U bent hier

Dossier gezonde leefomgeving

Een gezonde leefomgeving

Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving waar inwoners zich prettig voelen, die uitnodigt tot gezond gedrag en zo min mogelijk negatieve invloed heeft op de gezondheid. Gezonde leefomgeving is dan ook een belangrijke pijler in het lokale beleid rondom overgewicht, eenzaamheid, gezondheidsachterstanden, etcetera. De Omgevingswet maakt het mogelijk om dat beleid steviger te verankeren, rekening houdend met de samenstelling van de wijk en de behoeften van de inwoners. Gemeenten krijgen meer ruimte voor lokaal maatwerk doordat taken worden gedecentraliseerd. Ze kunnen eigen ambities bepalen voor een gezonde leefomgeving en maken een eigen omgevingsvisie en -plan. Daarin kunnen ze gezondheid expliciet meenemen, zodat gezondheid ook op lokaal niveau aandacht krijgt in de afwegingen.

Factsheet Gezonde Leefomgeving

Gezonde leefomgeving is een van de thema’s in de Handreiking Gezonde Gemeente die helpt bij het opstellen, uitvoeren en evalueren van gemeentelijk gezondheidsbeleid. In deze Factsheet Gezonde Leefomgeving (april 2017) leest u welke rol gemeenten samen met partnerorganisaties op dit gebied kunnen spelen.

Direct naar:

Werk via 5 stappen aan een gezonde leefomgeving

  1. Zorg dat de basis op orde is en blijft: gezondheidsbescherming (onder andere afstand van milieubronnen tot woningen, geluidschermen, milieuzones, (zorg)voorzieningen in de buurt).
  2. Werk samen aan gezondheidgezondheidsbevordering via structuur en inrichting van de omgeving: klimaatbestendig en aantrekkelijk (onder andere groen en water in de stad, en fiets- en wandelpaden, speelvoorzieningen, ontmoetingsplekken). Faciliteer samenwerkingsverbanden en delen van kennis en ervaringen tussen ontwerpers, planologen, inwoners, private partijen en beleid.
  3. Agendeer gezondheid vanaf het begin in het proces van ruimtelijke planvorming en luister naar de wensen van inwoners. 
  4. Werk samen aan een zorgzame en sociale leefomgeving met oog voor demografische ontwikkelingen. 
  5. Werk aan duurzame oplossingen, bijvoorbeeld voor energie en zorg door het sluiten van ketens en slim gebruik van ICT ontwikkelingen (‘smart cities’, ook voor de zorg).

[1] 

Cijfers gezonde leefomgeving

Op gemeenteniveau

Benieuwd naar de prestaties van collega-gemeenten? Op Waar staat je gemeente kunt u zien waar uw gemeente staat en kunt u de gegevens vergelijken met die van andere gemeenten. Bijvoorbeeld op het thema leefklimaat, maatschappelijke participatie, openbare orde en veiligheid.

 

Op wijkniveau

Benieuwd naar cijfers over overgewicht of het aantal mantelzorgers in uw wijk of buurt? Het RIVM heeft cijfers over gezondheid en leefstijl berekend voor alle wijken en buurten in Nederland. De cijfers zijn gebaseerd op de Gezondheidsmonitor volwassenen 2012 van GGD’en, Centraal Bureau voor de Statistiek en RIVM.

 

 

Gezond inrichten van de leefomgeving

De omgeving waarin mensen wonen en leven heeft invloed op het gedrag en kan gezond gedrag bevorderen. Door de (her)inrichting van de omgeving aan te laten sluiten bij de behoeften van de inwoners kunnen zij gezond(er) blijven of worden. Denk aan een omgeving die uitnodigt tot wandelen en fietsen of ontmoeten. Andere voorbeelden zijn het beperken van alcohol- en drugsgebruik tijdens evenementen, een gezonde werkplek, een Gezond schoolplein en gezonde voeding in schoolkantines.

Elementen voor het inrichten van een gezonde leefomgeving

  • beweegvriendelijk; mensen kunnen gemakkelijk en veilig lopend of op de fiets naar werk, school en winkels.
  • uitnodigend voor kinderen om te spelen en te bewegen.   
  • een gezond binnenmilieu van woningen, scholen en andere gebouwen.
  • geschikte woningen.
  • een gevarieerd aanbod aan voorzieningen in alle wijken zoals scholen, winkels, bedrijven, openbaar vervoersvoorzieningen en sport.
  • uitnodigend om elkaar te ontmoeten.
  • een goede milieukwaliteit (geluid, lucht, bodem, externe veiligheid).
  • voldoende, toegankelijk en aantrekkelijk groen, natuur en water.
  • aansluitend bij de behoeften van de (toekomstige) bewoners en bijdragend aan sociale cohesie.

