Met voorlichting kan kennis over alcohol worden vergroot, bijvoorbeeld de kennis over de wet, de risico’s en de mogelijkheden voor hulp bij problemen. Ook kan voorlichting zorgen voor agendasetting in het publieke of maatschappelijk debat en bijdragen aan draagvlak voor beleid. Scholing of training (educatie) is intensiever dan voorlichting en kan gebruikt worden om bij verschillende doelgroepen vaardigheden aan te leren, te oefenen en te toetsen. Voorlichting en educatie kunnen op zichzelf echter geen gedrag veranderen. Daarvoor moet het zijn ingebed in een integrale aanpak.

Draagvlak voor alcoholbeleid bij bevolking en ketenpartners

Communicatie over beleidsmaatregelen en resultaten van het beleid vergroten kennis en draagvlak bij bestuurders, ambtenaren, professionals, verstrekkers, ouders en jongeren. Omdat er veel partijen en belangen gemoeid zijn bij lokaal alcohol beleid, vraagt dit een sterke inzet en regie op de communicatieactiviteiten. Belangrijke aandachtspunten zijn woordvoering en perscontacten.

Voorlichting op scholen

Jongeren zijn een risicogroep voor beginnend alcoholgebruik. Gemeenten kunnen daarom scholen stimuleren, al dan niet financieel ondersteund, om alcohol beleid te implementeren op scholen in de regio. Onderdeel van alcoholbeleid op scholen is voorlichting. De Richtlijnen verslavingspreventie binnen het onderwijs geven een helder overzicht van welke activiteiten en preventieprogramma's ingezet kunnen worden op scholen, per type onderwijs en per leeftijdsfase.

  • Het programma 'Helder op school', voorheen ‘De gezonde school en genotmiddelen’ bevat lessen over alcohol voor het voortgezet onderwijs, het praktijkonderwijs en het mbo. Binnen dit programma is ook aandacht voor ouders en de schoolomgeving, regels en afspraken en signaleren en aanpakken van problemen.
  • Frisse start is een project voor leerlingen en hun ouders, die de overstap maken van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs.
  • Smokefree challenge is een niet-roken wedstrijd voor leerlingen in klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs.
  • Samen fris is een lesprogramma voor leerlingen en hun ouders, voor leerjaar 2 of 3 van het voortgezet onderwijs
  • Be wise think twice is een lespakket speciaal voor leerlingen in het voortgezet speciaal onderwijs met gedragsproblemen en psychische problematiek.
  • Voor MBO studenten is een e-learning programma beschikbaar met aandacht voor de thema's alcohol, roken en drugs.
  • In Charge is een lespakket voor leerlingen vanaf 16 jaar. De interventie is gericht op het trainen van zelfcontrole waardoor jongeren beter in staat zijn verleidingen (zoals middelengebruik) te weerstaan. Het lespakket is bedoeld voor zowel de bovenbouw van het vo (havo/vwo) als het mbo (leerjaar 1 en 2).
  • Take it personal is een korte selectieve interventie waarbij geselecteerde leerlingen workshops volgen van getrainde counsellors.

Op lokaal en regionaal niveau adviseren GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst-en en instellingen voor verslavingszorg de scholen over alcoholbeleid en mogelijke lesprogramma’s in het onderwijs. Ook bieden deze instellingen praktische hulp.

Campagnes

De landelijke campagne NIX18 van het ministerie van VWSMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is bedoeld om de norm 'niet roken, niet drinken voor het 18e jaar' bekendheid te geven en te versterken. Om deze campagne ook lokaal invulling te geven, is een Toolkit voor professionals 'Naar 18 jaar' gemaakt. De toolkit bevat materialen voor verschillende doelgroepen (ouders, verstrekkers, toezichthouders en jongeren) en settings (sport, onderwijs en horeca) materialen. Veel materialen kunnen direct van de website gedownload worden. Ook GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst-en, verslavingszorginstellingen en lokale/regionale projectteams zijn bij de implementatie betrokken.

Ik Pas is publiekscampagne waarin mensen worden opgeroepen individueel of in groepsverband (vrienden, collega’s, familieleden) de uitdaging aan te gaan om gedurende 30 of 40 dagen geen alcohol te drinken. Deelnemers kunnen zich inschrijven op de website ikpas.nl, waarop ook een toolkit met hulpmiddelen voor professionals te vinden is. Uit onderzoek blijkt dat het programma na een half jaar nog effect heeft. Bekijk de resultaten uit 2015.

