U bent hier

Stappenplan agendasetting gezondheid en Omgevingswet

Met de komst van de nieuwe Omgevingswet moeten gemeenten gezondheid opnemen in zowel hun omgevingsvisie als hun omgevingsplan. Als gemeente of GGD kunt u nu al aan de slag om gezondheid op de agenda te krijgen.

Stap 1. Start een kernteam 'Gezondheid en de Omgevingswet'

  • Breng in kaart welke interne afdelingen betrokken zijn bij de Omgevingswet en de leefomgeving. Verken welke veranderingen de Omgevingswet met zich meebrengt voor uw organisatie.
  • Inventariseer welke nieuwe spelers in uw organisatie een rol gaan spelen in het proces, zoals MMK en Gezondheidsbevordering binnen de GGD en de afdelingen Ruimtelijke ordening en Volksgezondheid binnen de gemeente. 
  • Start een kernteam met collega's van deze verschillende afdelingen. Zorg voor bestuurlijk draagvlak voor het kernteam en benoem een trekker.
  • Spreek binnen de GGD af wie namens de GGD het gesprek met de gemeente voert over de Omgevingswet (en vice versa). Informeer elkaar intern.
  • Zoek samenwerking met andere GGD-en en gemeenten in de regio, deel ervaringen en maak gebruik van elkaars kennis.

Voorbeeld: koppen bij elkaar in Rotterdam

In de gemeente Rotterdam is op initiatief van de GGD een kopgroep Omgevingswet gevormd. Deze fungeert als motor om samen met het sociale domein kansen die de Omgevingswet biedt te benutten. GGD, Sport, Cultuur, Jeugd en Onderwijs en Maatschappelijke ondersteuning in de wijk onderzoeken samen hoe zij de fysieke ruimte nog beter kunnen benutten om sociale doelstellingen te ondersteunen. En hoe je dit structureel kunt inbedden. Bijvoorbeeld het verbeteren van de bereikbaarheid van werklocaties met openbaar vervoer, keuzes waar welk onderwijs- of zorgvastgoed komt in de gemeente en visie op buitenruimte als sportvoorziening. – Josine van den Bogaard, Gemeente Rotterdam

Stap 2. Inventariseer welke externe regionale partijen betrokken zijn

Ook de vervolgstappen doet u steeds samen met het kernteam dat u bij stap 1 hebt samengesteld. 

  • Breng met een krachtenveldanalyse in kaart welke externe partijen betrokken zijn bij de Omgevingswet en de leefomgeving en wie welke rol heeft.
  • Geef antwoord op vragen als: Wie is binnen deze organisaties kartrekker op dit thema? Welke overleggen vinden er plaats? Zijn er nieuwe spelers die een rol gaan spelen in het proces? Wat speelt er bij partijen in het ruimtelijke en sociale domein, de Omgevingsdienst, Waterschappen, Veiligheidsregio en Provincie? Sluit daar bij aan.

Voorbeeld: Brabantse Health Deal

Binnen de Brabant Health Deal werken 15 organisaties uit Noord-Brabant samen om gezondheid en welzijn een stevige plek te geven bij het maken en uitvoeren van ruimtelijke plannen. Inge van de Broek, Beleidsadviseur GGD West Brabant, geeft een aantal tips om deze samenwerking optimaal te laten verlopen. Lees meer over hoe Publieke Gezondheid hier bij betrokken is

Stap 3. Leer samenwerkingspartners kennen en werk samen

Wie is met welk onderwerp bezig? Wat zijn ieders opdracht, motieven en belangen? En wie draagt wat bij aan een gezonde leefomgeving? Wees je bewust van verschillen en tegengestelde belangen en maak dit bespreekbaar. Creëer een gezamenlijke ambitie en zoek de meerwaarde die je samen kunt behalen.

Tips

  • Faciliteer bijeenkomsten in het regionale netwerk of organiseer  een bijeenkomst met en voor wethouders over Omgevingswet en maatschappelijke doelen en gezondheid.
  • (Jargon)taal in verschillende domeinen (Milieu, Ruimtelijke ordening en Gezondheid) heeft soms een verschillende betekenis. Gebruik zo concreet mogelijke woorden en voorbeelden, dat helpt om elkaar te begrijpen en bij elkaar aan te sluiten. Loop bijvoorbeeld samen door de wijk en merk hoe verschilt iedereen kijkt. Lees meer over verschillend gebruik van taal bij een gezonde leefomgeving.
  • Wees zichtbaar bij samenwerkingspartners. Werk bijvoorbeeld 1 dag per week bij de afdeling Ruimtelijke ordening of Milieu.

