Preventieve ondersteuning is gericht op mensen met depressieve klachten (geïndiceerde preventie) of op risicogroepen, zoals kinderen van ouders met psychische problemen, eenzame ouderen of mantelzorgers en in toenemende mate: mensen met stress- en burn-out klachten (selectieve preventie). Deze ondersteuning kan bestaan uit groepscursussen, individuele ondersteuning of online zelfhulp met of zonder begeleiding.

Gemeenten zijn de eerstverantwoordelijke voor de uitvoering van selectieve preventie (gericht op risicogroepen) en verzekeraars vergoeden vooral de geïndiceerde preventie (voor volwassenen met depressieve klachten), maar ook gemeenten dragen hieraan bij. Geïndiceerde preventie van depressie behoort tot het takenpakket van de praktijkondersteuner van de huisarts (POHPraktijkondersteuner Huisartsen -GGZGeestelijke gezondheidszorg).

Afhankelijk van de uitkomsten van een lokale probleemanalyse kan een gemeente ondersteuningsaanbod voor bepaalde risicogroepen prioriteit geven. Bij het thema depressie kan worden nagegaan of er een link kan worden gelegd met activiteiten voor een ander gezondheidsprobleem, zoals eenzaamheid of overgewicht.

Programma’s voor depressiepreventie

Onderzoek toont aan dat preventieve interventies het aantal mensen dat een depressie krijgt met 20-30% kan verminderen. Het aanbieden van preventieve interventies volgens een stepped care methode kan dit aantal zelfs verminderen met 50%. Dit effect duurt twee jaar.

Voor verschillende doelgroepen met beginnende depressieve klachten zijn er effectieve interventies zowel in groepsverband als online. Het anoniem deelnemen aan online interventies vergroot het vroegtijdig bereiken van doelgroepen voor wie de drempel naar reguliere ondersteuning (nog) te groot is. 
Ook voor risicogroepen zijn er effectieve interventies, zoals groepscursussen voor kinderen van ouders met psychische problemen. Voor jongvolwassenen worden deze ook online aangeboden.

De gemeente kan ervoor kiezen om lokaal een stepped-carebenadering voor bepaalde risicogroepen op te zetten. Deze benadering met universele, geïndiceerde en behandelcomponenten past goed binnen een integrale aanpak.

Cursussen en korte interventies depressiepreventie

De aanpak VRIENDEN is gericht op kinderen van 4 tot en met 7, 8 tot en met 12 en jongeren van 12 tot en met 16 jaar met angst- en/of depressieve klachten of met een angst- en/of stemmingsstoornis. Tijdens 10 bijeenkomsten leren de kinderen vaardigheden en technieken die kunnen helpen om met de gevoelens van angst en depressie om te gaan. Hierbij horen ook 2 tot 4 bijeenkomsten voor ouders. Deze interventie is erkend met ‘sterke aanwijzingen voor effectiviteit’. Kijk voor meer cursussen en programma's op het interventieoverzicht depressie.

Nieuwe apps Trimbos-instituut rond zwangerschap en depressie

Het Trimbos-instituut heeft twee apps ontwikkeld die gericht zijn op het welzijn en preventie van depressie rondom de zwangerschap.

  • Wellmom: vrouwen lopen meer risico op een depressie dan mannen. Een zeer risicovolle periode is tijdens of tot een jaar na de zwangerschap. De appapplication (app) Application is een kant en klaar programma waarmee digitale apparatuur bepaalde functies kan vervullen. WellMom heeft als doel het vergroten van de mentale veerkracht en het voorkomen en verminderen van depressieve klachten bij zwangere en pas bevallen vrouwen.

 

  • Loss: één op de vier vrouwen maakt in haar leven een miskraam mee en één procent van de zwangerschappen eindigt in een doodgeboorte. De app Loss is bedoeld ter versterking van de mentale veerkracht van ouders die gedurende de zwangerschap of net daarna hun kindje hebben verloren.

Suïcidepreventie

Suïcidepreventie speelt zich deels in de zorg af, maar is ook een onderdeel van de publieke geestelijke gezondheidszorg. Een lokale aanpak van suïcidepreventie is soms wenselijk, bijvoorbeeld als zich in een regio veel gevallen van suïcide voordoen. Suïcidepreventie vraagt uitdrukkelijk apart aandacht, ook als er voldoende aanbod is op het gebied van depressiepreventie. Lees verder over een lokale aanpak voor suïcidepreventie.