U bent hier

Communicatiereeks Rookvrij opgroeien Haarlem-Oost

Op deze pagina leest u eerdere edities van het project Rookvrij opgroeien in Haarlem-Oost, waarin u wordt meegenomen naar de praktijk van de gezonde wijkaanpak.

In mei start een stoppen-met-rokencoach in Haarlem-Oost met een op maat gemaakte groepstraining voor zwangere vrouwen, hun partners en ouders van jonge kinderen. De training vindt plaats in een buurthuis in de wijk en heeft geen vaste start- en einddatum. Lida Samson vertelt: “Cursisten kunnen starten wanneer ze willen en zelf bepalen hoe lang ze ondersteuning willen krijgen. Zo maken we de drempel laag voor lage SES-rokers. De training is ook interessant voor deze doelgroep, omdat we aandacht besteden aan andere thema’s die spelen bij de deelnemers, deelnemers onderlinge steun ervaren in de groep en ze na drop-out gewoon weer kunnen starten. Daarnaast is de training gratis en dicht bij huis.”

Werving cursisten via zorgprofessionals

De werving van deelnemers loopt vooral via zorgprofessionals. Lida: “Verloskundigen, kraamhulp, huisartsen en jeugdgezondheidszorg in de wijk die cliënten willen motiveren te stoppen met roken kunnen voortaan doorverwijzen naar de groepstraining.”

Babybazaar als contactmoment

Om verder in contact te komen met de doelgroep heeft het projectteam Rookvrij opgroeien in Haarlem-Oost in maart samen met Dock Welzijnswerk Haarlem een babybazaar georganiseerd, een markt in het buurthuis met tweedehands kleding en speelgoed voor een klein prijsje. Ook was er informatie van jeugdgezondheidszorg en kraamhulp en over zorghulpmiddelen. Lida: “Bezoekers kregen een goodiebag als ze een vragenlijst invulden over hun leefsituatie, behoefte aan ondersteuning en rookgedrag. Ook liepen er twee stoppen-met-rokencoaches rond om in gesprek te gaan over roken.”

Roken geen thema 

Ongeveer 120 zwangere vrouwen bezochten de bazaar, met een vriendin, hun partner of hun moeder. Helaas lukte het de coaches niet om deelnemers te werven voor de groepstraining. Lida: “Er was maar één bezoekster die op de vragenlijst had aangegeven bezig te zijn met stoppen-met-roken tijdens de zwangerschap. Voor andere bezoekers leek dit volgens het vragenlijstonderzoek geen thema. Dat was teleurstellend, omdat dit wel de insteek was van de middag.”

Bereiken doelgroep blijft uitdaging

Lida vraagt zich af welke conclusie ze op basis van het onderzoek kan trekken: “Zijn er geen rokende (aanstaande) ouders naar de babybazaar gekomen of verzwijgen de bezoekers hun rookgewoonten? Of hebben wij in de vragenlijst de verkeerde vragen gesteld? Hoe dan ook, het bereiken van de doelgroep alleen al vereist een intensieve aanpak.

    Tips van Lida Samson

    • Een babybazaar (of vergelijkbare vrijblijvende en laagdrempelige activiteit) is een goede manier om in contact te komen met zwangere vrouwen en partners en kersverse ouders.
    • Vraag welzijnsorganisaties om hulp bij de organisatie van een bazaar. Zij kunnen bijvoorbeeld de betrokkenheid van lokale ondernemers bij het welzijnswerk versterken.
    • Gebruik verschillende kanalen om een activiteit onder de aandacht te brengen. Verspreid posters en flyers in de wijk, maak reclame via sociale media en nieuwsbrieven van scholen, kindercentra, buurthuizen.

    Marjon Straver, projectmedewerker bij Rookvrij Opgroeien Haarlem-Oost vanuit GGD Kennemerland zette afgelopen twee maanden het kinderpersbureau op. Samen met kinderen uit de wijk zijn filmpjes en foto’s gemaakt om meningen over roken in beeld te brengen. Beelden die gebruikt worden om met ouders/verzorgers in gesprek te gaan. In deze editie vertelt Marjon haar ervaringen met het kinderpersbureau. 

    Dit bureau is onderdeel van de lokale mediacampagne die in Haarlem-Oost samen met wijkbewoners wordt ontwikkeld en is daarmee van hun gezonde wijkaanpak.

