U bent hier

Integrale aanpak overgewicht: pijler Fysieke en sociale omgeving

Gemeenten hebben de mogelijkheid op een positieve manier bij te dragen aan een gezonde omgeving, bijvoorbeeld door het aspect gezondheid mee te wegen bij ruimtelijke projecten. Het gezonder maken van de fysieke omgeving is belangrijk voor preventie van overgewicht en het bevorderen van gezonde eetgewoonten. Denk daarbij aan een gezond voedselaanbod op scholen, kinderdagopvang, bij de sportclub, op het werk en in de openbare ruimte. Naast voeding is het ook belangrijk om in te zetten op een beweegvriendelijke omgeving, die mensen stimuleert om te bewegen en te sporten. Lees meer over de beweegvriendelijke omgeving in het themadeel ‘Sport en bewegen’. Lees ook hoe je de leefomgeving gezond kunt inrichten, met focus op ruimte voor bewegen. 

Bij de sociale omgeving gaat het om het gezin, vrienden en collega’s die invloed hebben op het eet- en beweeggedrag. Wat of hoeveel er in onze directe sociale omgeving gegeten wordt en hoeveel er bewogen wordt heeft een groot effect op ons eigen gedrag.

Invloed van buurtkenmerken op overgewicht

Het ontbreken of een slechte bereikbaarheid van faciliteiten zoals parkjes en recreatiemogelijkheden zijn gerelateerd aan een ongezondere leefstijl. Europees onderzoek[1] bevestigt dat in buurten waarin bewegen wordt gefaciliteerd (door de aanwezigheid van voorzieningen, fietspaden en recreatiemogelijkheden), er daadwerkelijk meer wordt bewogen. Ook de prijs van eten speelt een rol in de aankoop ervan. Uit onderzoek[2] blijkt dat een prijsverhoging kan helpen om de verkoop te verlagen. De prijsverhoging moet dan wel hoog genoeg zijn. Sociale factoren, zoals het hebben van een sociaal netwerk en de sociale samenhang in een buurt zijn ook gerelateerd aan overgewicht. Door gebruik te maken van een buurtaanpak waarin wordt gezorgd voor een goede bereikbaarheid van faciliteiten in de buurt en het betaalbaar maken van gezond eten kunnen grote groepen mensen beïnvloed worden. Lees meer over de invloed van buurtkenmerken op overgewicht

De Omgevingswet

De Omgevingswet richt zich onder meer op het bereiken en in stand houden van een gezonde fysieke leefomgeving. Door de integrale benadering van de leefomgeving krijgt gezondheid een hogere prioriteit in de ruimtelijke afweging. Decentrale overheden kunnen eigen gezondheidsambities vastleggen en uitwerken via bijvoorbeeld: de omgevingsvisie, het vaststellen van decentrale omgevingswaarden, regels in de omgevingsverordening of het omgevingsplan of een programma. Gezondheid kan zo zelfs een rol spelen bij het weigeren of aanpassen van vergunningen. Gezondheidsbescherming – zoals richtlijnen voor luchtkwaliteit, omgevingslawaai en zwemwater – gaan over ‘moeten’. Gezondheidsbevorderende activiteiten gericht op de inrichting van straten, pleinen, goede fiets- en wandelverbindingen, veilige oversteekplekken, verlichting, groene ruimte voor bewegen, sport- en speelruimte, goed bereikbare en veilige recreatieve voorzieningen ‘mogen’ worden gerealiseerd. Lees meer over de Omgevingswet en de kansen die deze wet biedt

Jeugd

Jongeren zijn de toekomst. Willen we dat zij gezonder leven, dan is het belangrijk dat zij onder andere op school gezond kunnen eten en drinken, en voldoende kunnen bewegen. Zij brengen hier immers een groot deel van hun tijd door. Ervaren dat bewegen leuk is en dat gezond eten lekker en heel gewoon is, helpt hen een gezonde leefstijl te ontwikkelen. De setting school, kinderopvang en de sportvereniging zijn dé plekken waar de gemeente kan stimuleren dat de jeugd gezond eet en voldoende beweegt. Lees meer (Zicht op overgewicht, ZonMW-juni 2018, met een voorbeeld van integrale aanpak 0-4 jaar op pagina 28)

De Gezonde Schoolkantine

Het programma De Gezonde Schoolkantine helpt vo- en mbo-scholen bij het realiseren van een gezondere schoolkantine. Scholen kunnen daarbij ondersteund worden door de Schoolkantine Brigade (Voedingscentrum). Ruim 1600 scholen zijn al aan de slag. Bekijk voorbeelden van scholen die al aan de slag zijn gegaan.

