Rol van de gemeente

De rol van de gemeente is allereerst om te zorgen voor voldoende passend sport- en beweegaanbod in de gemeente en de buurt. Vervolgens is het van belang burgers op de hoogte te brengen van dit aanbod en hen te stimuleren er gebruik van te maken, via voorlichting en educatie. Een gemeente kan zorgen dat sporters goed voorgelicht worden over blessurepreventie en (sportmedische)zorg. Sporters kunnen bereikt worden via sportaccommodaties die de gemeente zelf beheert of evenementen die de gemeente organiseert. Een gemeente kan ook andere lokale partijen enthousiasmeren of aansturen om hierin een rol te vervullen, zoals scholen en sportverenigingen. Ook heeft de gemeente een rol in het bij elkaar brengen van partijen in de sectoren sport, (bewegings)onderwijs, kinderopvang, jeugd- en jongerenwerk, welzijn, gezondheidszorg en jeugdzorg.
Voorlichting en educatie bestaat bij sporten en bewegen vooral uit doen en meedoen. Door te ervaren en voelen, leren mensen hoe het is om te bewegen, ontwikkelen ze vaardigheden en worden belemmeringen weggenomen.

Stimuleren van sport en beweging

Jeugd

Kinderen die op jongere leeftijd minder bewegen zullen zich motorisch minder goed ontwikkelen. Als gevolg hiervan hebben ze een verhoogd risico op het ontwikkelen van chronische aandoeningen, en beleven ze minder plezier aan sport en bewegen. Het stimuleren van voldoende bewegen kan thuis, op school, op de kinderopvang, in de wijk en bij de sportclub.

Deelakkoord: Van jongs af aan vaardig in beweging

Het Nationaal Sportakkoord kent het deelakkoord Van jongs af aan vaardig in beweging. Het doel is om ervoor te zorgen dat meer kinderen voldoen aan de beweegrichtlijnen en dat de motorische vaardigheden toenemen. Dit vraagt om samenwerking tussen de sectoren onderwijs, kinderopvang, zorg, welzijn en sport & bewegen. In nauwe samenwerking met de GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst en het onderwijs kunnen gemeenten een goede bijdrage leveren aan het deelakkoord. Door onder andere de inzet van buurtsportcoaches, het monitoren van de motorische vaardigheden van kinderen en het zorgen voor veilige speelplekken in de buurt.

Sport en bewegen kan een bijdrage leveren binnen andere beleidsdoelstellingen. Denk aan minder schooluitval en een hoger slagingspercentage in het onderwijs. Een integrale benadering, waarin de gemeente de regie kan nemen en waarbij de samenwerking tussen de verschillende partijen wordt gestimuleerd, kan meer bewegen bevorderen. Omdat uiteindelijk de gehele maatschappij baat heeft bij een gezonde en participerende jeugd is het stimuleren van sport en bewegen een gezamenlijke verantwoordelijkheid.De gemeente is hiermee medeverantwoordelijk voor passend aanbod en de juiste inzet en afstemming tussen verschillende interventie, voor kinderen en hun ouders. Steeds vaker wordt daarbij ingezet op de eerste 1000 dagen. Overzicht van erkende interventies voor de doelgroep 0-12 jarigen. Lees ook het artikel Aan de slag met erkende interventies in de kinderopvang.

Voorbeeld: Rotterdam Lekker fit!

Met het programma Rotterdam Lekker Fit! zet de gemeente Rotterdam zich sinds 2005 in voor Rotterdamse kinderen tot en met 12 jaar. Met allerlei acties brengen we de kinderen in beweging met meer en beter bewegingsonderwijs en maken we de gezonde keuze het makkelijkst. De interventie Lekker Fit! Kinderopvang wordt in 145 kinderopvanglocaties in Rotterdam wordt ingezet.

Ouders

Opvoeden en bewegen

Kinderen leren gezond gedrag gemakkelijker aan en houden dit vol wanneer ouders dit stimuleren, bijvoorbeeld door de regels die ze stellen en hoe ze de thuisomgeving inrichten. Ook kunnen ze het goede voorbeeld geven door zelf te sporten en de kinderen met de fiets naar school te brengen. Als ouders zelf regelmatig bewegen, nemen kinderen dit vaak over. Ouders  betrekken bij sport- en beweegactiviteiten op school of kinderdagverblijf organiseren is voor een blijvend effect ook van belang. Lees meer over 'Hoe je je kind kunt stimuleren tot meer bewegen' op Allesoversport.nl 

  • Via Opvoeden.nl en de Jeugdgezondheidszorg kunnen ouders advies krijgen over opvoeden en gezond eten en bewegen. Tevens biedt het Opvoeden.nl basisinformatie aan ouders, kinderen en jongeren over bewegen, zoals uitleg en beweegtips.
  • Onder het onderwerp 'ouderbetrokkenheid' op de Allesoversport.nl is informatie, instrumenten en voorbeelden verzameld over dit thema. Zo wordt in het artikel 'Het doel van ouderbetrokkenheid ' uitgelegd wat ouderbetrokkenheid is en hoe gewerkt kan worden aan meer ouderbetrokkenheid. Ook op de dagopvang en op school kunnen leiding en leerkrachten.

