U bent hier

Integrale aanpak alcoholproblemen: pijler Fysieke- en sociale omgeving

De inrichting van de fysieke omgeving en de sociale norm die een omgeving impliciet uitdraagt, zijn van invloed op hoe mensen zich gedragen. Denk aan sportkantines die de tap sluiten tijdens jeugdwedstrijden en ouders die niet drinken op een kinderfeestje. Wet- en regelgeving kunnen een alcoholarme of –vrije omgeving initiëren of ondersteunen. Maar ook praktische omgevingsingrepen zoals het aanbieden van aantrekkelijke alcoholvrije alternatieven en het weren van alcoholreclames dragen bij.  Een gemeente kan in verschillende maatschappelijke sectoren dergelijk alcoholbeleid stimuleren én naar het eigen alcoholbeleid kijken. 

Geen drankje bij de kapper of de kledingwinkel

Verschillende gezondheidsorganisaties hebben stelling genomen tegen blurring. Blurring staat voor het toestaan van het schenken van alcohol op plaatsen waar de DHW dit verbiedt - denk aan de kapper of een kledingwinkel. In 2017 initieerde de VNG een blurringpilot, waarbij in 34 gemeenten is geëxperimenteerd met deze mengvorm van detailhandel, dienstverlening en horeca. De VNG beschouwt de pilot als succesvol vanuit bedrijfseconomische oogpunt en klantenbinding. Zij pleit dan ook voor verruiming van de DHW. De gezondheidsorganisaties echter vrezen voor een verdere normalisering van alcohol en een toename van alcoholproblematiek. Toenemende beschikbaarheid van alcohol past niet in effectief alcoholbeleid. Niet drinken is makkelijker in een omgeving die deze keuze ondersteunt. Dat geldt voor iedereen maar specifiek voor jongeren en voor mensen die het moeilijk vinden om nee te zeggen tegen alcohol. Bovendien geeft een alcoholvrije omgeving impliciet de boodschap mee dat alcohol er niet (altijd) bij hoort.

Lees meer:

Openbare ruimte

Het beperken van reclame-uitingen en de beschikbaarheid van alcohol zijn belangrijke maatregelen om (schadelijk) gebruik te beperken. Hiervoor kan de gemeente regelgeving en handhaving inzetten. Bijvoorbeeld om reclame-uitingen voor alcohol op gemeentelijke reclamedragers tegen te gaan of regels vast te stellen voor paracommerciële inrichtingen, zoals buurthuizen en sportkantines. Een alcoholvrije receptie draagt bijvoorbeeld bij aan de preventie van rijden onder invloed. Ook maken gemeenten steeds meer beleid voor een alcoholvrije school- en sportomgeving.

Alcoholvrije school

GGD-en en preventie afdelingen van instellingen voor verslavingszorg kunnen scholen adviseren en praktische handvatten geven bij het inrichten van een alcoholvrije school. Dat betekent dat er in het schoolgebouw, op de schoolterreinen en tijdens buitenschoolse activiteiten geen alcohol wordt geschonken en gebruikt. Steeds meer scholen willen alcoholvrij zijn omdat zij vinden dat het niet bij de pedagogische opdracht van de school past om alcohol te schenken, zeker niet meer sinds aan leerlingen onder de 18 geen alcohol verkocht mag worden. Meer informatie:

Vignet de Gezonde School

Scholen kunnen het vignet Gezonde School verdienen wanneer zij voldoen aan de wettelijke eisen met betrekking tot een gezonde en veilige schoolomgeving voor leerlingen en  medewerkers. Dit vignet kijkt niet alleen naar de alcoholwetgeving (‘Aan leerlingen jonger dan 18 jaar wordt geen alcohol geschonken’) maar ook naar andere wettelijke eisen, op het gebied van bijvoorbeeld verzuimbeleid, seksualiteit en veiligheid.

