Roken is sterk verslavend en daarom is het moeilijk voor mensen om hun rookgedrag te veranderen. Toch is ‘voorlichting en educatie’ een belangrijke pijler in tabaksbeleid: het zorgt voor aandacht voor het onderwerp (agendasetting), kennisoverdracht en bewustwording op het gebied van:

  • risico’s van roken en meeroken.
  • hulpmiddelen en programma ’s over stoppen met roken.
  • motieven voor lokaal tabaksbeleid.
  • wet- en regelgeving en beleidsmaatregelen.
  • de resultaten van beleid en onderzoek.

Landelijk worden verschillende voorlichtingscampagnes en -programma’s uitgevoerd waarbij gemeenten kunnen aanhaken. De keuze is best groot en soms is er overlap in thema’s of doelgroep. Een aantal van de hieronder beschreven programma’s stimuleert dat de voorlichting ingebed wordt in een breder beleid dat bijvoorbeeld ook een rookvrije omgeving stimuleert.

Drie gezondheidsfondsen, Hartstichting, KWF en Longfonds slaan de handen ineen voor een rookvrije generatie: kinderen die vanaf 2017 worden geboren, moeten in alle fasen van het opgroeien worden beschermd tegen tabaksrook en tegen de verleidingen om te gaan roken. Burgers, professionals en politiek kunnen hun steentje bijdragen met onder meer goed voorbeeldgedrag, rookvrije verenigingen en scholen en het nemen van tabaksontmoedigende maatregelen. De prioriteit van activiteiten wordt telkens bepaald door wat nodig is om kinderen die vanaf 2017 zijn geboren in elke levensfase te beschermen. Meer dan 100 organisaties sloten zich al aan als partner van de Rookvrije Generatie. Onder de gemeenten nam Amsterdam het voortouw. Ook het kabinet Rutte III steunt in haar regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’ de doelstelling om tot een rookvrije generatie te komen. Zij neemt zich in dat kader voor de tabaksaccijns te verhogen. In het Nationaal Preventieakkoord kondigt staatssecretaris Blokhuis met een groot aantal maatschappelijke partners aan toe te werken naar een Rookvrije Generatie.

Lees hoe de GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst lokaal en regionaal een belangrijke inspirator en aanjager kan zijn van de Rookvrije Generatie. 

Dat kinderen vanaf het allereerste begin rookvrij opgroeien is het doel van het programma Rookvrij Opgroeien. Dit programma, sluit aan bij de doelen van de Rookvrije Generatie, wordt aangeboden door het Trimbos-instituut. Het programma faciliteert en adviseert professionals om met individuele ouders een prettig, kort en zo effectief mogelijk gesprek te voeren over het rookvrij opgroeien van hun kind. Er zijn materialen en scholingsmogelijkheden (waaronder de V-MIS training) beschikbaar voor onder andere verloskundigen en gynaecologen, kraamverzorgenden en JGZJeugdgezondheidszorg-professionals. Lees meer over Rookvrij Opgroeien.

De Taskforce Rookvrije Start is een samenwerkingsverband van partijen die te maken hebben met rokende (aanstaande) ouders. Het gaat om verloskundigen, gynaecologen, kraamverzorgenden, verslavingsartsen, huisartsen, jeugdartsen, jeugdverpleegkundigen, kinderartsen en stoppen-met-roken-coaches. De Taskforce vindt het de taak van alle betrokken zorgprofessionals om met rokende (aanstaande) ouders in gesprek te gaan om zo de gezondheid van het ongeboren en opgroeiende kind te helpen beschermen. De website van Taskforce Rookvrije Start bevat onder meer een toolkit met materialen die zorgprofessionals kunnen ondersteunen bij het agenderen en bespreken van stoppen met roken. 

