De inrichting van de fysieke omgeving en de sociale norm die impliciet wordt uitgedragen hebben flinke invloed op hoe mensen zich gedragen. Op steeds meer plaatsen zoals sportverenigingen en schoolpleinen is rookvrij de norm en geven volwassenen het goede voorbeeld door niet te roken. Wet- en regelgeving kan dit initiëren of ondersteunen. Maar ook praktische ingrepen in de omgeving zoals het plaatsen van een rookzone buiten het zicht van kinderen.  

Fysieke omgeving

Niet roken is makkelijker in een omgeving die rookvrij is; een rookvrije omgeving ondersteunt mensen die niet willen roken en remt het rookgedrag van rokers. Voor kinderen is opgroeien in een rookvrije omgeving belangrijk om gezondheidsredenen maar ook omdat zij daarmee leren dat roken er niet bij hoort.

Pijler concreet invullen:

De gebouwen van scholen en kinderopvang moeten volgens de Tabaks- en rookwarenwet rookvrij zijn. Voor de terreinen geldt zo’n bepaling (nog) niet. Alle schoolterreinen moeten echter op 1 augustus 2020 wettelijk rookvrij zijn. Bekijk ook de stappenplannen voor een rookvrij schoolterrein in het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs. En lees meer op onze pagina Regelgeving, toezicht en handhaving van tabakspreventie.

De gemeente kan afspraken maken met schoolbesturen om scholen en schoolterreinen rookvrij te maken. Dit kan gecombineerd worden met een alcoholvrije schoolomgeving.

In de Tabakswet is opgenomen dat een rookverbod geldt in onder andere overheidsgebouwen en in gebouwen in speciale sectoren van de maatschappij. Sportverenigingen vallen hier ook onder en binnen mag er dus niet gerookt worden. Buiten, langs de lijn, wordt nog wel gerookt. Ook als kinderen daar aan het sporten en spelen zijn. Als kinderen anderen zien roken lijkt dat normaal en misschien zelfs aantrekkelijk. Zeker als zij mensen zien roken naar wie zij opkijken, zoals andere sporters, trainers en ouders. Zien roken, doet roken. Het is de ambitie van de Rookvrije Generatie om opgroeiende kinderen te beschermen tegen tabaksrook en de verleiding om te gaan roken. Kijk hier voor meer informatie en ondersteunende materialen bij het rookvrij maken van sportterreinen. Lees ook meer op de pagina Regelgeving, toezicht en handhaving van tabakspreventie.

Den Haag heeft als eerste stad in Nederland alle speeltuinen rookvrij gemaakt. Hagenaar Mohamed Taheri voerde actie voor zo'n plek. Hij vond ouders die roken op bankjes bij de speeltuinen geen goed voorbeeld. Roken verbieden op straat kan wettelijk niet. Daarom zijn bij de speelplekken ontmoedigingsborden geplaatst. De Rookvrije Generatie geeft op haar website advies en links naar praktische hulpmiddelen, zoals een stappenplan voor het werken aan rookvrije kinderopvang en rookvrije speelplekken (waaronder speeltuinen, kinderboerderijen en zwembaden).

Ongeveer een kwart van de werknemers rookt en neemt daarvoor rookpauzes. Ook het ziekteverzuim onder rokers is hoger. Niet-rokers hebben een gemiddeld ziekteverzuim van 2,4%, milde rokers een ziekteverzuim van 3,8% en zware rokers van 5,8%. Ex-rokers hebben een lager ziekteverzuim dan rokers (Gezondheid en zorg in cijfers, Centraal Bureau voor de Statistiek, 2007). Een belangrijke regel van de Tabakswet is dat er niet mag worden gerookt op het werk. Lees meer over rookbeleid op het werk.

Gemeenten die met hun samenwerkingspartners werk maken van een rookvrije omgeving, krijgen te maken met vragen van deelnemende organisaties over roken in de publieke ruimte. Wat kun je bijvoorbeeld doen aan roken door ouders net buiten het terrein van het kinderdagverblijf? Of scholieren die net naast het schoolhek roken? De Rookvrije Generatie en het Trimbos-instituut organiseerden in 2019 een netwerkmiddag over dit onderwerp. Handige documenten en inspirerende voorbeelden zijn te vinden op de website van de Rookvrije Generatie. De gemeente Groningen is als eerste aan de slag gegaan en heeft rookvrije buitenruimtes gecreëerd bij een school voor voortgezet onderwijs, een hogeschool en een ziekenhuis.

Lees ook de inspiratiebrochure Succesvol lokaal tabaksbeleid in het buitenland, met veel voorbeelden van rookvrije zones in de publieke ruimte van het Trimbos-instituut.

Sociale omgeving

De normen op het gebied van roken zijn de laatste decennia sterk veranderd. Op niet veel plaatsen is nog ruimte voor roken in het bijzijn van anderen in de publieke ruimte. In het privé domein is dat soms anders. In sommige bevolkingsgroepen is het een uitdaging om de acceptatie van roken te veranderen naar een sociale norm van niet-roken. Vooral onder mensen met een lage SESSociaal-economische Status (SES) Positie die iemand inneemt in de sociale hiërarchie, gemeten aan de hand van opleiding, inkomen of beroepsstatus. valt winst te halen. De komende jaren is het belangrijk het bereik van interventies gericht op lager opgeleide mensen te vergroten. Voor mensen die roken en in armoede leven, is stoppen met roken meestal geen prioriteit. Zij hebben grotere zorgen op andere leefgebieden. Het is een uitdaging een aanpak te ontwerpen die hiermee rekening houdt.

Pijler concreet invullen:

Drie gezondheidsfondsen, Hartstichting, KWF en Longfonds slaan de handen ineen voor een rookvrije generatie: kinderen die vanaf 2017 werden geboren, moeten in alle fasen van het opgroeien worden beschermd tegen tabaksrook en tegen de verleidingen om te gaan roken. Burgers, professionals en politiek kunnen hun steentje bijdragen met onder meer goed voorbeeldgedrag, rookvrije verenigingen en scholen en het nemen van maatregelen. De prioriteit van activiteiten wordt telkens bepaald door wat nodig is om kinderen die vanaf 2017 worden geboren in elke levensfase te beschermen. Meer dan 100 organisaties sloten zich al aan als partner van de Rookvrije Generatie. Onder de gemeenten nam Amsterdam het voortouw. Lees meer over de Rookvrije Generatie.

Ouders hebben veel invloed op het middelengebruik van hun kind. Veel meer dan ze zelf vaak denken, ook als hun kind op het voortgezet onderwijs zit. Ouders kunnen bijvoorbeeld regels stellen, toezicht houden en het goede voorbeeld geven. Lees meer bij de pijler Voorlichting en educatie.

Bekijk ook het project Rookvrij Opgroeien, dat als doel heeft dat kinderen vanaf het allereerste begin rookvrij opgroeien.