    Aansluiten bij de belevingswereld van kinderen: vloggen

    De kinderen waren al snel enthousiast over het vloggen en filmen. “Met 15 kinderen uit groep 7 en 8 van drie basisscholen uit de wijk zijn we het kinderpersbureau gestart. Deze naschoolse activiteit bestond uit acht lessen, waarin we theorie en praktijk over vloggen en filmen afwisselden. Belangrijk voor ons persbureau was, dat ze leerden hoe je iemand interviewt over gezondheidsthema’s en hoe je goed luistert naar wijkbewoners. Dit hebben we eerst geoefend, want de kinderen vonden het spannend om onbekenden te interviewen.” Het voor de camera staan was voor de kinderen minder spannend. “Deze generatie is opgegroeid met social media en heeft minimale schroom voor de camera. Dit viel ons pas op tijdens de lessen. Daarom pasten we de lessen aan naar de ervaringen uit eerdere lessen en wensen van de kinderen. Zij waren echt eigenaar.”

    Niet alleen roken maar ook voeding en bewegen

    Alleen rookvrij opgroeien als thema bleek te eenzijdig voor de campagne. “We werkten nauw samen met scholen, een belangrijke succesfactor. Een van de scholen gaf aan dat roken niet direct het issue was. Op hun verzoek is de campagne verbreed naar andere gezondheidsthema’s. Leerlingen maakten een thema-top 3, waar roken gelukkig ook in voorkwam, naast voeding en bewegen. Ze kozen de campagnenaam #nietrokenmaargezondkoken.”

    “Roken: het zou niet moeten mogen”

    Waarom een kinderpersbureau voor deze lokale mediacampagne? “De mening van een kind is een indringender manier om de boodschap over te brengen. En omdat de kinderen uit dezelfde wijk komen, biedt het een opening voor gesprek met de wijkbewoners. Het feit dat ze roken gewoon vies vinden en onbevangen opkomen voor de eigen gezondheid, helpt ook. De wijkbewoners die door de kinderpers zijn geïnterviewd, vonden het fijn om over gezondheid te praten. Ze waren bewuster met hun gezondheid bezig dan we vooraf hadden gedacht. Gezondheid leeft in de wijk, wat perspectief biedt voor onze boodschap.”

    Kinderpersbureau voor een rookvrije wijk

    En hoe nu verder? “We zijn in gesprek met scholen over hoe we de filmpjes kunnen inzetten, bijvoorbeeld tijdens kijkavonden aan het einde van een projectweek over gezondheid. De filmpjes zijn uitgangspunt voor het gesprek met ouders over rookvrij opgroeien. Ze zijn daarnaast al ingezet tijdens een avond voor 15 sportverenigingen over een alcohol- en rookvrij sportterrein. Wellicht kunnen we ze ook gebruiken bij onze Gezonde School-aanpak en rookvrije schoolterreinen. Bij de verdere uitwerking betrekken we ook de ouders. Opvallend was hoe inspirerend kinderen het vinden om met gezondheidsthema’s aan de slag te gaan en dat ze daar duidelijke ideeën over hebben. We hebben met het kinderpersbureau een kleine groep kinderen en hun directe omgeving bereikt. Nu gaan we de boodschap van de kinderen verder verspreiden." 

    Tips van Marjon Straver

    1. Gebruik de kracht van kinderen, hun enthousiasme en hun openheid.
    2. Sluit aan bij waar kinderen mee bezig zijn. In dit geval social media en vloggen.
    3. Verbreed het thema naar gezondheid in algemene zin.
    4. Zet een professional op het gebied van filmen voor de klas, die de fijne kneepjes van het vak leert.
    5. Betrek scholen en ouders actief.

     

    De fase van kennismaken met de wijk is voorbij. Op dit moment worden de resultaten van het vooronderzoek verwerkt. Rookvrij-regisseur Lida Samson is in gesprek geraakt met de “Verloskundigen aan ’t Spaarne”. Voor deze zorgverleners is een Rookvrije Start een belangrijk aandachtsgebied. Het is voor de verloskundigen erg moeilijk om zwangere vrouwen uit Haarlem Oost, te motiveren om te stoppen met roken. Stopondersteuning is in Haarlem-Oost nauwelijks aanwezig. De stoppoli in het Spaarne Gasthuis is in 2016 gesloten. Rokers kunnen nu alleen nog terecht bij de praktijkondersteuner van de huisarts. Als het gaat om een complexe verslaving verwijzen zij rokers naar de enige ikstopnu.nl-coach in de wijk. We weten uit onderzoek dat stoponder-steuning voor mensen met een laag inkomen laagdrempelig, gratis en specifiek op deze doelgroep toegesneden moet zijn.

