U bent hier

Eerstelijnszorg: de huisartsenpraktijk

Mensen adviseren en/of begeleiden rondom leefstijl behoort tot de reguliere taken van eerstelijns professionals. Dat zijn bijvoorbeeld huisartsen, praktijkondersteuners, fysiotherapeuten, diëtisten, maatschappelijk werkers, tandartsen, verloskundigen en wijkverpleegkundigen. Zij zijn daarom belangrijke partners om mee samen te werken aan wijkgerichte preventie. Op deze pagina leest u achtergronden en tips voor samenwerken in de eerste lijn vanuit en met de huisartsenpraktijk. 

NHG Zorgmodules Leefstijl

De NHG Zorgmodules Leefstijl bieden huisartsen en andere zorgverleners richtlijnen en samenwerkingsafspraken voor leefstijladvisering aan volwassenen, rondom de thema’s roken, alcohol, voeding en bewegen. De zorgmodules bevatten aanknopingspunten om in gesprek te gaan met de eerste lijn over wijkgerichte preventie. 
 

Van individueel naar collectieve preventie

Eerstelijns professionals adviseren, begeleiden of behandelen individuele patiënten. Hierbij richten ze zich op twee soorten preventie:

  1. Geïndiceerde preventie: Bij mensen met risicofactoren of symptomen die kunnen leiden tot een (leefstijlgerelateerde) aandoening.
  2. Zorggerelateerde preventie: Bij mensen met een (chronische) aandoening bij wie een andere leefstijl de aandoening kan verminderen of verergering kan voorkomen. 

Professionals publieke gezondheid richten zich op collectieve preventie: alle burgers gezond houden. De kracht van samenwerking aan wijkgerichte preventie door publieke gezondheid en de eerste lijn kan zijn:

  • De huisarts kan leefstijl- of welzijnsproblematiek signaleren en bespreken met patiënten en hij kan hen doorverwijzen naar collectief aanbod in de wijk.
  • De wijkverpleegkundige kan vanuit haar taken met een brede preventieblik een signalerende en doorverwijzende functie hebben voor bijvoorbeeld valrisico.
  • De fysiotherapeuten en lokale sportverenigingen maken afspraken over de overgang van een patiënt naar regulier sportaanbod. 

Voorwaarde voor samenwerking is dat er een kwalitatief goed aanbod beschikbaar is in de wijk en dat dat bekend is bij de eerstelijns professionals. Met een gezamenlijke wijkaanpak kunt u hier afspraken over maken. Lees meer over het opzetten van een wijkaanpak.

ROS’en: verbinden van preventie, zorg en welzijn

In Nederland zijn er zeventien Regionale Ondersteuningsstructuren (ROS’en), die de eerste lijn adviseren en begeleiden. Zij stimuleren de samenwerking tussen de eerstelijnszorgprofessionals onderling, maar ondersteunen ook in de samenwerking tussen de eerstelijnszorg en andere domeinen. Wanneer u de eerste lijn wilt betrekken bij wijkgericht werken kunt u met de ROS samenwerken of hen om advies vragen.
 

Voorbeeld: Samenwerking in beeld voor Nijmegen en omgevingPortretfoto Jacqueline Philipsen

Het project Gezonde Wijken in de regio Nijmegen is opgezet voor een beter geïntegreerde samenwerking tussen preventie, welzijn en zorg. Met als doel: goede zorg en ondersteuning voor de inwoners van Nijmegen en omgeving. Om een goede basis te leggen, heeft het project de huidige samenwerking in beeld gebracht. Lees wat Jacqueline Philipsen van ROS Robuust erover vertelt. 

Samenwerken met de huisartsenpraktijk

De Toekomstvisie Huisartsenzorg 2022  van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) en de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) biedt aanknopingspunten om de huisarts te betrekken bij wijkgerichte preventie. De toekomstvisie formuleert de volgende ambitie: ‘In samenwerking met collega’s in dorp, wijk en regio richten individuele huisartsen hun bijdrage aan populatiegerichte preventie en de volksgezondheid op die zaken waar zij het meeste effect kunnen sorteren.’ 

Bespreekbaar maken vraagt om goede wijkaanpak

Een huisarts ziet mensen op het spreekuur die het risico lopen op een (chronische) aandoening. Als zij hun gedrag veranderen (meer bewegen, gezonder eten, niet roken, meer sociale contacten hebben etc.), is er gezondheidswinst te behalen. Wanneer een huisarts met een patiënt diens leefstijl bespreekt, is het belangrijk dat er een goed aanbod is waar hij de patiënt naar kan doorverwijzen. Voor mensen met chronische aandoeningen is dit vaak geregeld in ketenzorgprogramma’s. Juist voor patiënten met risicofactoren kan wijkgerichte samenwerking kansen bieden om aandoeningen te voorkomen. 