Voorbeeld: B-Fit

B-Fit is een actieprogramma van de Gelderse Sport Federatie met doel stabiliseren van de groei en voorkomen  van overgewicht van 2 - 18 jarigen. Niet het dik zijn of overgewicht wordt centraal gesteld, maar fitheid. B-Fit laat kinderen, ouders en docenten op een unieke manier kennismaken met gezond leven, bewegen en voeding. Kinderen worden zich ervan bewust dat fit zijn niet alleen goed voor je is, maar dat het vooral ook leuk is om mee bezig te zijn.

School en kinderopvang

Voorbeelden van voorlichting en educatie

  • Lesprogramma’s en trainingen op school en kinderopvang. Werk samen met verschillende organisaties uit de wijk, zoals sportverenigingen. Buurtsportcoaches kunnen de verbindingen leggen tussen de verschillende organisaties.
  • Zet een interventie in met informatieverstrekking op het gebied van gezond beweeggedrag: meer buitenspelen en bewegen, minder tv- of computergebruik. Een voorbeeld is het interactieve theater 'Voor je het weet zijn ze groot ' (ggdGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst.amsterdam.nl) over opvoeding, voeding en bewegen. Of het beweeg- en leefstijlprogramma IRun2BFit dat vakoverstijgend wordt uitgevoerd bij de vakken biologie, natuurkunde en de mentorles.
  • De gemeente kan een training voor medewerkers op de kinderopvang aanbieden : hoe kunnen zij het goede voorbeeld geven? en welke sport- en beweegactiviteiten kunnen zij aanbieden?
  • Sportkennismakingslessen op school in samenwerking met verschillende sportaanbieders waar ze na de kennismakingslessen terecht kunnen. De buurtsportcoach kan de match tot stand brengen.
  • Een sportpas voor verenigingssporten. Een 'sportpas' is een middel om jongeren laagdrempelig kennis te laten maken met sport en bewegen. Gemeenten vullen dit op een eigen manier in. Voorbeelden: JeugdSportPas Noord-Holland  en JeugdSportPas Utrecht.
  • Stimuleren van de sportdeelname van leerlingen met een beperking in het speciaal onderwijs  en het realiseren van een structurele inbedding van bewegings- en sportactiviteiten binnen en buiten school. Lees meer informatie op Sport Heroes.
  • Bekijk het overzicht van erkende interventies die ingezet kunnen worden: kinderopvang, primair onderwijs, en voortgezet onderwijs.

Volwassenen

Met gericht sportbeleid kan de gemeente bijdragen aan het stimuleren van (inactieve) volwassenen tot meer sport en bewegen. In de voorlichting en educatie voor volwassenen is het van belang om te weten dat er tussen groepen volwassenen soms aanzienlijke verschillen bestaan, afhankelijk van de levensfase waarin zij verkeren. In elke levensfase zijn weer andere sportmotieven en -belemmeringen van invloed op het sport- en beweeggedragOok belemmeringen op basis van gezondheid, etnische achtergrond, seksuele geaardheid en sociale positie kunnen invloed hebben op het sport- en beweeggedrag. In je sportbeleid voor volwassenen is het dus cruciaal om aan te sluiten bij variërende behoeften en per leeftijdsgroep verschillende (fysieke of sociale) drempels weg te nemen.

Voorbeeld: Nationale Diabetes Challenge

De Nationale Diabetes Challenge is een interventie van de Bas van de Goor Foundation. Het programma heeft als doel mensen met (een verhoogd risico op) diabetes type 2 in 16-20 weken structureel meer laten bewegen in samenwerking met professionals werkzaam in het zorg-, sport- en gemeentelijk domein. Lees als voorbeeld: Blokje om met buurtsportcoach Tanja.

Voorbeelden van voorlichting en educatie

  • Begrijpelijke artikelen over beweging in de lokale media (zoals huis-aan-huisbladen, lokale websites en de kabelkrant van regionale zenders).
  • Promotieactie in samenwerking met lokale bekendheden.
  • Mogelijkheden van sport en bewegen in de gemeente onder de aandacht brengen van burgers en specifieke doelgroepen als ouderen (ook via wooncentra) en mensen met een chronische aandoening of beperking.
  • Organiseer een passend beweegprogramma voor volwassenen. Het bereiken van de doelgroep voor deelname kan collectief (via wijkkrant, folder, website), via organisaties (cursus-, ouderen- of welzijnsorganisaties) en individueel (social media of via huisartsen of praktijkondersteuners)

Sportaanbieder

De rol van de gemeente is allereerst om te zorgen voor voldoende passend sport- en beweegaanbod in de gemeente en de buurt. Sportaanbieders kunnen geënthousiasmeerd en gefaciliteerd worden om het passend aanbod te verzorgen. Met passend aanbod dragen sportaanbieders bij aan de ontwikkeling van motorische vaardigheden, en kunnen ze belemmeringen om te bewegen wegnemen.

