In een wijkgezondheidsprofiel maakt u een inventarisatie van de (gezondheids)situatie, wensen en behoeften en gezondheidsbeleving van inwoners in uw gemeente, dorp, buurt of wijk. Door dit samen met inwoners en partners uit verschillende domeinen (eerstelijnszorg, leefomgeving, onderwijs, ruimtelijke ordening, wonen, welzijn en sport) te doen, worden de verschillende aspecten rondom gezondheid in kaart gebracht en biedt het de kans om aandachtspunten en prioriteiten voor integraal beleid te formuleren, en gerichter én in samenhang interventies in te zetten. Om tot een wijkgezondeheidsprofiel te komen doorloopt u een aantal stappen.

Download en print het stappenplan Hoe maak ik een wijkgezondheidsprofiel? om de stappen ook offline bij de hand te hebben.

Waarom een wijkgezondheidsprofiel maken

Het wijkgezondheidsprofiel kan worden ingezet:

  • als startmotor om met inwoners en andere partijen binnen en buiten de publieke gezondheid samen te werken aan een integrale gezondheidsaanpak.
  • om meer te werken vanuit de kracht van de wijk. Wat werkt er al goed? Wie draagt er al bij?
  • om samen te werken met partijen in de leefomgeving aan de herinrichting van de wijk.
  • om sociale wijkteams meer inzicht te geven in hun werkgebied.
  • om een nieuw beleidsplan voor gemeente of wijk te schrijven.

Stappenplan wijkgezondheidsprofiel

 


Stap 1: Bepaal de focus van het wijkgezondheidsprofiel

Voordat u gaat beginnen met het verzamelen van de gegevens is het belangrijk om samen met partners en inwoners vast te stellen welke informatie en gegevens van belang zijn. Deze focus hangt af van de aanleiding en het doel van het op te stellen profiel. Bijvoorbeeld het wijkgezondheidsprofiel als basis voor het ontwikkelen van een gerichte aanpak en samenwerking met verschillende partijen om eenzaamheid terug te dringen in uw gemeente. Het kan ook zijn dat u graag wijkgericht wilt samenwerken (verbinding eerstelijnszorg, preventie, leefomgeving en sociale domein) en vanuit deze visie een wijkgezondheidsprofiel als basis neemt. Mocht u vooraf geen focus willen bepalen dan kunnen zoveel mogelijk doelgroepen en onderwerpen (globaal) worden belicht in het wijkgezondheidsprofiel. Met uw samenwerkingspartners neemt u een aantal beslissingen: 

  • Bepaal het gebied. Is dat de viercijferige postcode, een stadsdeel, het hele dorp, het gebied van een sociaal wijkteam of ingeschrevenen van een bepaalde huisarts of zorgverzekeraar? 
  • Bepaal met partners en (vertegenwoordigers van) inwoners welke onderwerpen relevant zijn om op te nemen in het profiel, en welke indicatoren hiervoor geschikt zijn. Het is niet nodig om alle mogelijke data van een wijk te verzamelen. 
  • Bepaal per indicator welke gegevens verzameld moeten worden en wie welke gegevens kan verzamelen en aanleveren. 

De datawijzer van de toolkit preventie in de wijk geeft inzicht in indicatoren van gezondheid waarvoor cijfers op wijkniveau beschikbaar zijn, met daarbij de bron en vindplaats van deze data. 


Stap 2: Verzamel informatie over de wijk

Nadat u de focus heeft bepaald, kunt u van start gaan met het verzamelen van zowel kwalitatieve als kwantitatieve informatie.

Kwalitatieve informatie: de wijk in

Voor kwalitatieve gegevens gaat u het gesprek aan gaan met inwoners en partners in de wijk. U krijgt  een beeld van wát er leeft en waarom. Dit kan door bijvoorbeeld het organiseren van een buurtschouw, dorp- of wijkgesprekken of wijkateliers of door gebruik van internetpanels en sociale media. Daarnaast kunt u gebruik maken van structuren binnen de vaste werkwijze van de gemeente zoals bewonersorganisaties, dorps- en wijkraden of burger/wijkpanels en diverse adviesraden. Houd rekening met representativiteit. Bepaalde groepen inwoners zijn moeilijker te bereiken voor participatie, waardoor deze groepen vaak afwezig zijn bij participatieprocessen (zoals jongeren, mantelzorgers, ouderen, laagopgeleiden en allochtonen). Meer informatie over het bereiken van doelgroepen.

Tip: Gegevens op wijkniveau bij GGD of ROS

Vraag uw lokale GGD en/of regionale ROS wat zij kunnen betekenen voor het in kaart brengen van de gezondheid van de wijk. 

Voorbeeld: Kijk! Een gezonde wijk!

Slotermeer is uitgekozen voor een groot onderzoeksproject waarmee via een mobiele appapplication (app) Application is een kant en klaar programma waarmee digitale apparatuur bepaalde functies kan vervullen.  wordt gemeten hoe mensen de gezondheid in hun wijk ervaren. Kijk! Een gezonde wijk heeft als doel om meer en betere informatie verzamelen over hoe gezond de wijk is ingericht en hoe gezond de inwoners van Slotermeer zijn. Met de app kunnen inwoners informatie verzamelen, zodat de gemeente, ondernemers en inwoners samen gerichte plannen kunnen maken om de gezondheid van Slotermeer en haar inwoners te verbeteren.

Kwantitatieve gegevens: zet beschikbare cijfers op een rij

Naast inzicht in wensen en behoeften van bewoners en partners heeft u gegevens nodig over de situatie van de wijk. Kijk hierbij naar gezondheid en de achterliggende beïnvloedende factoren van gezondheid, zoals armoede, inkomen, veiligheid, leefomgeving, en sociale participatie. 
Om gezondheid vanuit een zo’n breed perspectief te bekijken heeft dus ook gegevens nodig uit andere domeinen nodig.  Hiervoor zijn verschillende bronnen beschikbaar.