    Zelf een stopgroep organiseren

    “We hebben daarom de handen ineen geslagen om te onderzoeken of wij vanuit het  project Rookvrij Opgroeien Haarlem-Oost stopondersteuning op kunnen zetten in de wijk”, vertelt Lida. Een groep waar rokende zwangere vrouwen of rokende ouders op elk moment kunnen instromen. Naast het thema roken komen ook andere thema’s aan bod. Denk hierbij aan financiële onderwerpen, gezonde leefstijl, met creativiteit goedkope alternatieven ontwikkelen voor alles wat er komt kijken bij de komst van een kindje. Hiermee willen we de groep aantrekkelijker maken. Verloskundigen en andere zorgverleners geven aan dat het lastig is om de rokers uit Haarlem-Oost voor een informatiebijeenkomst te motiveren. “We hopen 6 à 8 mensen te motiveren voor de groep. Daarna gaat het balletje wel rollen.”

    Markt voor zwangeren en jonge ouders met kleine beurs

    Voorafgaand aan de stopgroep willen we een markt organiseren voor zwangere vrouwen en jonge ouders met een kleine beurs. Een markt waar tweedehands babyspulletjes worden verkocht, de kraamhulp informatie geeft en de drogist allerhande verzorgingsproducten laat zien etc. Tijdens de markt willen wij proberen rokende vrouwen en hun partners uit te nodigen voor de stopgroep. De markt en de stopgroep willen we graag samen vormgeven met vrouwen uit de wijk. Collega-onderzoekster Els van Wijk loopt daarom aantal dagen mee met de verloskundige. Op deze manier kan zij rokende en onlangs gestopte zwangere vrouwen vragen wat zij van onze ideeën vinden. En of zij geïnteresseerd zijn mee te denken/doen. De komende weken werken we de ideeën verder uit. In het voorjaar 2018 gaan we van start.

    Regina Overberg is onderzoeker bij het project Rookvrij Opgroeien Haarlem-Oost vanuit GGD Kennemerland. Zij heeft het vooronderzoek naar de ‘Rookvrije belofte’ uitgevoerd. Doel hiervan is te onderzoeken of ouders/verzorgers en kinderen er wat voor voelen om als gezin een ‘Rookvrije belofte’ op te stellen en hoe deze vorm moet krijgen. In deze editie vertelt Regina lessen die ze uit de praktijk heeft geleerd.

    De Rookvrije belofte

    De ‘Rookvrije belofte’ is een belofte om niet meer in huis te roken. Hierop beschrijft het gezin o.a. waarom ze hun huis rookvrij gaat maken, wat de startdatum wordt en waarmee het gezin zichzelf beloont als het lukt. Bekijk een voorbeeld van de Rookvrije belofte.

    Ouders werven; ga zelf de wijk in!

    Het werven van ouders/verzorgers voor interviews over de ‘Rookvrije belofte’ bleek lastig. “We hadden JGZ-professionals gevraagd om voor ons project ouders te werven voor het onderzoek. Kinderen komen daar al op consult, wat de drempel laag maakt. Toch bleek dit niet te werken. Professionals zijn bereid te helpen, maar in de praktijk zijn ze vaak te druk. Ook waren ze bang dat werving via het consult de bestaande relatie tussen hen en de ouders zou beïnvloeden. Daarop hebben we besloten zelf de wijk in te gaan om te werven.”

    Kies je invalshoek zorgvuldig

    Met onze flyer ‘Rookvrije huishoudens’ in de hand spraken we ouders/verzorgers aan op schoolpleinen en in speeltuinen. De invalshoek van de flyer was ‘Gezocht: mensen die geïnterviewd willen worden. Zou u ondersteuning willen hebben bij het rookvrij maken van uw huis?’ Hierop werd terughoudend gereageerd. Regina: “De flyer straalde uit dat wij mensen wilden aanspreken op hun ongezonde gedrag. Terwijl we juist zo open mogelijk hun ervaring en beweegredenen wilden horen. ”Nadat we de boodschap van de flyer hadden aangepast in ‘Rokers gezocht: wat betekent roken voor u’ zijn we opnieuw de wijk in gegaan. Met resultaat! Totaal zijn 14 ouders/verzorgers geïnterviewd.”

    Fanatieke rokers bereiken

    De geïnterviewden waren zich over het algemeen bewust van het risico van roken in het bijzijn van kinderen, maar zien genoeg knelpunten om hun huis rookvrij te maken, aldus Regina. Het liefst zou Regina ook de fanatieke rokers willen interviewen. Deze groep is moeilijk bereikbaar, maar voor dit project van groot belang. “We hebben geïnterviewden daarom gevraagd of zij nog mensen kennen die mee willen doen aan het onderzoek. Op deze manier hopen we dat de doelgroep over dit thema met elkaar in gesprek gaat en we zo ook fanatieke rokers bereiken”.

