U bent hier

Wijkgezondheidsprofiel

Actueel

De RIVM-toolkit Preventie in de wijk, samen werken aan gezondheid en welzijn van inwoners (2018) biedt gemeenten concrete handvatten om de gezondheid van hun inwoners te bevorderen. In deze toolkit zijn negen verschillende wijktypen beschreven, met per wijktype preventiethema’s en bijbehorende effectieve interventies op basis van opvallende wijkkenmerken.

Stappenplan wijkgezondheidsprofiel

In een wijkgezondheidsprofiel maakt u een inventarisatie van de (gezondheids)situatie, wensen en behoeften en gezondheidsbeleving van inwoners in uw gemeente, dorp, buurt of wijk. Door dit samen met inwoners en partners uit verschillende domeinen (eerstelijnszorg, leefomgeving, onderwijs, ruimtelijke ordening, wonen, welzijn en sport) te doen, worden de verschillende aspecten rondom gezondheid in kaart gebracht en biedt het de kans om aandachtspunten en prioriteiten voor integraal beleid te formuleren, en gerichter én in samenhang interventies in te zetten. Om tot een wijkgezondeheidsprofiel te komen doorloopt u een aantal stappen.


Stap 1: Bepaal de focus van het wijkgezondheidsprofiel

Voordat u gaat beginnen met het verzamelen van de gegevens is het belangrijk om samen met uw partners vast te stellen welke informatie en gegevens van belang zijn. Deze focus hangt af van de aanleiding en het doel van het op te stellen profiel. Bijvoorbeeld het wijkgezondheidsprofiel als basis voor het ontwikkelen van een gerichte aanpak en samenwerking met verschillende partijen om eenzaamheid terug te dringen in uw gemeente. Het kan ook zijn dat u graag wijkgericht wilt samenwerken (verbinding eerstelijnszorg, preventie, leefomgeving en sociale domein) en vanuit deze visie een wijkgezondheidsprofiel als basis neemt. Met uw samenwerkingspartners neemt u een aantal beslissingen: 

  • Bepaal het gebied. Is dat de viercijferige postcode, een stadsdeel, het hele dorp, het gebied van een sociaal wijkteam of ingeschrevenen van een bepaalde huisarts of zorgverzekeraar? 
  • Bepaal met partners en (vertegenwoordigers van) inwoners welke onderwerpen relevant zijn om op te nemen in het profiel, en welke indicatoren hiervoor geschikt zijn. Het is niet nodig om alle mogelijke data van een wijk te verzamelen. 
  • Bepaal per indicator welke gegevens verzameld moeten worden en wie welke informatie kan verzamelen en aanleveren. 

Stap 2: Verzamel informatie over de wijk

Nadat u de focus heeft bepaald, kunt u van start gaan met het verzamelen van zowel kwalitatieve als kwantitatieve informatie.

Kwalitatieve informatie: de wijk in

Voor kwalitatieve gegevens gaat u het gesprek aan gaan met bewoners en partners in de wijk. U krijgt  een beeld van wát er leeft en waarom. Dit kan door bijvoorbeeld het organiseren van een buurtschouw, dorp- of wijkgesprekken of wijkateliers of door gebruik van internetpanels en sociale media. Daarnaast kunt u gebruik maken van structuren binnen de vaste werkwijze van de gemeente zoals bewonersorganisaties, dorps- en wijkraden of burger/wijkpanels en diverse adviesraden. Houd rekening met representativiteit. Bepaalde groepen inwoners zijn moeilijker te bereiken voor participatie, waardoor deze groepen vaak afwezig zijn bij participatieprocessen (zoals jongeren, mantelzorgers, ouderen, laagopgeleiden en allochtonen). Meer informatie over het bereiken van doelgroepen.

Voorbeeld: Kijk! Een gezonde wijk!

Slotermeer is uitgekozen voor een groot onderzoeksproject waarmee via een mobiele app wordt gemeten hoe mensen de gezondheid in hun wijk ervaren. Kijk! Een gezonde wijk heeft als doel om meer en betere informatie verzamelen over hoe gezond de wijk is ingericht en hoe gezond de bewoners van Slotermeer zijn. Met de app kunnen inwoners informatie verzamelen, zodat de gemeente, ondernemers en bewoners samen gerichte plannen kunnen maken om de gezondheid van Slotermeer en haar bewoners te verbeteren.

Kwantitatieve gegevens: zet beschikbare cijfers op een rij

Naast inzicht in wensen en behoeften van bewoners en partners heeft u kennis nodig over de situatie van de wijk (gezondheid, maar ook andere factoren zoals armoede, inkomen, veiligheid, leefomgeving, en sociale participatie). Hiervoor zijn verschillende informatieproducten en -bronnen en diverse tools beschikbaar.