Tip

Bij de inrichting van de leefomgeving van een wijk of buurt is het belangrijk om aan te sluiten bij de behoeften van zowel oudere als jonge inwoners en specifieke bewonersgroepen, zoals chronisch zieken, gehandicapten of lagere inkomensgroepen. 

GezondOntwerpWijzer

De GezondOntwerpWijzer (Atlasleefomgeving.nl) bundelt aanbevelingen, voorbeelden en instrumenten over het gezond ontwerpen en inrichten van de leefomgeving. U vindt informatie over: gezonde mobiliteit, groen en water, sport en spelen, openbare ruimte, milieukwaliteit, externe veiligheid en binnenmilieu. Bruikbaar bij het (her)inrichten van een wijk of het maken van lokaal gezondheids- of sportbeleid.

Leefomgeving: Effecten op gezondheid

Fysieke omgeving

Groene omgeving positieve invloed op gezondheid

Wie in een groene omgeving leeft, voelt zich gezonder en bezoekt minder vaak de huisarts. Vooral mensen met een lagere sociaaleconomische status, kinderen en ouderen hebben profijt van meer groen in de woonomgeving. Bovendien verminderen groen en water de gevolgen van klimaatverandering, zoals wateroverlast en hittestress. De aanleg van groen en water in de stad en het bevorderen van fietsen en wandelen, levert ook extra werkgelegenheid op. 

Milieu 

Voor enkele milieufactoren is de invloed van de leefomgeving op gezondheid bekend, zoals geluidsoverlast en schadelijke stoffen in de lucht. Zij veroorzaken landelijk gemiddeld bijna 6% van alle ziektelast. Ook de kwaliteit van de fysieke omgeving in gebouwen (binnenmilieu) kan tot gezondheidseffecten leiden. Lees meer over cijfers en feiten fysieke omgeving (ziektelast door omgevingsfactoren). 

[1]

Sociale omgeving 

Een sociale leefomgeving speelt ook een rol bij een gezonde leefomgeving: in een prettige buurt is de samenhang groot, voelen inwoners zich veilig en krijgen ze steun. 
Sociale factoren die van invloed zijn op de leefomgeving zijn bijvoorbeeld de bevolkingssamenstelling, sociale veiligheid (criminaliteit) en sociale samenhang in wijk en gemeente. Maar ook de opleiding, arbeidssituatie en inkomen van de bewoners zijn sociale factoren.
Mensen met beperkte financiële middelen en een lage opleiding ervaren vaker sociale en emotionele eenzaamheid. Dit is onafhankelijk van de leeftijd. Sociale steun kan eenzaamheid en depressies voorkomen, maar door sociale steun kan ook huiselijk geweld voorkomen worden. Lees meer in het kennisdossier Gezond in... Sociale leefomgeving.
 

Meer informatie:

Algemeen

Groen

  • RIVM-rapport Healthy Urban Gardening (2015), over gezonde stadlandbouw en de bijdragen van buurtmoestuinen aan de gezondheid en de kwaliteit van de leefomgeving.
  • De vitalegroenestad.nl, met informatie over groen in de planning en ontwikkeling van het stedelijke gebied. Eén van de pijlers van de vitale groene stad is gezondheid.
  • Openbaar Groen: de feiten en cijfers op een rij, Kenniscentrum Sport
  • Wijkengids (Platform31.nl) biedt inzichten, ervaringen en lessen op alle onderdelen van het buurt- en wijkgericht werken. U vindt onder andere het thema de Groene Wijk.
  • Factsheet Natuur & Gezondheid: Waarom wij natuur nodig hebben (IVN, 2013).
  • Alterra: kenniscentrum voor de groene leefomgeving. Kennisdossiers over groen, klimaat, water, etc.(wageningenur.nl).
Referenties en bronnen

Referenties

  1. Staatsen B., van Alphen T., Houweling D., van der Ree J., Kruize H. Gezonde leefomgeving, gezonde mensen. 2016.

Ook gevonden

Afdrukken:

Via printer