​Waar de gezondheidsexperts bij lopen en fietsen door de stad al snel spreken over ‘beweegvriendelijkheid’, gebruiken ruimtelijke experts liever een begrip als ‘gezond vervoer’ en denken de milieuexperts hierover in termen van ‘duurzame mobiliteit’.

Voorbeeld: plaatjes zeggen meer dan woorden

De Omgevingswet vraagt om goede samenwerking tussen Publieke Gezondheid en het fysieke domein. Ontwerpers en planners denken visueel, vanuit kaarten en referentiebeelden. Voor ons de opdracht hierbij aan te sluiten voor een gezamenlijk antwoord op de kernvraag: wat voor stad willen we zijn en hoe zet je dit om in een omgevingsvisie? Met kaarten, cijfers en beelden verbinden we onze gezondheidsinformatie met ruimtelijke informatie. Zo leggen we kaarten uit de gezondheidsatlas naast kaarten van ruimtelijke ordening. Bijvoorbeeld waar komt overgewicht veel voor, hoe mobiel zijn deze mensen en hoe is het met de infrastructuur gesteld? – Josine van den Bogaard, GGD Rotterdam Rijnmond

Stap 4. Zorg voor actuele cijfers

  • Maak een wijkgezondheidsprofiel op basis van beschikbare data uit het gezondheids- en ruimtelijk domein. En ga in gesprek met inwoners, ondernemers en professionals. In het profiel zijn kansen en uitdagingen in een wijk in één oogopslag zichtbaar. U kunt dit ook doen op regioniveau.
  • Ga in gesprek met inwoners, ondernemers en professionals. 
  • Bespreek de resultaten van de gezondheidsmonitor met collega’s uit het ruimtelijk domein en vergelijk de uitkomsten met cijfers uit het sociaal en ruimtelijk domein.

Stap 5. Maak de urgentie van een gezonde leefomgeving zichtbaar

Om in gesprek te gaan over de rol van gezondheid in de Omgevingswet is het van belang zicht te hebben op wat er al gebeurt in de regio op gebied van veilige en gezonde leefomgeving. En welke maatschappelijke doelen daarmee worden bereikt. Denk aan gezonde inrichting (omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag en ontmoeten), levensloopbestendig wonen, aanpak armoede, duurzaamheid, aanpak eenzaamheid en het verminderen van gezondheidsverschillen. 

Tips

  • Weet welke actuele vraagstukken spelen. Denk aan milieuzones, herinrichting van gebieden, vergrijzing, Gezonde Wijkaanpak. 
  • Sluit aan bij (landelijke) programma’s die in de regio uitgevoerd worden. Denk aan Agenda Fiets, Gezonde Stad, Slimme en Gezonde stad, Pilots voor omgevingswet, Gezonde School, Gezonde Wijk, JOGG, etc. 
  • Maak concreet wat de veranderingen door de Omgevingswet in uw regio zijn voor bijvoorbeeld lokaal gezondheidsbeleid en de rol van inwoners. Lees meer over de veranderingen door de Omgevingswet.  

Voorbeeld: maak gezondheid concreet

Als sector Publieke Gezondheid hebben we in een factsheet verwoord wat gezondheid in de Omgevingswet betekent, met name voor het lokaal bestuur. Gezondheid als invalshoek helpt om ruimtelijke afwegingen te maken en als bestuurder keuzes te verantwoorden. Als iemand weinig beeld heeft wat dat concreet betekent, is het inspirerend de dimensies van Positieve gezondheid te vertalen naar ruimtelijke opgaven. Verder is het document “Van normen naar waarden” van de gezamenlijke GGD-en heel bruikbaar. Deze instrumenten helpen ons te laten zien wat de rol is van gezondheid in de Omgevingswet. – Josine van den Bogaard, Gemeente Rotterdam

Stap 6. Agendeer gezondheid

Denk en werk mee in de voorbereidingen voor en het maken van een lokale omgevingsvisie en omgevingsplan. Agendasetting is een kwestie van lange adem en een continue proces.