Voorbeelden van voorlichting en educatie

  • Sportaanbieders in hun rol van maatschappelijke organisatie aanspreken met hun rol op het gebied van blessurepreventie, bewegen en gezondheid.
  • Sportaanbieders ondersteunen met passende beweegprogramma’s voor specifieke doelgroepen.
  • De buurtsportcoach kan verbindingen leggen tussen sportaanbieders en organisaties die in verbinding staan met specifieke doelgroepen als ouderen (ook via wooncentra) en mensen met een chronische aandoening of beperking.

Volwassenen ouder dan 55+

Een groot deel van 55-plussers beweegt te weinig. Voldoende bewegen draagt bij aan behoud van fysieke capaciteiten die belangrijk zijn om lang zelfredzaam te blijven, en Activiteiten van het Dagelijks Leven (ADL) zelf uit te kunnen voeren. Bovendien verlaagt het het risico op cognitieve, psychische en sociale kwetsbaarheid.
Een deel van de mensen die weinig bewegen wil best meer bewegen, maar vindt het lastig daar zelf vorm aan te geven. Met inzet van de juiste beweeginterventies kunnen deze mensen gestimuleerd worden om meer te gaan en te blijven bewegen.

Voorbeeld: Elke stap telt

 ‘Elke stap telt’ is een laagdrempelig wandeltrainingsprogramma voor 55-plussers waarbij het opbouwen van de conditie en het stimuleren van sociale contacten centraal staan. De interventie richt zich vooral op de niet-actieve, minder actieve 55-plussers. Zowel 55-plussers met als 55-plussers zonder chronische aandoening of beperking kunnen deelnemen aan Elke Stap Telt. De deelnemers van de interventie ontwikkelen een actievere leefstijl door wekelijkse beweegactiviteiten zoals wandelen te doen. Daarnaast ontmoeten ze andere mensen en stromen ze door naar aanbod in de buurt waardoor zij een actieve leefstijl behouden.
Bekijk het filmpje over de interventie Elke stap telt.

Voorbeeld: Old Stars / Walking Footbal

Het primaire doel van de interventie Old Stars / Walking Footbal is om mannen van 60 jaar en ouder bij elkaar te brengen, ze – via Walking Football – aan het sporten en bewegen te krijgen en gezondheidsonderwerpen (mentaal en fysiek) bespreekbaar te maken. Bekijk de film van Film Old Stars Walking Footbal.  Het concept wordt ook vertaald naar andere takken van sport, voor vrouwen en voor mannen.

Blessures voorkomen

Om de kans op een sportblessure te verminderen, is het van belang dat een sporter weet dat er een risico op een blessure bestaat, en dat hij weet hoe hij dat risico kan verkleinen. Voorlichting en educatie speelt hierin een belangrijke rol. De precieze vorm is afhankelijk van de sport, soort blessure, doelgroep en setting waarin de sport beoefend wordt. Verschillende partijen zijn op dit gebied actief, zoals VeiligheidNL, de Vereniging voor Sportgeneeskunde (VSG) en de verschillende sportbonden -federaties en -unies.

ZonMwNederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie is sinds 2015 een meerjarig programma gestart dat gericht is op de preventie van sportblessures. Het programma loopt tot 2020.

Wat kun je als gemeente doen?

  • Aandacht voor sportblessures bij sportverenigingen. Gemeenten kunnen zelf of in samenwerking met lokale sportverenigingen themabijeenkomsten organiseren over EHBSO (eerste hulp bij sportongevallen). De folder Sport Blessure Vrij (Nocnsf.nl) bevat alle basisinformatie.
  • Sporters doorverwijzen naar informatie.
    • Op de website Voorkom Blessures krijgen sporters van 15 verschillende takken van sport persoonlijk advies over sportblessurepreventie.
    • Op de website Voorkom Blessures, filmpjes op Trainers.voetbal.nl, de Versterk je Enkel-vouwkaart (Veiligheid.nl) of de app Versterk je Enkel (Veiligheid.nl) is informatie voor sporters te vinden. Deze appapplication (app) Application is een kant en klaar programma waarmee digitale apparatuur bepaalde functies kan vervullen. is bedoeld voor sporters met zwakke enkels en sporters die herstellen van een enkelblessure.
    • Op de website Sportzorg.nl staat informatie over verantwoord sporten, omgaan met blessures, oefenfilmpjes en posters. Daarnaast is er een zoeksysteem beschikbaar voor het aanbod van sportzorgverleners in de buurt.

Meer informatie