Scholen kunnen op verschillende manieren aandacht besteden aan het thema genotmiddelen. Het uitgangspunt daarbij is dat er coherent beleid is op de scholen en voldoende draagvlak bij onderwijzend en ondersteunend personeel, de leerlingen en de ouders. U kunt vanuit de gemeente scholen stimuleren het thema roken, alcohol en drugs op de agenda te zetten. Niet alleen als zich problemen voordoen op school, maar ook preventief, om te voorkomen dat leerlingen overlast veroorzaken, vroegtijdig school moeten verlaten of in de hulpverlening terecht komen. Preventieprofessionals van GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst-en en instellingen voor verslavingszorg kunnen scholen ondersteunen en adviseren bij de aanpak van middelenpreventie op scholen. Zij adviseren en beschikken over materialen wat betreft voorlichting, regelgeving, trainingen en laagdrempelige hulp voor leerlingen die dat nodig hebben.

Beleid: een middelenvrije school

Beperking van plekken waar gerookt en gedronken mag worden, heeft positieve effecten op de gezondheid. Jongeren beginnen later met drinken, rokers roken minder en er wordt minder meegerookt. Bovendien wordt de sociale norm versterkt als er in de openbare ruimte meer plekken zijn waar niet gerookt en gedronken mag worden. Daarom is het van belang scholen zoveel mogelijk te stimuleren middelenvrij te zijn. Dat betekent op de eerste plaats dat leerlingen niet mogen roken, drinken en drugs gebruiken in en rondom de school. Maar ook dat leraren en ouders het goede voorbeeld geven in en om de school.

Vanaf 1 augustus 2020 zijn scholen zijn scholen verplicht het schoolterrein rookvrij te  houden. Ook zijn scholen op vrijwillige basis afspraken aan het maken om alcoholvrij te zijn (STAP). Vanuit De gezonde school en genotmiddelen wordt de Middelenvrije School ontwikkeld waarbij scholen ondersteund worden om de schoolomgeving alcohol-, rook- én drugsvrij te maken.

Voorlichting

Voorlichting over drugs in het onderwijs lijkt vanzelfsprekend omdat grote groepen jonge mensen tegelijk geïnformeerd kunnen worden over de risico’s van drugs. Soms is dergelijke voorlichting echter niet effectief of zelfs contraproductief. Er zijn door Verslavingskunde Nederland en het Trimbos-instituut dan ook richtlijnen opgesteld voor drugsvoorlichting in het onderwijs, gebaseerd op wat bekend is uit wetenschappelijk onderzoek. 

Preventieprogramma

Het preventieprogramma De gezonde school en genotmiddelen heeft verschillende interventies die door scholen in het voortgezet onderwijs, het voortgezet speciaal onderwijs en mbo ingezet kunnen worden. Bijvoorbeeld Frisse Start voor de brugklas en In Charge, een interventie gericht op impulscontrole voor de bovenbouw van het voortgezet onderwijs (Havo/VWO) en de eerste twee leerjaren MBO.  De interventies voor leerlingen zijn altijd ingebed in schoolbeleid: wat zijn de huisregels, wie doet wat met signalen van problemen, welke rol is voor ouders weggelegd. De regionale GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst of instelling voor verslavingszorg kan hierbij adviseren. Naar aanleiding van vragen van scholen is advies over lachgas toegevoegd aan de Toolkit van De gezonde school en genotmiddelen.

Voorbeeld: Lesprogramma Frisse Start

Het lesprogramma Frisse Start sluit aan op de overgang van de basisschool naar het voortgezet onderwijs en richt zich op het stellen van een sociale norm en het leren van keuzes maken ten aanzien van roken, alcohol en cannabisgebruik. Het programma van vier lessen bevat een werkboek voor leerlingen en een docentenhandleiding. Daarnaast is er een ouderavond over de puberteit, de ontwikkelingen die daarbij horen en de rol van ouders en opvoeder. Hierbij staat centraal hoe ouders hun kind het beste kunnen ondersteunen in deze periode.

Vignet Gezonde School

Scholen die op een goede en structurele manier werken aan middelenpreventie, waaronder drugspreventie, kunnen een Vignet Gezonde School krijgen. Er is een vignet voor het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en het MBO. Scholen kunnen dit vignet zelf aanvragen via www.gezondeschool.nl. Scholen kunnen ondersteuning krijgen van de GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst bij het aanvragen van een vignet.

Ouders

Bij middelengebruik hebben school en ouders een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Niet alleen als het misgaat maar ook bij preventie. Interventies hebben alleen zin als vanaf het begin ook ouders daarbij betrokken worden. Een goede communicatie richting ouders is daarbij essentieel. Meer informatie over aanbod voor ouders.