Tips

  • Maak inzichtelijk wat het oplevert als je investeert in een gezonde en veilige leefomgeving. Bekijk wat de kansen zijn van een integrale benadering (RIVM, 2017).
  • Gebruik bijvoorbeeld het ambtelijk overleg van de gemeente om gezondheidsonderwerpen te agenderen.
  • Ga in gesprek over wat u als partner kunt bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Niet alleen een schriftelijke reactie op een omgevingsvisie of -plan dat al klaar is (inspraak), maar meedenken in het proces. Neem ook de economische invalshoek mee. 
  • Zoek verbinding met andere actuele thema’s in de regio, zoals eenzaamheid, participatie, langer thuis wonen en groen.  
  • Agendeer Gezondheid met een brede invalshoek. Neem het concept positieve gezondheid, waarbij de nadruk ligt op ‘zelfredzaamheid’ en ‘veerkracht’, mee als het gaat over gezonde leefomgeving. Dit sluit goed aan op burgerparticipatie, dat in de nieuwe Omgevingswet verplicht is bij het maken van omgevingplannen.  
  • Zorg dat adviezen vanuit GGD en GHOR (brandweer, veiligheid) richting gemeente over ruimtelijke plannen samenhangend zijn. Zoek al vroeg in het proces afstemming.

Voorbeeld: proefdraaien met pilots

In de regio Rotterdam-Rijnmond bereiden GGD, Milieudienst DCMR en Veiligheidsregio VR-RR zich samen voor op hun veranderende rol onder de Omgevingswet. Afspraken over samenwerking zijn opgenomen in een intentieverklaring. Bijvoorbeeld over het meer aan de voorkant adviseren over een gezonde leefomgeving bij de omgevingsvisie en bij concrete ruimtelijke plannen. We ondersteunen immers dezelfde Rijnmond-gemeenten en gaan deels over dezelfde ruimtelijke thema’s, zoals plaatsing windturbines, huisvesting asielzoekers en bedrijvigheid bij woongebieden. Kunnen wij als drie uitvoerende diensten een eensluidend en integraal advies geven aan gemeenten? We investeren in elkaar leren kennen en oefenen in pilots. In deze pilots benaderen we projecten of vragen die al lokaal spelen, zoals de havenontwikkeling Schiedam en Lood in de bodem of fictieve kwesties, vanuit de Omgevingswet. – Josine van den Bogaard, Gemeente Rotterdam

Stap 7. Werk samen met inwoners

Werk samen met inwoners en maak gebruik van ervaringen met burgerparticipatie in uw regio. In de Omgevingswet staat brede participatie vanuit de samenleving centraal. De wet stelt betrokkenheid van inwoners bij projectbesluiten voor grotere projecten verplicht. Van inspraak naar participatie aan de voorkant van het proces. Overheden moeten bij het vaststellen van omgevingsvisies, -plannen en -programma’s aangeven hoe ze burgers, bedrijven en belanghebbenden hebben betrokken[1].

Tips

  • Maak helder welke rol inwoners en ondernemers hebben bij de uitvoering van de Omgevingswet in uw regio. Ook wat de veranderingen zijn ten opzichte van de huidige situatie. 
  • Houd rekening met laaggeletterde inwoners in uw regio als u hen wilt betrekken bij projectbesluiten.
  • Weet welke andere partijen al ervaringen en behoeften bij burgers hebben opgehaald en voorkom dubbele belasting van inwoners. 
  • Ga in gesprek met inwoners; weet wat bij inwoners leeft. Loop bijvoorbeeld met inwoners en ondernemers door de wijk of maak bijvoorbeeld een wijk(gezondheids)profiel of wijkscan.
  • Maak gebruik van professionals die ervaring hebben met burgerparticipatie, zoals wijkmanagers, welzijn medewerkers, functionaris Gezondheidsbevordering (GGD). 
  • Maak bijvoorbeeld met de raad en inwoners een procesnotitie waarin de gemeente de rollen expliciet maakt, inclusief die van inwoners. 

Lees meer over burgerparticipatie en bekijk de Inspiratiegids participatie Omgevingswet

"Burgerparticipatie is een goed haakje om aan te sluiten bij de ontwikkelingen rondom de Omgevingswet. We weten als GGD hoe belangrijk samenwerking met buurtbewoners is en wat het effect is. Mensen maken de omgeving, ze zijn trots op het landschap wat ze mede hebben vormgegeven. Dat maakt ook dat ze zich verantwoordelijk voelen, een belangrijke component van burgerparticipatie. Daar zijn we bij GGD Drenthe al actief mee bezig." – Piet de Ruiter, GGD Drenthe

Referenties en bronnen

Ook gevonden

Afdrukken:

Via printer