Verschillen Rookvrije Generatie, Rookvrij Opgroeien en Rookvrije Start

De drie beschreven initiatieven streven dezelfde doelen na. Er zijn dan ook verschillende raakvlakken, maar ook enkele verschillen: 

  • De Rookvrije Generatie is een beweging die de handen op elkaar krijgt met een inspirerend toekomstperspectief: de kinderen die in en na 2017 geboren worden rookvrij laten opgroeien. Alle initiatieven die dit ondersteunen kunnen gebruik maken van de materialen en aanhaken op de energie die de beweging in gang heeft gezet. Andere initiatieven zoals Rookvrij Opgroeien en de Taskforce Rookvrije Start kunnen in het kielzog van De rookvrije Generatie ontplooid worden. 
  • Rookvrij Opgroeien ontwikkelt en implementeert de verschillende materialen bij zorgprofessionals, verzorgt face-to-face trainingen en verbindt diverse initiatieven.
  • De Taskforce Rookvrije Start is gericht op zorgverleners. De Taskforce stimuleert agendasetting onder zorgverleners door een aanpak met ambassadeurs, neemt initiatief tot de ontwikkeling van ondersteunende materialen en heeft als doel de stoppen-met-roken begeleiding te versterken. 

Helder op school 

Helder op school is de nieuwe naam voor De gezonde school en genotmiddelen, een al 30 jaar bestaand integraal programma voor scholen over roken, alcohol, drugs en gamen. Naast lessen over roken voor leerlingen krijgen ouders informatie en opvoedtips en is er aandacht voor de schoolregels. Er is zowel een aanpak voor basis- en voortgezet onderwijs als voor mbo, en hboHoger Beroeps Onderwijs (HBO) /wo. Op lokaal niveau adviseren GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst-en en instellingen voor verslavingszorg de scholen over Helder op school. Ook bieden deze instellingen praktische hulp.

Helder op School onderdeel van de Gezonde School, het landelijk initiatief voor verbetering van gezondheid op scholen. Lees meer over Helder op School op de webiste van het Trimbos-instituut.

Meer informatie:

Smoke Free Challenge

De meeste rokers beginnen met roken als ze tussen de 12 en 16 jaar oud. Hoe jonger ze starten, hoe vaker ze blijven roken. Daarom is er de Smokefree Challenge voor deze leeftijdsgroep: een klassikale niet-rokenwedstrijd. De actie is gericht op de eerste en tweede klassen van het voortgezet onderwijs. De focus ligt op het vmboVoorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) omdat op het vmbo tien keer meer gerookt wordt dan op andere schooltypen. De Challenge wordt jaarlijks in november georganiseerd. In 2018 deden 58 scholen mee met de challenge. Deelnemende klassen tekenen een contract waarin zij beloven een half jaar niet te roken. Daarnaast krijgen ze drie inhoudelijke lessen over roken en een creatieve opdracht. De klassen die het volhouden maken kans op een uitstapje met de klas. Het Trimbos-instituut en de GGD ondersteunen de scholen bij de Challenge. Lees meer over de Smokefree Challenge.

Rookvrije schoolterreinen en schoolpleinen

In augustus 2020 moeten alle schoolterreinen vanwege de Tabakswet rookvrij zijn. Uit onderzoek blijkt dat kinderen en jongeren die anderen zien roken, zelf ook eerder gaan roken. Op een rookvrij terrein worden zij niet geconfronteerd met rokers en bovendien beschermt het hen tegen de schadelijke gevolgen van meeroken. Veel scholen hebben daarom al een rookvrij terrein ingevoerd. Online zijn een stappenplan en hulpmiddelen te vinden die een rookvrij terrein helpen realiseren. Lees meer over rookvrije schoolterreinen.

De landelijke campagne NIX18 van het ministerie van VWSMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is bedoeld om de norm 'niet roken, niet drinken voor het 18e jaar' bekendheid te geven en te versterken. Om deze campagne ook lokaal invulling te geven, is de Toolkit NIX18voorprofs beschikbaar. Hierin vindt u informatie en verschillende hulpmiddelen voor verschillende doelgroepen en settings zoals ouders, verstrekkers van alcohol, sport zoals:

  • Campagneplanner
  • Landelijke campagne-uitingen (folders, beeldmateriaal e.d.)
  • Voorbeeldbrieven aan o.a. ouders, leerlingen, horecaondernemers
  • Voorbeeldinterventies die op lokaal en regionaal niveau ingezet kunnen worden

De verspreiding van de NIX18 materialen loopt lokaal via GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst'en, verslavingszorginstellingen en lokale projectteams.