Stap 3: Interpreteer de verzamelde gegevens

Nadat u de gegevens heeft verzameld is het belangrijk om deze gegevens te interpreteren. Door onderlinge samenhang van problemen op te sporen en die te begrijpen, komt u tot de diepere oorzaken van problemen. Daarnaast is het belangrijk om te kijken of er opvallende of onverwachte resultaten zijn en hoe deze te verklaren zijn. 
Bijvoorbeeld: Het wijkprofiel geeft een gemiddeld cijfer voor overgewicht, dit geeft op zich geen reden voor extra aandacht. Maar uit de kwalitatieve informatie over de wijk is bekend dat de wijk deels bestaat uit een gebied met een lage SES en een gebied met hoge SES. Het blijkt dat in de wijk met de lage SES overgewicht wel degelijk een rol speelt en er al veel activiteiten zijn om overgewicht aan te pakken.

  • Betrek een epidemioloog werkzaam bij de GGD of een adviseur van de ROS om de gegevens te duiden.
  • Ga ook in deze fase het gesprek aan met inwoners en professionals in de wijk. Zij kunnen ook een goede verklaring hebben voor eventuele afwijkende resultaten.
  • Het toevoegen van een referentiecijfer van een andere wijk of van de hele stad geeft betekenis aan de data. Hiermee kunt u bepalen of een bepaald percentage afwijkt ten opzichte van referentiegebieden.
  • Wees u bewust van de beperkingen van geschatte cijfers. Omdat gegevens niet altijd op postcodeniveau beschikbaar zijn, wordt soms gebruik gemaakt van extrapolatie. Geschatte cijfers geven een globale indruk van de waarde van een indicator voor de wijk, maar zijn niet geschikt voor monitoring of evaluatie van beleid of interventies. De schattingen zijn wel te gebruiken als input voor het gesprek over de uitkomsten van het wijkgezondheidsprofiel, mits de beperkingen onderkend worden. Communiceer duidelijk over de betrouwbaarheid van deze data richting deelnemende partijen. Deze data hoeven dan niet representatief te zijn voor de wijk. 

Stap 4: Presenteer het wijkgezondheidsprofiel

In welke vorm u het wijkgezondheidsprofiel presenteert hangt vaak af van het doel waarvoor het wijkgezondheidsprofiel gebruikt gaat worden. U kunt bijvoorbeeld kiezen voor:

  • Rapport of factsheet: Voor een beleidsmaker die het profiel wil gebruiken om aandachtspunten voor beleid te formuleren kan een factsheet of rapport met verschillende tabellen een geschikte vorm zijn. Voorbeeld: rapport (ggdhollandsnoorden.nl) en factsheet (ggdkennisnet.nl).
  • Presentatie op een A3: Een A3 met duidelijke grafieken, kaarten en figuren is geschikter om als input te dienen voor de dialoog met bewoners en professionals in de wijk. Bekijk het voorbeeld van de gemeente Borssele (ggd-zld.gezondheidsatlas.nl).  Een leeswijzer (ggd-zld.gezondheidsatlas.nl) kan dan meer diepgaande informatie bevatten voor een goede interpretatie van de gegevens.
  • Website: Een website zoals die van de gemeente Rotterdam (wijkprofiel.rotterdam.nl) is geschikt voor het aanbieden van informatie aan een breed publiek.

Zie ook de pagina Voorbeelden van ingevulde wijkgezondheidsprofielen


Stap 5: Ga in gesprek met inwoners en partners

Het wijkgezondheidsprofiel biedt u nu inzicht in de risicogroepen, kansen en problemen, en in wat er al gebeurt in de wijk of gemeente. Met het wijkgezondheidsprofiel in handen gaat u in gesprek met inwoners en partners om te onderzoeken voor welke thema’s, doelgroepen en knelpunten het draagvlak bestaat om deze gezamenlijk aan te pakken. Ook maakt u afspraken over wie waarvoor verantwoordelijk is, om plannen te ontwikkelen en over hoe te zorgen voor borging. Lees meer over prioriteiten kiezen

  • Zorg bij een bredere bijeenkomst voor een goede balans tussen de verschillende partijen (preventie, eerstelijn, leefomgeving, sociaal domein) en inwoners.
  • Neem een integrale aanpak als uitgangspunt: er bestaan vaak meerdere problemen op verschillende gebieden zoals gezondheid, werk en inkomen en woonsituatie.
  • Geef voorbeelden van wat de opbrengsten van het profiel kunnen zijn, zoals op het gebied van eenzaamheid, depressie, alcoholgebruik, of meer bewegen. Of bijvoorbeeld van hoe je in een vergrijzende wijk zorgt dat de buurt aantrekkelijk blijft voor de jeugd.
  • Het werkt goed om de cijfers in stappen presenteren en de deelnemers in gesprek hierop te laten reflecteren.

Afdrukken:

Via printer