Stap 3: Interpreteer de verzamelde gegevens

Nadat u de gegevens heeft verzameld is het belangrijk om deze gegevens met betrokkenen te interpreteren. Door onderlinge samenhang van problemen op te sporen en die te begrijpen, komt u tot de diepere oorzaken van problemen. Daarnaast is het belangrijk om te kijken of er opvallende of onverwachte resultaten zijn en hoe deze te verklaren zijn. 
Bijvoorbeeld: Het wijkprofiel geeft een gemiddeld cijfer voor overgewicht, dit geeft op zich geen reden voor extra aandacht. Maar uit de kwalitatieve informatie over de wijk is bekend dat de wijk deels bestaat uit een gebied van inwoners met een lage SESSociaal-economische Status (SES) Positie die iemand inneemt in de sociale hiërarchie, gemeten aan de hand van opleiding, inkomen of beroepsstatus.  en een gebied met inwoners met een hoge SES. Het blijkt dat in de wijk met de lage SES overgewicht wel degelijk een rol speelt en er al veel activiteiten zijn om overgewicht aan te pakken.

  • Betrek een epidemioloog werkzaam bij de GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst of een adviseur van de ROSRegionale Ondersteuningsstructuur  om de gegevens te duiden.
  • Ga ook  het gesprek aan met inwoners en professionals in de wijk over de gegevens. Zij kunnen ook een goede verklaring hebben voor eventuele afwijkende resultaten. Zorg hierbij voor een juiste afspiegeling van de inwoners. Ouderen en jongeren kunnen verschillend over dingen denken en redeneren.
  • Voeg een referentiecijfer van een andere wijk of van de hele stad toe om betekenis te geven aan de gegevens. Hiermee kunt u bepalen of een bepaald percentage afwijkt ten opzichte van referentiegebieden.
  • Wees u bewust van de beperkingen van geschatte cijfers. Omdat gegevens niet altijd op postcodeniveau beschikbaar zijn, wordt soms gebruik gemaakt van extrapolatie. Geschatte cijfers geven een globale indruk van de waarde van een indicator voor de wijk, maar zijn niet geschikt voor monitoring of evaluatie van beleid of interventies. De schattingen zijn wel te gebruiken als input voor het gesprek over de uitkomsten van het wijkgezondheidsprofiel, mits de beperkingen onderkend worden. Communiceer duidelijk over de betrouwbaarheid van deze data richting deelnemende partijen. 

Stap 4: Presenteer het wijkgezondheidsprofiel

In welke vorm u het wijkgezondheidsprofiel presenteert hangt vaak af van het doel waarvoor het wijkgezondheidsprofiel gebruikt gaat worden. U kunt bijvoorbeeld kiezen voor:

  • Rapport of factsheet: Voor een beleidsmaker die het profiel wil gebruiken om aandachtspunten voor beleid te formuleren kan een factsheet of rapport met verschillende tabellen een geschikte vorm zijn. Voorbeeld: factsheet (ggdkennisnet.nl).
  • Presentatie op een A3: Een A3 met duidelijke grafieken, kaarten en figuren is geschikter om als input te dienen voor de dialoog met bewoners en professionals in de wijk. Bekijk het voorbeeld van de gemeente Borssele (ggdGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst-zld.gezondheidsatlas.nl).  Een leeswijzer (ggd-zld.gezondheidsatlas.nl) kan dan meer diepgaande informatie bevatten voor een goede interpretatie van de gegevens.
  • Website: Een website zoals die van de gemeente Rotterdam (wijkprofiel.rotterdam.nl) is geschikt voor het aanbieden van informatie aan een breed publiek.
  • Een mondelinge presentatie in een wijkwerkgroep of wijknetwerkbijeenkomst is een goede manier om de gegevens van het wijkgezondheidsprofiel te presenteren en gelijk ook in gesprek te gaan met relevante partijen. 

Zie ook de pagina Voorbeelden van ingevulde wijkgezondheidsprofielen


Stap 5: Maak afspraken met inwoners en partners

Het wijkgezondheidsprofiel biedt u inzicht in de risicogroepen, kansen en problemen, en in wat er al gebeurt in de wijk of gemeente. Met het wijkgezondheidsprofiel in handen gaat u vervolgens in gesprek met inwoners en partners om te onderzoeken voor welke thema’s, doelgroepen en knelpunten het draagvlak bestaat om deze gezamenlijk aan te pakken. Ook maakt u afspraken over wie waarvoor verantwoordelijk is, om plannen te ontwikkelen en over hoe te zorgen voor borging. Lees meer over prioriteiten en doelen kiezen

  • Zorg bij een bredere bijeenkomst voor een goede balans tussen de verschillende partijen (preventie, eerstelijn, leefomgeving, sociaal domein) en inwoners.
  • Neem een integrale aanpak als uitgangspunt:  heb aandacht voor de verschillende (achterliggende) problemen die van invloed kunnen zijn op gezondheid, zoals  leefstijl, werk en inkomen en woonsituatie.
  • Geef voorbeelden van wat de opbrengsten van het profiel kunnen zijn, zoals op het gebied van eenzaamheid, depressie, alcoholgebruik, of meer bewegen. Of bijvoorbeeld van hoe je in een vergrijzende wijk zorgt dat de buurt aantrekkelijk blijft voor de jeugd.
  • Presenteer de cijfers in stappen en laat de deelnemers in het gesprek hierop reflecteren.