Alcoholvrije sportomgeving

Sportverenigingen en – kantines kunnen verschillende motieven hebben om een alcoholvrije of alcoholarme omgeving te creëren: de naleving van de Drank en horecawet; de wens om jonge leden het goede voorbeeld te geven; bijdragen aan een gezonde leefstijl van alle leden; mede invulling geven aan het lokale gezondheidsbeleid. Advies en ins[piratie is uit verschillende hoeken te verkrijgen:

Voorbeeld: Tilburgse aanpak alcohol en sport

Vanwege slechte naleving van de leeftijdsgrens voor de verkoop van alcohol, besloot de gemeente Tilburg sportverenigingen te stimuleren tot beter alcoholbeleid. Onder het motto ‘high trust, high penalty’ werd de verenigingen hulp aangeboden bij het ontwikkelen van dergelijk beleid en verbetering van de naleving van de DHW.  Niet één vereniging maakte gebruik van het aanbod. Bij een nieuw nalevingsonderzoek bleek desondanks dat slechts één vereniging zich hield aan de leeftijdsgrens (4,5%). De verenigingen kregen toen in een persoonlijke brief van de burgemeester nog een laatste kans om een plan in te leveren en van de ondersteuning gebruik te maken. Dat bracht de verenigingen in beweging: 17 verenigingen vroegen alsnog ondersteuning en 21 woonden een themabijeenkomst bij. Inmiddels is de naleving met bijna 35% gestegen tot 39,1%.

Alcohol en evenementen

In het evenementenbeleid kan een gemeente haar visie vastleggen op alcoholgebruik tijdens evenementen en bijvoorbeeld beperkingen beschrijven voor schenklocaties of -tijden. Een belangrijke aanleiding daartoe kan zijn dat er tijdens bepaalde evenementen op vooraf bekende tijden veel jeugd aanwezig is. Ook kan de gemeente voorwaarden verbinden aan het verlenen van een alcoholontheffing vanwege het organiseren van een evenement. De leidraad is primair bedoeld voor medewerkers van gemeenten die betrokken zijn bij de vergunningverlening en/of organisatie van evenementen waarbij alcohol- en/of drugsgebruik een rol spelen. Lees meer over alcohol- en drugs op evenementen - leidraad voor gemeenten (Trimbos-instituut).

Alcohol in de privéomgeving

Bijna de helft van de 12 tot 16-jarige drinkers op het voortgezet onderwijs antwoordde ‘bij anderen thuis’ op de vraag naar de locatie waar ze de afgelopen maand een of meer keer dronken. Bijna 25% noemde een hok, keet of schuur[1]. De gemeente heeft beperkte mogelijkheden om een alcoholvrije of alcoholarme omgeving in de privésfeer te bevorderen. Naast voorlichting gericht op ouders [interne link naar voorlichting] biedt beleid gericht op het tegengaan van overmatig alcoholgebruik in keten en hokken biedt echter zeker aanknopingspunten.

Voorbeeld: Inzetten op alcoholvrije keten  

De gemeente Oost Gelre bestaat uit een aantal kleine kernen, waar traditioneel veel jongeren al op heel jonge leeftijd keten en hokken bezoeken en zelfstandig runnen. De gemeente wil zorgen voor een zo gezond en veilig mogelijke situatie. In samenwerking met het jongerenwerk, Plattelandsjongeren (Keetkeur), GGD, Verslavingszorg en brandweer, heeft de gemeente in 2012 infoavonden over hokken en keten georganiseerd voor zowel jongeren als hun ouders. Daarbij wordt van meet af aan gewerkt aan het creëren van alcoholvrije keten voor de te jonge jeugd. Lees meer in de Handleiding ketenbeleid.

Alcohol en werkomgeving

Verlies van arbeidsproductiviteit door werknemers die alcoholproblemen hebben kan een flinke kostenpost zijn. Ook kunnen fouten gemaakt worden door werknemers die teveel drinken. Een alcohol en werk beleid behelst onder meer afspraken over de beschikbaarheid van alcohol, indien van toepassing een schenkbeleid, het signaleren en begeleiden van medewerkers met alcoholproblemen, een sanctiebeleid en afspraken over re-integratie.

Een gemeente kan werkgevers in de gemeente stimuleren om een alcoholbeleid te implementeren, al dan niet ingebed in een breder preventief gezondheidsbeleid voor werknemers. De gemeente kan hierbij zelf het goede voorbeeld geven.

Lees meer:

Referenties en bronnen

Referenties

  1. van Dorsselaer S., Tuithof M., Verdurmen J., Spit M., van Laar M., Monshouwer K. Jeugd en riskant gedrag 2015. 2016.

Ook gevonden

Afdrukken:

Via printer