    Kinderen willen rookvrije belofte

    We hadden ook drie groepsgesprekken met kinderen gepland. Op een laagdrempelige plek, in buurtcentra. De opzet voor de groepsgesprekken was van tevoren in detail uitgedacht (maximaal zes deelnemers, kinderen tot 11 jaar, afgesloten ruimte om niet gestoord te worden, etc.). Ook nu wees de praktijk anders uit. Kinderen kwamen later binnen, ook oudere kinderen wilden meedoen, ouders wilden erbij zitten, etc. We hebben ervoor gekozen ons aan te passen aan de praktijk. Dat pakte goed uit: de informatie uit groepsgesprekken met kinderen bleek voor ons vooronderzoek erg belangrijk. Bijna alle kinderen staan open voor een rookvrije belofte.

    Tips van Regina Overberg

    1. Ga zelf de wijk in om te werven en voer persoonlijke gesprekken.
    2. Zorg dat de doelgroep zich aangesproken voelt; formuleer je boodschap zorgvuldig en uitnodigend.
    3. Beweeg mee met de praktijk: pas je aan bij elk knelpunt dat je tegenkomt.

    Oorspronkelijk was het project gericht op stoppen met roken. Al snel maakten ze in Haarlem-Oost de switch naar rookvrij opgroeien en zetten ze intensief in op een rookvrij (huishouden in) Haarlem-Oost. Doel: sociaaleconomische gezondheidsverschillen over de generaties heen doorbreken. De wijkaanpak kent twee hoofdsporen.

    Niet roken in bijzijn kinderen

    Allereerst ouders stimuleren om niet te roken waar de kinderen bij zijn. “Samen met de jeugdgezondheidszorg, het Centrum voor Jeugd en Gezin, het verloskundig samenwerkingsverband, opvoedingsondersteuners, sociale wijkteams en huisartsenpraktijken onderzoeken we hoe je motivatie, commitment en onderlinge steun van gezinsleden kunt vergroten. Bijvoorbeeld door hen een belofte te laten doen. De afdeling Sociale Geneeskunde van het AMC voert dit onderzoek uit”, vertelt Lida.

    Rookvrije omgeving

    Het tweede spoor is het rookvrij maken van de omgeving, zoals schoolpleinen, speeltuinen, sportvelden, horeca en detailhandel. In samenspraak met wijkbewoners wordt de wijk zo rookvrij mogelijk gemaakt. Bijvoorbeeld door middel van bordjes in de wijk met de tekst ‘Dit is een rookvrije omgeving’. “Een lokale mediacampagne, die we samen met de inwoners ontwikkelen, ondersteunt de wijkaanpak. Daarnaast proberen we om rookvrij-maatregelen in ander beleid te realiseren. Bijvoorbeeld opname in de gemeentelijke subsidievoorwaarden of door gemeentelijke handhavers een rol te geven in het aanspreken van rokers in een omgeving waar kinderen zijn. We zorgen ook voor laagdrempelige stoppen-met-rokencursussen voor wie dat wil. De centrale boodschap is: Rookvrij is de norm. Alles wat hieraan bijdraagt is welkom in de aanpak,” vult Lida aan.

    Van Rookvrije Wijk naar Rookvrij opgroeien

    De oorspronkelijke naam van het project was de Rookvrije Wijk. “We denken nu aan een andere, meer passende naam, zoals Rookvrij opgroeien in Haarlem-Oost. Deze naam sluit direct aan bij de interventie Rookvrij opgroeien, die we ook inzetten tijdens het project. Daarnaast willen we voorkomen dat het project overkomt als een verbod, zoals de naam Rookvrije Wijk wellicht impliceert.” Hiermee benadrukt Lida de focus van het project. Het gaat binnen het project niet direct om het stoppen met roken. De insteek is veiligheid en bescherming van kinderen. “We hebben daarbij gelukkig de wind mee. We maken dankbaar gebruik van de landelijke campagne Rookvrije Generatie en zetten hun promotiemiddelen op lokaal niveau in,” vertelt Lida. 

