U bent hier

Seksuele en reproductieve gezondheid bij vluchtelingen

Actueel

Investeren in seksuele gezondheid bij vluchtelingen kan (gezondheids)problemen voorkomen en een goede integratie in de Nederlandse samenleving bevorderen. Vluchtelingen hebben mogelijk een andere seksuele opvoeding genoten dan wij in Nederland gewend zijn. Daarnaast kunnen zij te maken hebben gehad met specifieke risico’s op het gebied van seksuele gezondheid. Het is belangrijk vluchtelingen goed te informeren over seksuele gezondheid, seksuele waarden en normen in Nederland en om hen wegwijs te maken in de Nederlandse gezondheidszorg.

Op landelijk en lokaal niveau zijn er diverse tools en materialen ontwikkeld, en door de GGD worden activiteiten uitgevoerd rondom het thema seksuele gezondheid. Het aantal erkende interventies op dit thema is nog beperkt.

Voorbeeld: voorlichting seksuele gezondheid

In de opvanglocaties van het COA verzorgen GGD’en voorlichting over seksuele gezondheid. Belangrijke onderwerpen die aan bod komen zijn: hoe werken lichaam en geslachtsorganen, anticonceptie, veilig vrijen, seksueel overdraagbare aandoeningen, LHBT, normen, waarden en omgangsvormen rondom seksualiteit in Nederland, seksuele weerbaarheid en Nederlandse wetgeving (seksueel geweld, vrouwelijke genitale verminking).

Interventies uitgelicht

Cursus Vrouw en Gezondheid

Doel van de cursus Vrouw en Gezondheid (GGD Hart van Brabant, Goed beschreven) is om kwetsbare allochtone vrouwen te informeren over een aantal gezondheid gerelateerde onderwerpen, waaronder meisjesbesnijdenis en vrouwelijk genitale verminking.

Asense

Doel van de interventie Asense (Soa Aids Nederland, Goed onderbouwd) is het reduceren van soa’s en hiv onder asielzoekers in Nederland, door een toename van correct en consequent condoomgebruik en van soa/hiv-testen.

Feiten en cijfers

Risico’s opgelopen in herkomstlanden

In sommige herkomstlanden zijn infecties met hiv, hepatitis en andere soa endemisch, waardoor mensen er meer aan bloot worden gesteld. In veel gevallen zijn deze infecties in het herkomstland niet vastgesteld en behandeld. Het RIVM heeft een lijst samengesteld van soa/hiv endemische landen.

In sommige herkomstlanden worden meisjes al op jonge leeftijd besneden. Bepaalde vormen van vrouwelijke genitale verminking kunnen ernstige gevolgen hebben voor de  psychosociale en fysieke gezondheid van meisjes en vrouwen. Zie de factsheet met een overzicht van klachten en problemen als gevolg van genitale verminking en de landen waar genitale verminking vaak voorkomt.

Soms zijn kinderen op jonge leeftijd uitgehuwelijkt en gedwongen tot seksuele contacten. Kindbruiden zijn in Nederland sinds kort verboden. In sommige conflictgebieden kunnen kinderen, vrouwen en mannen ook blootgesteld zijn aan seksueel geweld en seksuele uitbuiting, te maken hebben gehad met ongewenste zwangerschap en (onveilige) abortus.

Risico’s tijdens vlucht en/of migratie naar Nederland

Vluchtelingen en asielzoekers zijn extra kwetsbaar tijdens, en in de periode voor hun vlucht naar Nederland. Vooral jonge meisjes, vrouwen en homoseksuele mannen en jongens lopen dan meer risico om slachtoffer te worden van ongewenst seksueel gedrag, seksueel geweld, seksuele uitbuiting, seksueel grensoverschrijdend gedrag, ongewenste zwangerschap, besmetttingen met soa/hiv of homonegatief gedrag.

Na vestiging in Nederland

Zonder adequate interventies lopen vergunninghouders in Nederland meer risico op ongewenste zwangerschap, abortus, besmettingen met soa/hiv en/of ervaringen met seksuele dwang of geweld. Er ontbreken momenteel betrouwbare cijfers over de aard en omvang van deze problematiek. In Nederland is de seksuele en reproductieve gezondheidszorg vaak anders georganiseerd dan in het land van herkomst. Ook gelden in het land van herkomst soms andere regels of worden seksuele rechten niet nageleefd (bijv. recht op vrije partnerkeuze, recht op toegang tot anticonceptie, recht op goede abortuszorg, recht op informatie over seksualiteit, gelijkwaardige man-vrouwverhoudingen, etc). Vluchtelingen kunnen moeite hebben met het liberale en open klimaat en de vrije seksuele omgang in Nederland. Het is daarom belangrijk dat vluchtelingen toegang hebben tot betrouwbare informatie over seksuele gezondheid en seksuele rechten en weten wat hier gangbare waarden en normen zijn. Het is ook van belang hen wegwijs te maken in de organisatie van seksuele reproductieve gezondheidszorg en wet- en regelgeving rondom seksualiteit in Nederland.