Pijler concreet invullen

  • Het onderwijsprogramma SchoolGruiten zorgt ervoor dat basisschoolleerlingen minstens twee keer per week fruit en groente in de klas krijgen.
  • Het drinken van kraanwater wordt gestimuleerd. Lees meer op over drinkwater op JOGG.nl.  
  • Moestuinen bij kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en scholen. In Rotterdam wordt bijvoorbeeld de 'Smakelijke moestuin' ingezet als onderdeel van Lekker Fit!.
  • Kinderopvanglocaties en scholen zorgen voor beleid rondom hun voedingsaanbod en traktaties. Bekijk een voorbeeldbeleid kinderopvang en voorbeeldbeleid primair onderwijs van het Voedingscentrum. Scholen voor voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs kunnen aan de slag met De Gezonde Schoolkantine. 
  • Kinderopvanglocaties zetten zoveel mogelijk in op sport en bewegen. Een voorbeeld is sport TSO ‘t Ven in Veghel. Maar ook Lekker Fit! Kinderdagverblijf wordt op 145 locaties ingezet.
  • Scholen zetten interventies in om leerlingen voor, tijdens en na schooltijd meer te laten bewegen. Voor de pauzes bestaan ook interventies, zoals de interventie PLAYgrounds. Bekijk de interventies voor kinderopvang, het primair onderwijs, voor voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs.
  • Combinatiefunctionarissen en buurtsportcoaches kunnen het thema voeding meenemen in hun activiteiten met kinderen. Bekijk de materialen daarvoor van het Voedingscentrum.

Gezonde sportkantine: voorbeelden en richtlijnen

Via de website Gezondesportkantine.nl vindt u praktijkvoorbeelden en tips om het bestaande assortiment in de sportkantine aan te passen en de gezonde keuze te bevorderen. Hulpmiddelen hiervoor zijn de Richtlijnen 'Gezondere Kantines' en de Kantinescan

Sociale omgeving

Ouders spelen een belangrijke rol bij een gezonde leefstijl van hun kind, door zelf het goede voorbeeld te geven (bijv. je kind op de fiets naar school brengen, groente te eten), door gezond gedrag te stimuleren (bijv. door gezond eten in huis te hebben en mee te geven naar school) en door regels op te stellen met betrekking tot sedentair gedrag (televisie kijken, gamen). Het is dan ook belangrijk voldoende aandacht te besteden aan de rol van ouders. Ook de school en het kinderdagverblijf kunnen deze rol vervullen. De scholing Een Gezonde Start, over gezond opvoeden in de kinderopvang, kan hierbij helpen.

Bekijk de mogelijkheden om ouders en andere opvoeders hierbij te ondersteunen: pijler voorlichting en educatie.

Voorbeeld: Samen gezond eten en bewegen

Het doel van dit project is het opzetten van een community van vrouwen in twee achterstandswijken in Rotterdam die als ervaringsdeskundigen op het gebied van gezonde voeding en gezond bewegen hun kennis in hun eigen omgeving overdragen. Door deze vrouwen kennis bij te brengen over bewegen en gezonde voeding worden zij ‘ambassadeurs’ voor hun gezinnen en omgeving. Dit project is een doorontwikkeling van de erkende interventie Samen sportief in beweging van de Gezonde Leefstijl Company. 

Samen gezond eten en bewegen is een project binnen het programma Gezonde Toekomst Dichterbij van FNO, dat bijdraagt aan het verkleinen van gezondheidsachterstanden.

