Om goed beleid te maken is het van belang om te weten waarom mensen drugs gebruiken. Met deze kennis kunnen beleid en interventies gericht ingezet worden om de oorzaken van drugsgebruik aan te pakken. Er zijn verschillende factoren die  gezamenlijk een verklaring geven voor gebruik: omgevingsfactoren, persoonsgebonden factoren en middel gerelateerde factoren.

Omgevingsfactoren

Tot omgevingsfactoren die invloed hebben op drugsgebruik behoren onder andere:

  • de verkrijgbaarheid van drugs
  • het drugsgebruik in de sociale omgeving
  • de manier waarop belangrijke anderen (familie, vrienden) tegen drugsgebruik aankijken
  • maatschappelijke normen ten opzichte van drugsgebruik.

Persoonsgebonden factoren

Nieuwsgierigheid, verwachtingen en risicoperceptie spelen een rol bij het beginnen met drugs. Bij het doorgaan met drugsgebruik krijgen andere persoonsgebonden factoren een grotere rol [1]. Voorbeelden van die factoren zijn:

  • persoonlijkheidskenmerken zoals het zich aangetrokken voelen tot spannende  activiteiten en nieuwe ervaringen of gevoeligheid voor depressie
  • genetische aanleg
  • waardering van de effecten van drugs
  • stress
  • ‘early life events’ (die bijvoorbeeld leiden tot een verstoorde jeugd)
  • gezinsproblemen zoals een vader of moeder die verslaafd zijn
  • sociaaleconomische achterstand [2], [3].
  • de houding tegenover ongezond gedrag
  • de kwaliteit van sociale vaardigheden en zogeheten copingstrategieën: ‘nee’ kunnen zeggen, weerbaarheid [4].
  • op jonge leeftijd beginnen met cannabisgebruik [5]

Drugsgebonden factoren

Drugsgerelateerde oorzaken van gebruik hebben vooral betrekking op het effect dat een drug heeft: bijvoorbeeld een ontspannende werking, in een roes of in extase raken. Sommige effecten passen beter bij bepaalde omgevingen of omstandigheden. Zo is een stimulerende drug zoals ecstasy populair bij dance evenementen. Sommige drugs, zoals alcohol, heroïne en tabak, geven sterke lichamelijke en psychische onthoudingsverschijnselen. Cocaïne kan bij stoppen een lang aanhoudend depressief gevoel opleveren. Dergelijke onthoudingsverschijnselen worden als zeer onprettig ervaren en voeden het verlangen om weer te gaan te gebruiken.