U bent hier

Stappenplan agendasetting gezondheid en Omgevingswet

Met de komst van de nieuwe Omgevingswet moeten gemeenten gezondheid opnemen in zowel hun omgevingsvisie als hun omgevingsplan. Als gemeente of GGD kunt u nu al aan de slag om gezondheid op de agenda te krijgen.

Stap 1. Start een kernteam Gezonde leefomgeving/ Omgevingswet

Het kernteam bestaat uit collega’s van verschillende afdelingen. Zorg voor bestuurlijk draagvlak voor het kernteam en benoem een trekker.

  • Maak inzichtelijk welke interne afdelingen betrokken zijn bij de Omgevingswet en de leefomgeving. Verken welke veranderingen de Omgevingswet met zich meebrengt voor het werk en opdracht van uw organisatie.
  • Formuleer kansen en uitdagingen. Breng in kaart wie eventuele nieuwe spelers in uw organisatie zijn die een rol gaan spelen in het proces. Denk binnen de GGD aan beleid, epidemiologie, MMK, Jeugd, Gezondheidsbevordering, beleidsadvisering, infectieziekten, GHOR en Staf; binnen de gemeente bijvoorbeeld Ruimtelijke ordening, Sociaal domein, Volksgezondheid, Wonen, Welzijn en Milieu.
  • Spreek binnen de GGD af wie namens de GGD het gesprek met de gemeente voert over de Omgevingswet of doe dit samen. Informeer elkaar intern.
  • Zoek samenwerking met andere GGD-en en gemeenten in de regio, deel ervaringen en maak gebruik van elkaars kennis.

Voorbeeld: koppen bij elkaar in Rotterdam

In de gemeente Rotterdam is op initiatief van de GGD een kopgroep Omgevingswet gevormd. Deze fungeert als motor om samen met het sociale domein kansen die de Omgevingswet biedt te benutten. GGD, Sport, Cultuur, Jeugd en Onderwijs en Maatschappelijke ondersteuning in de wijk onderzoeken samen hoe zij de fysieke ruimte nog beter kunnen benutten om sociale doelstellingen te ondersteunen. En hoe je dit structureel kunt inbedden. Bijvoorbeeld het verbeteren van de bereikbaarheid van werklocaties met openbaar vervoer, keuzes waar welk onderwijs- of zorgvastgoed komt in de gemeente en visie op buitenruimte als sportvoorziening. – Josine van den Bogaard, Gemeente Rotterdam

Stap 2. Inventariseer welke externe partijen in de regio betrokken zijn

  • Inventariseer welke externe partijen betrokken zijn bij de Omgevingswet en de leefomgeving (bijvoorbeeld met een krachtenveldanalyse) en wie welke rol heeft.
  • Weet wie binnen deze organisaties de kartrekker is op dit thema en welke overleggen er plaatsvinden. Gebruik bijvoorbeeld het ambtelijk overleg van de gemeente om gezondheidsonderwerpen te agenderen.
  • Breng eventuele nieuwe spelers in kaart die een rol gaan spelen in het proces.
  • Weet wat er speelt bij partijen in het ruimtelijke en sociale domein en ook bij de Omgevingsdienst, Waterschappen, Veiligheidsregio en Provincie. Waar zijn zij mee bezig, wat ervaren zij als parels en uitdagingen? Sluit daar bij aan.

Voorbeeld: Brabantse Health Deal

Binnen de Brabant Health Deal werken 15 organisaties uit Noord-Brabant samen om gezondheid en welzijn en stevige plek te geven bij het maken en uitvoeren van ruimtelijke plannen. Inge van de Broek, Beleidsadviseur GGD West Brabant, geeft een aantal tips om deze samenwerking optimaal te laten verlopen. Lees meer over hoe Publieke Gezondheid hier bij betrokken is

Stap 3. Leer samenwerkingspartners kennen en werk samen

Leer samenwerkingspartners goed kennen en weet wie met welk onderwerp bezig is. Ga na wat ieders opdracht, motieven en belangen zijn en maak inzichtelijk wie wat bijdraagt aan een gezonde leefomgeving. Wees je bewust van verschillen en tegengestelde belangen en maak dit bespreekbaar. Creëer een gezamenlijke ambitie en zoek de meerwaarde die betrokkenen samen kunnen behalen, maar ieder voor zich niet zullen bereiken.

