U bent hier

Leefomgeving en gezondheid

Een gezonde leefomgeving

Een gezonde leefomgeving is een leefomgeving die bewoners als prettig ervaren, die bewoners uitnodigt tot gezond gedrag en waar de negatieve invloed op gezondheid zo klein mogelijk is.

Een integrale aanpak van gezondheidsthema’s als overgewicht, depressie of alcohol, richt zich zowel op gedrag als op de leefomgeving. De directe leefomgeving (school, werk of wijk) is een aangrijpingspunt om mensen tot een gezonde(re) leefstijl te verleiden of om een gezond leefklimaat te creëren. Hierbij zijn diverse beleidsterreinen binnen de gemeente, partners en inwoners (en jeugd) betrokken.

Direct naar:

Gezond inrichten van de leefomgeving

De inrichting van de leefomgeving van een wijk, dorp of stad, kan in positieve zin effect op de gezondheid hebben bijvoorbeeld door aanwezigheid van groen, stilte of water en via een bijdrage aan sociale cohesie. En de inrichting van de leefomgeving kan effect hebben op het lopen, fietsen, sporten en spelen, maar ook op het elkaar ontmoeten van bewoners. De inrichting van de omgeving kan de genoemde activiteiten zowel stimuleren als beperken.

De inrichting van de leefomgeving heeft ook directe effecten op de gezondheid, bijvoorbeeld bij blootstelling aan chemische, fysische en biologische factoren, via bijvoorbeeld stoffen in de bodem, het water en de lucht. Ook de kwaliteit van de fysieke omgeving in gebouwen (binnenmilieu) kan tot gezondheidseffecten leiden. De indirecte effecten zijn bijvoorbeeld de invloed van stress, geluidshinder of ontevredenheid over de (mensen in de) buurt.

De manier waarop de leefomgeving invloed heeft is niet voor iedereen en niet in elke levensfase hetzelfde. Zo zijn de behoeften van mensen wat betreft de inrichting van de leefomgeving anders in verschillende levensfasen. Ouderen zullen vaker behoefte hebben aan veilige wandelroutes en veel bankjes, terwijl gezinnen met kinderen meer baat hebben bij speelplekken en pubers en jong volwassenen het groen gebruiken om te voetballen, skaten of elkaar te ontmoeten. Bij de inrichting van de leefomgeving is het daarom belangrijk om rekening te houden met de bevolkingssamenstelling van de wijk/buurt en aan te sluiten bij de behoeften die bewoners daar hebben.  

Generatietuinen voor jong én oud

Generatietuinen zijn een voorbeeld van inrichting van de leefomgeving die gunstig is voor jong én oud. Een generatietuin is een tuin waarin ouderen samen met kinderen van scholen of naschoolse opvang uit de buurt tuinieren. In de tuin verbouwen ze samen groenten en fruit, zaaien bloemen en kruiden en oogsten en eten uit de tuin. Kinderen leren zo onder andere waar voedsel vandaan komt en ouderen worden uit hun isolement gehaald. De eerste generatietuin is aangelegd in Den Haag, maar inmiddels zijn ze op veel meer plaatsen te vinden.

Elementen waar je aan kunt denken bij het inrichten van een gezonde leefomgeving:

  • beweegvriendelijk; mensen kunnen gemakkelijk en veilig lopend of op de fiets naar werk, school en winkels.
  • uitnodigend voor kinderen om te spelen en te bewegen.   
  • een gezond binnenmilieu van woningen, scholen en andere gebouwen.
  • een gevarieerd aanbod aan voorzieningen in alle wijken zoals scholen, winkels, bedrijven, openbaar vervoersvoorzieningen en sport.
  • een goede milieukwaliteit (geluid, lucht, bodem, externe veiligheid).
  • voldoende, toegankelijk en aantrekkelijk groen, natuur en water.
  • aansluitend bij de behoeften van de (toekomstige) bewoners en bijdragend aan sociale cohesie.

Partijen en bewoners betrekken

Veel partijen houden zich bezig met het ontwerpen of inrichten van een gezonde leefomgeving. Werken aan een gezonde leefomgeving kan eigenlijk niet zonder afstemming met andere partijen binnen en buiten het gemeentehuis en met bewoners zelf.

Voorbeeld: Zwolle werkt samen aan gezonde stad

"Voor het programma ‘Zwolle Gezonde Stad’ werken we samen met ambtenaren van Ruimte & Economie, Wijkzaken, Sociale Zaken & Werkgelegenheid en Beheer Openbare Ruimte. Het gaat dan om inbreng bijvoorbeeld over herstructureringsplannen, flora & fauna, beheer & onderhoud, speelruimtebeleid en beleid voor stadslandbouw. In de ontwikkeling van natuurspeelplekken resulteerde dat in een veilige oversteek van een 50 km weg en een kindvriendelijke route bij een speelnatuurplek. Ook zijn er watertaps op diverse kindbestemmingen geplaatst". – Ingrid Bakker, gemeente Zwolle