Van ziekte & zorg naar gezondheid & gedrag

Werken aan preventie vraagt van huisartsen verandering in de werk- en denkwijze, van ziektegericht naar risicogericht handelen (Van ziekte & Zorg naar Gezondheid & Gedrag). Pim Assendelft, hoogleraar huisartsgeneeskunde bij Radboudumc Nijmegen beschrijft de werkwijze van de huisarts:

pim assendelft houdt presentatie over gezondheid en gedrag

In het huidige systeem houdt de huisarts een consult van tien minuten, waarin hij de anamnese afneemt, een diagnose stelt, patiënt adviseert, een recept voorschrijft en een vervolgafspraak maakt. Er lijkt weinig/geen ruimte te resteren voor een leefstijlgesprek. Wel zien huisartsen frequent terugkerende patiënten waarvoor een niet-medische oplossing uitkomst biedt. Wijkgericht werken biedt kansen om door te verwijzen naar activiteiten en voorzieningen buiten de zorg.

 

Bekijk op Youtube 'Preventie en de huisartsenvoorziening volgens Pim Assendelft'

Overzicht preventie- en leefstijltools voor huisartsenpraktijk

Steeds meer huisartsen en praktijkondersteuners ondersteunen hun patiënten bij praktische vragen rond leefstijl en preventie. Welke betrouwbare websites en andere bronnen kunnen zij daarbij gebruiken? Werkt u samen met huisartsen en praktijkondersteuners, attendeer hen dan op het Overzicht met preventie- en leefstijltools voor de huisartsenpraktijk.

De praktijkondersteuner als verbinder

Een praktijkondersteuner of praktijkverpleegkundige kan samen met de wijkverpleegkundige een verbindende functie hebben tussen de huisartsenpraktijk en de wijk en/of het sociaal wijkteam. 85 procent van de huisartsenpraktijken heeft een praktijkondersteuner (POH). Zij kunnen werken rond GGZ (de POH GGZ) en somatiek (POH-somatiek). De praktijkondersteuner inventariseert leefstijlfactoren, geeft basisinformatie over leefstijl en helpt bij gedragsverandering. Bijvoorbeeld bij patiënten met psychische, psychosociale of psychosomatische problematiek of bij chronisch zieken en ouderen.

Tips voor samenwerking met huisartsenpraktijk aan preventie

Sluit aan bij de visie en taal van de huisarts

  • Maak een factsheet waar de huisarts in een oogopslag kan lezen wat je als gemeente/GGD concreet voor hem kan betekenen.
  • Samenwerken met huisartsen is maatwerk. Alle huisartsenvoorzieningen hebben een eigen beleidsfocus. Sluit hierbij aan en zoek daarop de samenwerking.
  • Presenteer de samenwerking niet als een ‘nieuw project’ of ‘extra taak’ van de huisarts, maar benadruk wat het oplevert. Patiënten keren minder vaak terug op het spreekuur wanneer zij buiten de huisartsenpraktijk een structurele oplossing vinden. 
  • Positieve gezondheid’  kan een kader bieden om elkaar in de wijk te vinden. Concretiseer binnen dit kader ieders rol en verantwoordelijkheid in de verschillende domeinen.

Houd rekening met de beperkte (vergader)tijd van de huisarts

  • Probeer aan te sluiten bij een regulier wijkoverleg waar de huisarts al aanwezig is, bijvoorbeeld met de wijkverpleegkundige. Of plan vergaderingen ’s avonds in en overweeg vacatiegelden. Voor vergaderingen overdag moet de huisarts vaak vervanging regelen. 
  • Werk samen met een sleutelfiguur in de wijk die al bekend/vertrouwd is met de huisarts. De wijkverpleegkundige heeft vaak al een goede  relatie met de huisarts. Probeer via hem/haar de huisarts te betrekken. 
  • Start op kleine schaal met één enthousiaste huisarts of met een manager van een gezondheidscentrum die de eerste lijn breder kan vertegenwoordigen. Dat kan anderen inspireren. 

Zorg voor een gezamenlijk beeld van de gezondheidssituatie in de wijk

De uitkomst van een wijkgezondheidsprofiel of wijkscan van de ROS of GGD kan een basis zijn om met de huisarts in gesprek te gaan. Deze cijfers kunt u spiegelen met zijn/haar ervaringen en zo thema’s benoemen om op samen te werken. Betrek de ROS of GGD vroeg bij uw samenwerking.

Zorg dat het aanbod van goede kwaliteit is

  • Huisartsen hechten waarde aan evidence based interventies. Door gebruik te maken van erkende interventies die u vindt op Loketgezondleven.nl  vergroot u de kans dat huisartsen zullen doorverwijzen naar deze activiteiten.
  • Voor patiënten die in staat zijn om zelfstandig aan gedragsverandering te werken, bieden online interventies een uitkomst. Er is een overzicht dat inzicht geeft in de kwaliteit en beschikbaarheid van interventies voor verschillende leefstijlthema’s. De huisarts kan dit overzicht vinden op Nhg.org.

