie.)

Ook gevonden

Afdrukken:

Via printer