Groen: positieve invloed op gezondheid

Er is steeds meer bewijs dat groen in de omgeving belangrijk is voor gezondheid en welbevinden. Het gebruik van groen in ruimtelijke plannen kan op zeer uiteenlopende wijzen worden vormgeven, variërend van 'groene daken' en geveltuintjes via postzegelparkjes en openbare moestuinen tot natuurlijke speeltuinen en ecologische woonwijken. Meer vierkante meters groen leiden niet per definitie tot meer bewegen en meer gezondheid. Daarvoor moet het ook aan andere eisen (gericht op gebruikersmogelijkheden) voldoen, zoals toegankelijkheid, aantrekkelijkheid, diversiteit en onderhoud. Lees meer (Factsheet Natuur & Gezondheid IVN: Waarom wij natuur nodig hebben).

Voorbeeld: Gezondheidsverkiezing door burgers succesvol!  

Raalte Gezond! staat voor samenwerken aan gezonde en fitte inwoners op een integrale manier. Eén van de succesvolle acties is de gezondheidsverkiezing, deze wordt in 2016 voor de derde keer gehouden. Iedere inwoner van de gemeente Raalte die een idee heeft voor een activiteit of een programma om mensen in de gemeente Raalte gezonder te maken, mag meedoen aan deze wedstrijd. Er zijn drie prijzen.

Een leuk voorbeeld uit een eerdere verkiezing is de ‘Kidsbeweegroute Drostenkamp’. De route van ruim 1 km bestaat uit 12 bordjes met beweeg-opdrachten voor kinderen tussen 0 en 10 jaar.

Meer informatie over de activiteiten van Raalte Gezond!

 

moestuin project hoe groen goed doet

Voorbeeld: Hoe Groen Goed Doet

Zie wat groene buurtprojecten kunnen opleveren: Hoe Groen Goed Doet. Bewoners vertellen wat zo'n project voor hen betekent. Alterra onderzocht voor Groen Dichterbij de waarde van groene buurtprojecten. Mensen vinden de omgeving aantrekkelijker, het bevordert sociale cohesie, stimuleert milieubewust gedrag en een gezondere leefstijl. Geïnterviewden geven aan door het project meer te zijn gaan bewegen en zich meer te zijn gaan verdiepen in gezond voedsel. Aan de slag? Check de factsheets.

Gezonde sociale leefomgeving

Sociale factoren die van invloed zijn op de leefomgeving zijn bijvoorbeeld de bevolkingssamenstelling, sociale veiligheid (criminaliteit) en sociale samenhang in wijk en gemeente. Maar ook de opleiding, arbeidssituatie en inkomen van de bewoners zijn sociale factoren. In een gezonde sociale leefomgeving:

  • wonen mensen veilig en wordt een goede sfeer ervaren.
  • is de sociale cohesie groot en mensen krijgen sociale steun van buurtbewoners.
  • is bij de inrichting van de omgeving rekening gehouden met de behoeften van de (toekomstige) bewoners en specifieke bewonersgroepen, zoals kinderen, ouderen, chronisch zieken, gehandicapten of lagere inkomensgroepen.

Meer informatie

  • Nationaal Kompas Volksgezondheid : Omgeving, Gezond inrichten en Groen (nationaalkompas.nl)
  • De website Beter in het Groen maakt het aanbod en activiteiten in de groene leefomgeving voor uw gemeente of wijk vindbaar voor burgers, zorgprofessionals en scholen.
  • Atlas Leefomgeving met informatie over leefomgeving, het overheidsbeleid en de invloed van factoren zoals lucht of natuur op de gezondheid (atlasleefomgeving.nl).
  • Het E-boek Gezonde Wijk (Pdf, 856 Kb) presenteert de resultaten van het landelijk experiment Gezonde Wijk. Het E-boek bevat tips, voorbeelden en successen. Hoofdstuk 5 gaat over de gezonde leefomgeving.
  • Wijkengids (Platform31.nl) biedt inzichten, ervaringen en lessen op alle onderdelen van het buurt- en wijkgericht werken. U vindt onder andere het thema de Groene Wijk .
  • RIVM.nl: gezonde leefomgeving , binnenmilieu , gezonde mobiliteit en duurzaamheid .
  • Het dossier fysieke leefomgeving van het Planbureau voor de Leefomgeving bevat indicatoren en beleidsevaluaties over de fysieke leefomgeving (Pbl.nl).
  • De vitalegroenestad.nl met informatie over groen in de planning en ontwikkeling van het stedelijke gebied. Eén van de pijlers van de vitale groene stad is gezondheid.
  • Alterra: kenniscentrum voor de groene leefomgeving (wageningenur.nl).
  • RIVM rapport: Inspiratie voor gezond ontwerp en inrichting van de leefomgeving (Rivm.nl)
  • Oogvoordebuurt.nl met informatie en voorbeelden over ontwerpen in aandachtswijken. Leefbaarheid bewoners, sociale en fysieke vraagstukken en samenwerking staat centraal.

Kijk ook eens bij:

Ook gevonden

Afdrukken:

Via printer