Tips

  • Faciliteer bijvoorbeeld bijeenkomsten in het regionale netwerk of organiseer  een bijeenkomst met en voor wethouders over Omgevingswet en Maatschappelijke doelen en Gezondheid.
  • Wees je bewust dat (jargon)taal in verschillende domeinen (Milieu, Ruimtelijke ordening en Gezondheid) soms een verschillende betekenis heeft. Gebruik zo concreet mogelijke woorden en voorbeelden, dat helpt om elkaar te begrijpen en bij elkaar aan te sluiten. Lees meer over verschillend gebruik van taal bij een gezonde leefomgeving.
  • Wees zichtbaar bij samenwerkingspartners. Werk bijvoorbeeld 1 dag per week bij de afdeling Ruimtelijke ordening of Milieu.
  • Loop bijvoorbeeld samen door de wijk. Merk hoe verschilt iedereen kijkt en beleeft en daar andere woorden aan geeft.

Waar de gezondheidsexperts bij lopen en fietsen door de stad al snel spreken over ‘beweegvriendelijkheid’, gebruiken ruimtelijke experts liever een begrip als ‘gezond vervoer’ en denken de milieuexperts hierover in termen van ‘duurzame mobiliteit’.

Voorbeeld: plaatjes zeggen meer dan woorden

De Omgevingswet vraagt om goede samenwerking tussen Publieke Gezondheid en het fysieke domein. Ontwerpers en planners denken visueel, vanuit kaarten en referentiebeelden. Voor ons de opdracht hierbij aan te sluiten voor een gezamenlijk antwoord op de kernvraag: wat voor stad willen we zijn en hoe brengen we dit in de omgevingsvisie? Met kaarten, cijfers en beelden verbinden we onze gezondheidsinformatie met ruimtelijke informatie. Zo leggen we nu kaarten uit de gezondheidsatlas naast kaarten van ruimtelijke ordening. Bijvoorbeeld de hittekaart naast onze info over hittebeleving naast type bebouwing in een buurt. Of: waar komt overgewicht veel voor, hoe mobiel zijn deze mensen en hoe is het met de infrastructuur gesteld? – Josine van den Bogaard, GGD Rotterdam Rijnmond

Stap 4. Zorg voor actuele cijfers en sluit aan bij lokale belangen

  • Maak kansen en uitdagingen in uw regio of specifieke wijken inzichtelijk aan de hand van beschikbare data. Maak bijvoorbeeld een wijkgezondheidsprofiel en verbind data uit gezondheidsdomein en ruimtelijk domein.
  • Ga in gesprek met inwoners, ondernemers en professionals. 
  • Bespreek de resultaten van de van de gezondheidsmonitor met collega’s uit het ruimtelijk domein en met cijfers uit het sociaal en ruimtelijk domein.

Stap 5. Maak de urgentie van een gezonde leefomgeving zichtbaar

Om het gesprek te voeren over de rol van gezondheid in de Omgevingswet is het van belang zicht te hebben op wat er al gebeurt in de regio op gebied van veilige en gezonde leefomgeving en welke maatschappelijke doelen daarmee worden bereikt. Denk aan gezonde inrichting (omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag en ontmoeten), levensloopbestendig wonen, aanpak armoede, duurzaamheid, aanpak eenzaamheid en het verminderen van gezondheidsverschillen. 

Tips

  • Weet welke actuele vraagstukken spelen. Denk aan milieuzones, herinrichting van gebieden, vergrijzing, Gezonde Wijkaanpak. 
  • Sluit aan bij (landelijke) programma’s die in de regio uitgevoerd worden. Denk aan Agenda Fiets, Gezonde Stad, Slimme en Gezonde stad, Pilots voor omgevingswet, Gezonde School, Gezonde Wijk, JOGG, etc. 
  • Maak concreet wat de veranderingen door de Omgevingswet in uw regio zijn voor bijvoorbeeld lokaal gezondheidsbeleid en de rol van inwoners. Lees meer over de veranderingen door de Omgevingswet.  

Voorbeeld: maak gezondheid concreet

Als sector Publieke Gezondheid hebben we in een factsheet verwoord wat gezondheid in de omgevingswet betekent, met name voor het lokaal bestuur. Gezondheid helpt ruimtelijke afwegingen te maken en als bestuurder om keuzes te verantwoorden. Als iemand weinig beeld heeft wat dat concreet betekent, is het inspirerend de dimensies van Positieve gezondheid te vertalen naar ruimtelijke opgaven. Verder is het document “Van normen naar waarden” van de gezamenlijke GGD-en heel bruikbaar. Al deze instrumenten helpen ons te laten zien waar het bij gezondheid om gaat in de Omgevingswet. – Josine van den Bogaard, Gemeente Rotterdam

Stap 6. Agendeer gezondheid

Denk en werk mee in de voorbereidingen voor en het maken van een lokale omgevingsvisie en omgevingsplan. Agendasetting is een kwestie van lange adem en een continue proces.