Aandachtspunten uitvoering

Gemeente

Het is van belang dat gemeenten seksuele en reproductieve gezondheid bij vluchtelingen meenemen in hun beleidsplannen en waar nodig regie voeren op de uitvoering. Voor de taken die vallen onder de publieke gezondheid werken gemeenten nauw samen met de lokale en/of regionale GGD. Voor de taken die vallen onder de eerstelijnszorg kan de gemeente samenwerken met o.a. ROS, huisartsen, verloskundigen, sociale en/of jeugdteams en ggz-instellingen.

Publieke Gezondheid

De wet Publieke Gezondheid vormt de basis voor seksuele en reproductieve gezondheid. Vanuit deze wet voeren GGD’ en diverse taken uit op gebied van infectieziektebestrijding zoals: soa/hiv testen en behandeling, partnerwaarschuwing en monitoring. Daarnaast  worden preventieactiviteiten uitgevoerd op gebied van  soa/hiv, ongewenste zwangerschap, seksuele dwang en bevorderen gezonde seksuele leefstijl. Deze activiteiten zullen mogelijk nog beter moeten worden afgestemd op vragen en behoeften van jonge asielzoekers en nieuwkomers.

Eerstelijnszorg

Eerstelijnszorg zal extra bedacht moeten zijn op problemen rondom geboorteregeling, anticonceptie en ongeplande of ongewenste zwangerschap bij vluchtelingen. Vaak ontbreekt bij vluchtelingen goede kennis en informatie over het eigen lichaam, vruchtbaarheid en zwangerschap, en zijn mythen over anticonceptie hardnekkig. Ze zijn vaak niet bekend met verloskundige zorg.

Vluchtelingen zijn over het algemeen niet bekend met keuzemogelijkheden bij ongewenste zwangerschap en abortushulpverlening in Nederland. Zij kunnen abortus op grond van religie of cultuur afwijzen. Voor hen is ondersteuning bij goede geboorteregeling en besluitvorming bij ongewenste zwangerschap c.q. verwijzing naar abortushulpverlening nodig.

Verloskundige hulp bij zwangerschap en geboorte van kind is extra van belang bij deze groep. Sommige vrouwen zijn seksueel misbruikt en zwanger geraakt. Voor hen kan een bevalling traumatisch zijn. Ook voor vrouwen die genitaal zijn verminkt, kan een bevalling extra complicaties opleveren. De sociale netwerken van de vrouwen zijn vaak nog beperkt waardoor mogelijk extra ondersteuning nodig is.

Training voor verloskundigen

Rutgers biedt trainingen aan verloskundigen over cultuursensitief werken bij seksuele reproductieve zorg.

Beschikbare interventies/tools

  • Wijzer in de liefde: Lespakket over liefde, relaties, seksualiteit, veilig vrijen, ongewenste zwangerschap, seksuele weerbaarheid en genitale verminking met als doel het bevorderen van de seksuele gezondheid en het voorkomen van ervaringen met grensoverschrijdend gedrag, ongewenste zwangerschap en soa/hiv besmetting.
  • Welkom op school: Voor Internationale schakelklassen (ISK’s) is de methodiek “Welkom op school” door Pharos en Rutgers ontwikkeld voor jonge nieuwkomers. Hierin is het thema seksualiteit, seksuele rechten en reproductieve gezondheid geïntegreerd en worden veilige werkvormen aangereikt om gevoelige thema’s bespreekbaar te maken.
  • Seksindepraktijk.nl: Op deze website voor zorgprofessionals worden tips gegeven over het bespreekbaar maken van lastige onderwerpen zoals seksualiteit, abortus, anticonceptie met niet Nederlandse groepen.
  • Zanzu.be: online tool met betrouwbare informatie en beeldmateriaal in 13 talen over seksualiteit en seksuele gezondheid voor volwassen migranten en nieuwkomers. De website is ontwikkeld in België (Sensoa) en kan ook gebruikt worden door intermediaire groepen. N.b. niet alle informatie is goed afgestemd op de wet- en regelgeving en zorgvoorzieningen in Nederland.
  • Overige (niet beoordeelde) interventies.

Ook gevonden

Afdrukken:

Via printer