Maak het aanbod overzichtelijk voor de huisarts en praktijkondersteuner

  • Een sociale kaart geeft inzicht in de professionals die in de wijk werkzaam zijn en welk aanbod er is. Dit kan op wijkniveau of op een specifiek leefstijlthema. 
  • Laat de huisarts kennis maken met lokale initiatieven door bijvoorbeeld samen de wijk in te gaan. Zo maakt u concreet wat wijkgerichte samenwerking praktisch biedt. 

Maak afspraken over het verwijsbeleid

  • Een verwijsschema kan helpen om inzichtelijk te maken wie waarvoor verantwoordelijk is. Het brengt ook lege plekken in beeld. Zie het voorbeeld van de ‘Keuzehulp Bewegen’  uit Utrecht Overvecht.
  • Door terug te koppelen wat men heeft gedaan met de doorverwijzing geeft men inzicht in wat deze heeft opgeleverd. Dit bevordert wederzijds vertrouwen in wat u voor elkaar kunt betekenen. 
  • Verken wat de praktijkondersteuner of praktijkverpleegkundige in de samenwerking kan doen.

Bespreek met de huisarts de mogelijkheid om kwetsbare groepen te bereiken

Bespreek met de huisarts de mogelijkheid om kwetsbare groepen te bereiken (mensen met een lage SES, ouderen en migratieachtergrond). Denk bijvoorbeeld aan een uitnodiging uit naam van de huisarts te versturen of informatie te verspreiden vanuit de huisartsenpraktijk. Deze groepen zien de huisarts vaak als autoriteit en hebben het meest vertrouwen in interventies die de huisarts voorschrijft. 

 

Aanknopingspunten in de eerstelijnszorg

Allerlei ontwikkelingen in de eerstelijnszorg bieden kansen om in te zetten op leefstijl en om preventie, zorg en welzijn op lokaal niveau te verbinden. Als professional publieke gezondheid kunt u hierop aanhaken:

  • NHG Zorgmodules Leefstijl
  • Toekomstvisie van de huisartsenzorg 2022 
  • Financiering voor wijkmanagement binnen de huisartsenzorg en multidisciplinaire zorg 2018. Voor 2018 zijn nieuwe financieringsafspraken gemaakt voor de huisartsenzorg. Waar de eerste lijn voorheen gelden ontving voor geïntegreerde eerstelijnszorg (zogeheten GEZ-gelden) komt er nu budget ter versterking van de organisatie en infrastructuur (O&I) binnen de eerstelijnszorg. Het betreft financiering voor wijkmanagement, praktijkmanagement, regiomanagement en ondersteuning van ketenzorg. Expliciet staat de samenwerking met het sociaal domein benoemd. Dit budget geeft eerstelijnszorgverleners financiële armslag om samenwerkingsprojecten te bekostigen. Lees het bestuurlijk akkoord. In de GEZ-toolkit  van ROS-netwerk en Zilveren Kruis vindt u tips en materialen om een GEZ-module op te stellen (t/m 2017). 
  • Ketenzorg: In ketenzorg werken zorgverleners en organisaties samen om de zorg voor patiënten met een chronisch aandoening te verbeteren. Voorbeelden hiervan zijn de keten dementie en de keten ouderen of zorgprogramma’s op basis van zorgstandaarden (COPD, Cardio Vasculair Risico management, diabetes). Leefstijl is vaak een onderdeel van deze ketenzorg.
  • Persoonlijke gezondheidscheck: De persoonlijke gezondheidscheck geeft inzicht in iemands gezondheid, door te kijken naar leefstijl (alcoholgebruik, beweeg- en eetgedrag etc.) en door onder andere bloeddruk en cholesterol te meten. Op basis daarvan krijgt de deelnemer leefstijladvies. Diverse gemeenten, GGD’en en gezondheidscentra gebruiken de persoonlijke gezondheidscheck als ingang om het gesprek over leefstijl aan te gaan. 
  • Landelijke Eestelijns Samenwerkings Afspraken (LESA): Deze dienen als uitgangspunt voor het maken van werkafspraken in de regio tusen huisartsen en andere beroepsgroepen in de eerstelijn. 

Meer informatie

  • Denieuwepraktijk.nl: deze site van het platform De Nieuwe Praktijk biedt zorgverleners en zorgprofessionals aansprekende en leerzame verhalen en interviews. 
  • Rapport Voeding en leefstijl in opleiding geneeskunde. Ruim 70 procent van de huisartsen in opleiding wil meer onderwijs over voeding en leefstijl. Dat blijkt uit een onderzoek uitgevoerd in opdracht van het ministerie van VWS. Het rapport meldt ook dat de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra en enkele medische faculteiten bezig zijn om hun curricula te herzien en meer aandacht in te ruimen voor voeding en leefstijl. Vanuit de publieke gezondheid is winst te behalen door informatie onder de aandacht te brengen via de voor de huisarts gangbare kanalen. 

Afdrukken:

Via printer