U bent hier

Vroegsignalering alcoholproblemen

Vroegsignalering in combinatie met kortdurende interventies ter ondersteuning is effectief, maar er wordt onvoldoende gescreend op problematisch alcoholgebruik. Voor gemeenten de moeite waard om met bijvoorbeeld het onderwijs, de jeugdgezondheidszorg en de eerstelijns gezondheidszorg te bespreken hoe dit lokaal gestimuleerd kan worden. Een gemeente kan ook met zorgverzekeraars de financiering bespreken en hen te stimuleren om te investeren. In dit proces kan de GGD een ondersteunende rol vervullen.

Vroegsignalering in het onderwijs

Voor een school is het belangrijk zorgvuldig om te gaan met signalen bij leerlingen die kunnen wijzen op (problematisch) gebruik van alcohol of drugs. Wat is er nodig om goed te kunnen signaleren?

  • Een goed zorgprotocol, dat beschrijft welke zorg de school biedt in het geval van problematisch gebruik en hoe eventuele doorverwijzing plaatsvindt.
  • Een training signaleren en begeleiden, waarin het schoolpersoneel leert welke signalen kunnen duiden op problematisch gebruik en wat de school kan doen.

Voorbeelden van interventies vroegsignalering

  • De e-learning module 'Vroegsignaleren' voor iedereen die op het mbo werkt en in aanraking komt met studenten. Een deel van de e-learning biedt speciaal aan personeel dat werkzaam is in de zorgstructuur, handvatten voor het uitvoeren van vroegsignalering en verwijzing.
  • Het programma ‘De gezonde school en genotmiddelen’ (DGSG), waar signaleren en begeleiden één van de onderdelen is. 
 

De ervaring leert dat leerkrachten alerter zijn en meer geneigd om signalen op te pikken als zij weten dat zij leerlingen kunnen doorverwijzen naar een geschikt aanbod. Een goede samenwerking tussen scholen en de regionale instelling voor verslavingszorg is dan belangrijk. Gemeenten kunnen in het kader van hun jeugdbeleid hier een belangrijke stimulerende rol in spelen. Naast laagdrempelige vormen van informatievoorziening (e-mailmogelijkheid, chatservice en zelftests via internet) hebben veel instellingen voor verslavingszorg toegankelijke vormen van zorg voor jongeren met problematisch middelengebruik (inloopspreekuren op school bijvoorbeeld).

Voorbeeld: IRIS in de buurt

Op verzoek van politie, leerkracht of gemeente, of naar aanleiding van een vraag of klacht van buurtbewoners, gaan de adviseurs van IRIS in de Buurt op bezoek bij inwoners van Arnhem of Ede. Samen met de bewoner(s) gaat IRIS in de Buurt op zoek naar mogelijkheden om het gebruik onder controle te krijgen. Als dit niet lukt, begeleiden de adviseurs de bewoners naar passende hulpverlening, zoals behandeling of opvang bij IrisZorg.

JGZ signaleert en geeft advies

De JGZ geeft voorlichting over de risico’s van alcoholgebruik bij 10- en 13-jarigen volgens het ‘Protocol voor Signalering, Screening en Kortdurende Interventie van Risicovol Alcoholgebruik bij Jongeren’. Ook het adolescentencontactmoment voor 15/16-jarigen is geschikt om het drinkgedrag te inventariseren, advies te geven of een vervolg gesprek te plannen.

Screening bij hoogrisicogroepen

Kortdurende ondersteuningsinterventies worden alleen aangeboden aan probleemdrinkers (personen met een riskant of schadelijk alcoholgebruik). Alcoholproblemen worden vaak onvoldoende gesignaleerd in een eerder stadium. Om dat te bereiken, zijn er (stelselmatige) screeningen nodig.

Hoewel er niet veel tijd nodig is voor het uitvoeren van een screening, wordt er omwille van efficiency meestal alleen gescreend bij hoogrisicogroepen. Het heeft namelijk het meeste effect om direct hierop volgend een advies of verdergaande interventie te laten plaatsvinden. Screening kan daarom het beste gebeuren door een professional uit de eerste lijn (zoals een huisarts, verloskundige of docent) of de tweede lijn (algemene en specialistische afdelingen binnen een ziekenhuis).

Voorbeeld: ziekenhuizen en signalering overmatig alcoholgebruik

Verschillende ziekenhuizen in Nederland screenen op (overmatig)alcoholgebruik via de Spoed Eisende Hulp afdeling. De alcoholpoliklinieken voor jongeren, die ontstaan zijn vanuit het Reinier de Graaf Gasthuis in Delft, bieden jongeren onder de 18 jaar een preventief programma aangeboden om herhaling te voorkomen. Daarbij worden ook hun ouders betrokken. De jongeren werden opgenomen na overmatig alcoholgebruik of ‘comazuipen’. Inmiddels zijn er zeven alcoholpoliklinieken in Nederland.

Protocollen

Bij het bevorderen van de inzet van professionals kan de gemeente een beroep doen op de instellingen voor verslavingszorg. Zij verzorgen trainingen in het omgaan met deze protocollen. Daarnaast kunnen de Regionale Ondersteuningstructuren (ROS) en in de eerste lijn trainingen verzorgen.

Er zijn veel verschillende zorgpartijen (waaronder eerstelijn en ziekenhuizen) die in aanraking komen met personen met (beginnende) alcoholproblemen. Deze partijen hebben verschillende mogelijkheden voor opsporing en interventies. Door samenwerking op lokaal niveau te stimuleren, ontstaat een keten waarin opsporing/signalering, doorverwijzing en behandeling beter op elkaar aansluiten.

Screenen via internet

Een kosteneffectieve screeningmethode is screenen via internet. Met behulp van de websites drinktest.nl (Trimbos, voor volwassenen) en watdrinkjij.nl (Trimbos, voor jongeren) kunnen probleemdrinkers bereikt worden. Een gemeente kan deze websites promoten. De sites verwijzen naar verschillende mogelijkheden voor vervolgzorg, zoals minderdrinken.nl (Trimbos, voor volwassenen).

Meer informatie

Afdrukken:

Via printer