Voorbeeld: Voor je het weet zijn ze groOt

‘Voor je het weet zijn ze groOt’ is een ouderbijeenkomst over opvoeding, gezond eten en bewegen. Het doel van deze goed onderbouwde interventie is opvoedvaardigheden van ouders te versterken en de ouderbetrokkenheid binnen leefstijlprogramma’s te vergroten. De ouderopkomst is gemiddeld drie keer zo hoog als bij een traditionele ouderbijeenkomst. Lees de 10 weetjes over dit programma

Volwassenen

Gezonde werkplek

Een gezonde werkomgeving waarin gezond eten en bewegen wordt gestimuleerd, houdt werknemers fit. Zo kan een gezond aanbod in het bedrijfsrestaurant medewerkers stimuleren gezonder te kiezen en daarmee een gezond eetpatroon bevorderen. Bedrijven kunnen hiervoor de Richtlijnen Gezondere Kantines en de Kantinescan. Naast gezonde voeding is ook voldoende bewegen op de werkplek belangrijk, omdat veel werknemers hun werktijd zittend doorbrengen. Denk aan sportaanbod via de werkgever, wandelen tijdens de pauze en staand vergaderen. Lees meer (tips) over de gezonde werkplek of over een gezonde leefstijl op het werk.

Tip: BRAVO-kompas

Tip: Het BRAVO-kompas geeft informatie, instrumenten en praktijkvoorbeelden voor gezondheidsbeleid met specifieke aandacht voor de BRAVO thema’s: Bewegen, Roken, Alcohol, Voeding en Ontspanning. Het biedt voldoende concrete instrumenten om een gezondheidsbeleid op maat te maken voor organisaties.

Borstvoedingvriendelijke gemeente

Baby’s die borstvoeding krijgen hebben minder kans op overgewicht. Gemeenten kunnen moeders gelegenheid bieden hun kind de borst te geven, bijvoorbeeld door het verspreiden van het beeldmerk ‘Voeden kan hier’, te vinden bij onder andere horeca-ondernemingen, winkels, attractieparken, musea en andere openbare gelegenheden. Den Haag is op dit moment de eerste grote stad die borstvoedingsvriendelijk is. Op Voedingscentrum.nl staat op welke locaties moeders borstvoeding kunnen geven. Om de afstemming en samenwerking rond de begeleiding bij borstvoeding te bevorderen, is het Platform Borstvoeding ingesteld. Lees meer over de borstvoedingvriendelijke gemeente (Voedingscentrum.nl)

Voorbeeld: Citydeal 'Voedsel op de stedelijke agenda'

De Citydeal ‘Voedsel op de stedelijke agenda’ heeft een ‘Receptenboek’ met goede praktijken van voedselbeleid uit 12 steden. In dit receptenboek vind je inspiratie over lokale oplossingen voor stedelijke voedseluitdagingen.

Ouderen

Het is belangrijk om gezonde voeding en fysieke activiteit bij ouderen te bevorderen, omdat chronische ziekten met name bij deze doelgroep ontstaan. Ook voor senioren zijn er aanwijzingen dat een gezond voedingspatroon gezondheidswinst oplevert: de sterftekans door bijvoorbeeld hart- en vaatziekten en kanker wordt kleiner. Bekijk de factsheet Ouderen en voeding

Uit onderzoek blijkt dat ouderen meer bewegen als hun directe omgeving hen daarbij steunt en motiveert. Met een beweegvriendelijke omgeving die ouderen in beweging weet te krijgen verbetert niet alleen de gezondheid en kwaliteit van leven van ouderen in de gemeente, ook daalt het zorggebruik.

Beweeg Vriendelijke Omgeving Scan

Wil je weten hoe beweegvriendelijk een buurt of wijk is, dan kun je een speciaal daarvoor ontwikkeld instrument gebruiken. De Beweeg Vriendelijke Omgeving Scan geeft antwoord op de vraag of bewoners genoeg prikkels krijgen om in actie te komen. Lees meer over de Beweeg Vriendelijke Omgeving Scan

Voedsel is onderdeel van het Utrechtse volksgezondheidsbeleid 'Bouwen aan een Gezonde Toekomst'. Utrecht wil een stad zijn waar gezond, duurzaam, lokaal voedsel aantrekkelijk en toegankelijk is voor iedereen. Initiatiefnemers, (sociaal) ondernemers, maatschappelijke partners en kennisinstellingen bouwen samen met de gemeente aan een energieke voedselstad. Zo wordt aandacht besteed aan voedselvaardigheden, die mensen in staat stellen om zelf goede voedselkeuzes te maken. Utrechters worden gestimuleerd om gezonde en duurzame voedselkeuzes te maken door meer plantaardig voedsel te eten en water te drinken. Samen met onderzoekers, studenten en voedselaanbieders wordt onderzocht en geëxperimenteerd met een gezonde voedselomgeving die mensen helpt bij hun voedselkeuzes.

 

Ook gevonden

Afdrukken:

Via printer