Tips

  • Maak inzichtelijk wat het oplevert als je investeert in een gezonde en veilige leefomgeving. 
  • Ga in gesprek over wat je kunt bijdragen aan gezondheid. Niet alleen een schriftelijke reactie op een visie die al klaar is (inspraak), maar meedenken in het proces. Neem ook de economische invalshoek mee. 
  • Zoek verbinding met andere actuele thema’s in de regio, zoals eenzaamheid, participatie, langer thuis wonen en groen.  
  • Denk vanuit positieve gezondheid, dus eigen regie en participatie. Verbindt het concept aan gezonde leefomgeving.   
  • Zorg dat adviezen vanuit GGD en GHOR (brandweer, veiligheid) samenhangend zijn. Zoek al vroeg in het proces afstemming.

Voorbeeld: proefdraaien met pilots

In de regio Rotterdam-Rijnmond bereiden GGD, Milieudienst DCMR en Veiligheidsregio VR-RR zich samen voor op hun veranderende rol onder de Omgevingswet. Afspraken over samenwerking zijn opgenomen in een intentieverklaring. Bijvoorbeeld over het meer aan de voorkant adviseren over een gezonde leefomgeving bij de omgevingsvisie en bij concrete ruimtelijke plannen. We ondersteunen immers dezelfde Rijnmond-gemeenten en gaan deels over dezelfde ruimtelijke thema’s, bijv. plaatsing windturbines, huisvesting asielzoekers, bedrijvigheid bij woongebieden. Kunnen wij als drie uitvoerende diensten een eensluidend en integraal advies geven aan gemeenten? We investeren in elkaar leren kennen en oefenen in pilots. In deze pilots benaderen we projecten of vragen die al lokaal spelen, zoals de havenontwikkeling Schiedam en Lood in de bodem of fictieve kwesties, vanuit de Omgevingswet. – Josine van den Bogaard, Gemeente Rotterdam

Stap 7. Werk samen met inwoners

Werk samen met inwoners en maak gebruik van ervaringen met burgerparticipatie in uw regio. In de Omgevingswet staat brede participatie vanuit de samenleving centraal. De wet stelt betrokkenheid van inwoners bij projectbesluiten voor grotere projecten verplicht. In plaats van inspraak nu participatie aan de voorkant van het proces. Overheden moeten bij het vaststellen van omgevingsvisies, -plannen en -programma’s aangeven hoe ze burgers, bedrijven en belanghebbenden hebben betrokken (bron: aandeslagmetdeomgevingswet.nl).

Tips

  • Maak helder welke rol inwoners en ondernemers hebben bij de uitvoering van de Omgevingswet in uw regio. Ook wat de veranderingen zijn ten opzichte van de huidige situatie. 
  • Wees u bewust van laaggeletterdheid  bij  de methoden die u inzet om inwoners te laten participeren.
  • Deel ervaringen en behoeften van inwoners die al zijn opgehaald. 
  • Ga in gesprek met inwoners; weet wat bij inwoners leeft. Loop bijvoorbeeld met inwoners en ondernemers door de wijk of maak bijvoorbeeld een wijk(gezondheids)profiel of wijkscan.
  • Maak gebruik van professionals die ervaring hebben met burgerparticipatie, zoals wijkmanagers, welzijn medewerkers, functionaris Gezondheidsbevordering (GGD). 
  • Maak bijvoorbeeld met de raad en inwoners een procesnotitie waarin de gemeente de rollen expliciet maakt, inclusief die van inwoners. 

Lees meer over burgerparticipatie en bekijk de Inspiratiegids participatie Omgevingswet

"Burgerparticipatie is een goed haakje om aan te sluiten bij de ontwikkelingen rondom de Omgevingswet. We weten als GGD hoe belangrijk samenwerking met buurtbewoners is en wat het effect is. Mensen maken de omgeving, ze zijn trots op het landschap wat ze mede hebben vormgegeven. Dat maakt ook dat ze zich verantwoordelijk voelen, een belangrijke component van burgerparticipatie. Daar zijn we bij GGD Drenthe al actief mee." – Piet de Ruiter, GGD Drenthe

Ook gevonden

Afdrukken:

Via printer