Sommige mensen gebruiken eerder drugs en lopen meer risico op gezondheids- of sociale schade door drugs dan anderen. De belangrijkste risicogroepen voor preventie zijn jongeren in het algemeen en daarbinnen, jongeren in jeugdinrichtingen, kinderen van verslaafde ouders, studenten en jongeren die uitgaan. Daarnaast verdienen verkeersdeelnemers en zwangeren aandacht omdat hun gebruik ook anderen in gevaar kan brengen.

Jongeren en jongvolwassenen

In het algemeen zijn jongeren kwetsbaarder dan volwassenen voor de effecten van drugs: hun lichamelijke ontwikkeling en de ontwikkeling van hun hersenfuncties zijn nog niet voltooid. Het zijn de jaren van identiteitsvorming en experimenteren hoort daar voor sommige jongeren bij. Gebruik neemt toe met de leeftijd. Dat zie je ook terug in cijfers van bijvoorbeeld cannabis gebruik: van de 13-jarige scholieren heeft in 2017 minder dan 1% geblowd in de afgelopen maand, terwijl van de 16-jarigen ruim 12% dat deed. Onder MBO studenten (15-35 jaar) blowde in 2015 22% in de laatste maand. Onderzoek naar drugsgebruik onder HBOHoger Beroeps Onderwijs (HBO) en WO studenten is erg versnipperd en wisselend van kwaliteit. Deze studenten worden wel als risicogroep gezien omdat zij in de leeftijdsgroep zitten waarin het drugsgebruik hoog is: gebruik van ecstasy bijvoorbeeld is het hoogst onder hoogopgeleide, jongvolwassenen tussen 20-24 jaar en in (zeer) stedelijke gebieden

Hangjongeren en jongeren in detentie en zorg

Hoewel recent onderzoek onder probleemjongeren ontbreekt, wijzen oudere studies uit dat er onder hangjongeren, jongeren in justitiële jeugdinrichtingen en in de jeugdzorg, zwerfjongeren en spijbelaars relatief veel cannabis wordt gebruikt. Zo gebruikte gemiddeld een op de drie (34%) jongeren in de residentiële jeugdzorg cannabis. Van de jongens in justitiële jeugdinrichtingen heeft 65% in de maand voorafgaand aan hun verblijf in de inrichting cannabis gebruikt.

Jongeren in het speciaal onderwijs

Jongeren met een cluster 4 indicatie voor het Voortgezet Speciaal Onderwijs vormen een risicogroep voor (risicovol) gebruik van alcohol en drugs. Deze jongeren hebben ernstige psychische stoornissen of ontwikkelingspathologie, ernstige gedragsstoornissen of gedragsproblematiek, die zich toont op school, thuis of bij de vrijetijdsbesteding. Vanwege gedragsproblemen of leerachterstand kunnen deze leerlingen vaak niet in het reguliere onderwijs terecht. Het gebruik van alcohol en drugs door leerlingen met een cluster 4 indicatie op het Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO) is hoog in vergelijking met het gebruik van deze middelen door leerlingen van andere vormen van speciaal onderwijs en door leerlingen van het reguliere onderwijs. Overmatig gebruik van drugs en alcohol is vaak een onderdeel van de problemen die ertoe leiden dat deze jongeren het onderwijs verlaten zonder diploma.

Kinderen van verslaafde ouders

In Nederland heeft 4% van de kinderen te maken met (een) ouder(s) met een verslavingsprobleem, dat zijn ongeveer 24.000 kinderen. Ouders met verslavingsproblemen hebben vaak ook andere stoornissen, zoals angst of depressie. Nog eens 113.000 kinderen groeien op met ouders bij wie sprake is van misbruik van middelen. Middelenmisbruik is vaak een voorstadium van verslaving

Uit onderzoek is bekend dat kinderen van verslaafde ouders een groter risico lopen dan andere kinderen om later ook problemen met drugs en alcohol te ontwikkelen. Dit kan deels worden verklaard uit genetische factoren, maar er zijn ook andere redenen waarom deze kinderen een verhoogd risico lopen:

  • Ouders met verslavingsproblemen gaan anders met hun kinderen om. Ze hebben bijvoorbeeld de neiging om hun kinderen overbeschermd op te voeden.
  • In deze doelgroep is vaker sprake van alleenstaand ouderschap, conflicten met de partner (bijvoorbeeld over zijn of haar drugsgebruik) en onstabiele gezinnen.

Uitgaanspubliek

Jongeren in het uitgaanscircuit gebruiken (veel) meer drugs dan leeftijdgenoten die niet uitgaan. In het uitgaanscircuit worden vooral stimulerende middelen gebruikt. Uit het grote uitgaansonderzoek van 2016 kwam naar voren dat uitgaande jongeren en jongvolwassenen (15-35 jaar) vooral ecstasy gebruiken, gevolgd door speed/amfetamine. Opvallend is dat Amsterdams uitgaansonderzoek uit 2018 een dalende trend laat zien in roken en blowen in het uitgaansleven. Ecstasy wordt volgens het Amsterdamse onderzoek door de meeste gebruikers bewaard voor speciale gelegenheden, zo’n vijf keer per jaar. 

Verkeersdeelnemers

Rijden onder invloed kan gevaar opleveren voor de verkeersveiligheid. Daarom verbiedt de Wegenverkeerswet het besturen van een voertuig onder invloed van drugs, alcohol of sommige medicijnen. Stimulerende middelen (amfetamine, ecstasy en cocaïne) kunnen leiden tot overmoedigheid en harder of agressiever rijden, terwijl de controle over het voertuig in werkelijkheid juist afneemt. De meest voorkomende drug in het verkeer is cannabis. Gebruik van cannabis kan ervoor zorgen dat bestuurders moeite hebben om hun aandacht te verdelen over verschillende taken, zoals de snelheid bewaken en letten op het omringende verkeer. De combinatie van drugs en alcohol in het verkeer is extra riskant. 

Zwangeren

Drugsgebruik tijdens de zwangerschap vergroot de kans op problemen tijdens de zwangerschap of geboorte. Ook kan het de ontwikkeling van een kind voor en na de geboorte ernstig verstoren. In sommige gevallen wordt de baby met lichamelijke afwijkingen of verslaafd geboren.

Meer informatie

Referenties en bronnen

  1. van Laar MW, van Gestel B. Nationale Drug Monitor. Jaarbericht 2017. Den Haag: WODC / Utrecht: Trimbos-instituut 2017.
  2. Van Laar MW, Cruts AA, Van Ooyen-Houben MM, Meijer RF, Croes EA, Ketelaars AP. Nationale Drug Monitor. Jaarbericht 2011. Utrecht: Trimbos-instituut 2012.
  3. Kepper A. Substance use among adolescents in special education and residential youth care : Prevalence, onset and risk factors. 2013.
  4. Naar een integrale aanpak van genotmiddelengebruik door cluster 4 leerlingen van het Voorgezet Speciaal Onderwijs. 2012.
  5. Monshouwer K, van der Pol P, Drost Y, van der Laar M. Het Grote Uitgaansonderzoek 2016. Uitgaanspatronen, middelengebruik en preventieve maatregelen onder uitgaande jongeren en jongvolwassenen. Utrecht: Trimbos-instituut 2016.
  6. Factsheet: Rijden onderinvloed van alcohol 2018. Leidschendam: SWOV Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid 2018.