De BOB-campagne van de overheid zet in op het voorkomen van rijden onder invloed. BOB staat voor Bewust Onbeschonken Bestuurder. Met televisiecampagnes, borden langs de weg en filmpjes worden bestuurders op hun verantwoordelijkheid gewezen. Campagne activiteiten kunnen lokaal gecombineerd worden met het intensiveren van controles op rijden onder invloed.

Sinds 2007 is alcohol door de WHOWorld Health Organization (WHO) Wereldgezondheidsorganisatie geclassificeerd als risicofactor voor het ontstaan van borstkanker. Bij weinig mensen is de rol van alcohol bij borstkanker bekend. STAP, het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid is daarom een bewustwordingscampagne gestart. Lees meer op de website.

Alcohol en opvoeding

Ouders onderschatten vaak hoeveel hun kinderen drinken. Bovendien denken opvoeders onterecht dat zij nauwelijks invloed hebben op het alcoholgebruik van hun kind. Gemeenten kunnen ouders sterken in hun opvoedende rol door hen te informeren over effectieve alcoholopvoeding en over de risico’s en wetgeving met betrekking tot alcohol. Manieren om ouders te bereiken:

  • Via school, bijvoorbeeld in het kader van schoolprogramma’s over alcohol. Het lesprogramma Samen fris bijvoorbeeld ondersteunt ouders bij het praten met hun kind over roken, alcohol drinken en blowen.
  • Bekendheid geven aan websites die ouders adviseren over alcoholopvoeding, de risico’s van alcoholgebruik, het stellen van regels, de wetgeving, met je kind over alcohol praten en informatie over hulp bij problemen. Zie bijvoorbeeld opvoeden.nl/cjg, de ouderpagina op NIX18.nl, alcoholinfo.nl, de informatie van Jellinek verslavingszorg voor ouders en opvoeders of de facebookpagina Opvoeding & Uitgaan.
  • Een aantal gemeenten organiseerde de laatste jaren een ouderavond in de horeca. Ouders kregen voorlichting over alcoholopvoeding en toelichting van ondernemers, politie, veiligheidspersoneel en eerste hulp medewerkers over wat zij tegenkomen op een uitgaansavond. De Handreiking Stappen met ouders beschrijft hoe een dergelijke avond zo effectief mogelijk kan zijn.

Voorbeeld: Camerabeelden confronteren dronken jongere met eigen gedrag

Dronken jongeren die zich tijdens uitgaansavonden in de binnenstad van Amersfoort misdragen worden door de politie en handhavers van de gemeente gefilmd met een bodycam. Kort erna wordt de minderjarige met zijn of haar ouders uitgenodigd om op het politiebureau naar de beelden te komen kijken. Ingaan op de uitnodiging is vrijwillig, maar in de vier jaar dat het project in Amersfoort loopt zag slechts een handvol van de ruim zestig minderjarigen af van deelname. Deze aanpak lijkt de bewustwording van de risico’s van overmatig alcoholgebruik te vergroten. Dit blijkt uit een verkennend onderzoek naar de politie-interventie 'De confrontatie' van het Trimbos-instituut in opdracht van de politie. Lees ook het artikel Kijk zo zie je er uit als je dronken bent (NRC).

Training van professionals

Verschillende ketenpartners hebben een taak bij de uitvoering van alcoholbeleid. Dit vraagt soms om  specifieke kennis over bijvoorbeeld de DHWDrank- en Horecawet , de risico’s van alcohol of de signalen van alcoholproblemen. Ook vaardigheden kunnen met trainingen worden aangeleerd, denk aan het  vragen naar het identiteitsbewijs (ID) van jonge mensen die alcohol willen kopen, omgaan met weerstand en omgaan met mensen onder invloed of mensen met beginnende alcoholproblemen.  Verenigingen die alcohol schenken, zijn op basis van de DHW verplicht over gekwalificeerd barpersoneel te beschikken (art 2, lid 9). Het barpersoneel  moet een instructie verantwoord alcohol schenken (IVAInkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten) hebben gevolgd. Dit kan online maar ook in de vorm van een training. Lees meer over de IVA.

  • Er zijn verschillende organisaties die trainingen aanbieden. De regionale GGD-en of instelling voor verslavingszorg kan hierbij adviseren en in sommige gevallen ook zelf de training aanbieden.
  • Het Trimbos-instituut biedt geregeld trainingen en train-de-trainercursussen aan in het kader van (lokaal) alcoholbeleid, voor verschillende doelgroepen.
  • Voor barvrijwilligers van sportverenigingen maakte het NOC-NSF een online IVA instructie.