    Belang van het project

    “We zijn het project gestart vanuit de inhoud. Roken geeft een grote ziektelast. Van de vele vermijdbare risico's die invloed hebben op de gezondheid, heeft roken in Nederland de meeste ziekte en de meeste doden tot gevolg. De helft van de rokers overlijdt aan het roken en de helft daarvan voor hun 65ste jaar,” benadrukt Lida. “De aandacht voor roken op lokaal niveau is desondanks laag”, geeft ze aan. “Het is een thema waar vooral van de landelijke overheid actie wordt verwacht zoals campagnes, verhoging van accijnzen, leeftijdsgrenzen, rookverboden e.d.” Dit gaf dan ook aanleiding om het project Rookvrij opgroeien in Haarlem-Oost te starten en daarmee meer aandacht te geven aan roken op lokaal niveau. “Bij de GGD was er tot op heden niet veel aandacht voor het thema. Natuurlijk wel het in kaart brengen van de gegevens rondom roken, maar niet in de gezondheid bevorderende sfeer. Daar komt met dit project verandering in,” vertelt Lida. In Kennemerland wordt niet alleen ingezet op de wijk, maar ook op een rookvrije omgeving in de eigen organisaties. Lida: “Dat is niet per definitie gemakkelijker dan in de wijk. Collega’s krijgen een cursus stoppen-met-roken aangeboden en bij de GGD en bij welzijnswerk zijn de rookplekken verder van de ingang geplaatst.”

    Vervolg

    “De zomer van 2017 staat in het teken van het vooronderzoek bij wijkbewoners. Zo betrekken wij hen vanaf het begin bij de aanpak. Wat zijn bijvoorbeeld de ongeschreven regels om te roken in huis en wat doet de boodschap Rookvrij opgroeien met ouders die roken in het gezin? Vervolgens wordt na de zomer de interventie ontwikkeld die we daarna willen implementeren,” vertelt Lida over het vervolg. “We denken daarbij aan een belofte die ouders in het gezin kunnen doen om een periode niet te roken waar de kinderen bij zijn.”

    “Het begon allemaal op een bestuurlijke conferentie in januari 2016. Jur Botter, wethouder Volksgezondheid, Bert van de Velden, directeur GGD Kennemerland en Dick Jansen, directeur DOCK Haarlem welzijnswerk raakten met elkaar in gesprek over roken, één van de belangrijke thema’s op de conferentie. Dat was dus een toevalstreffer”, vertelt Lida Samson van GGD Kennemerland over de ontstaansgeschiedenis van het project Rookvrij Opgroeien in Haarlem-Oost.

    Argumenten die roken in stand houden

    "Om het thema roken goed te belichten, gaf Pauline Dekker, longarts van het Rode Kruisziekenhuis in Beverwijk, een presentatie. Haar presentatie opende de ogen van vele aanwezigen. Dr. Dekker wist alle argumenten, die we veelal gebruiken om roken niet bespreekbaar te maken, stuk voor stuk omver te werpen. Het argument 'deze mensen hebben het al zo moeilijk, moeten we ook nog hun rokertje afpakken' is niet lang houdbaar als je weet dat één op de twee rokers aan het roken zal overlijden. Ook het argument 'roken helpt tegen de stress' heeft geen vaste bodem. Rokers creëren hun eigen stress en die is hoger dan bij niet-rokers. Een getoonde grafiek maakte goed duidelijk dat een roker de hele dag bezig is om ontwenningsverschijnselen van de vorige sigaret te behandelen. Het feit dat een roker elk jaar ook nog eens €1.300 kwijt is aan zijn verslaving, is een sterk argument in de steun aan mensen met minder financiële draagkracht. Uiteindelijk waren dus niet zozeer de gevolgen van roken, maar deze argumenten die roken in stand houden doorslaggevend om in actie te komen”, vertelt Lida. 

    Rookvrije wijk samen met bewoners

    De directeur van DOCK Haarlem wilde graag aan de slag met het thema roken in de wijk. Het welzijnswerk en de sociale wijkteams, waarin DOCK welzijnswerk participeert, komen in hun werk namelijk veel inwoners tegen die roken. Lida: “Toen FNO daarna met een call kwam voor het programma Gezonde Toekomst Dichterbij hebben we deze kans gegrepen. We hebben Amsterdam Medisch Centrum - Universiteit van Amsterdam (AMC - UvA) gevraagd of zij mee wilde doen en daar was zij enthousiast over.” Hiermee was het team compleet en na toekenning van de subsidie was het project een feit. Daarmee ging de uitdaging van start om de prachtige gedachte aan een Rookvrije Wijk samen met de bewoners handen en voeten te geven. Er is alleen kans van slagen als de mensen uit de wijk zelf ermee aan de slag gaan. De professionals uit de wijk zijn enthousiast, maar zal het team erin slagen om dit enthousiasme over te brengen op de bewoners?

    Roken aanpakken via een wijkgerichte aanpak is interessant. Het is een uitdagende groep. We gaan tot achter de voordeur, maar hebben geen garantie dat het lukt

    Tips om aan de slag te gaan met de Gezonde Wijkaanpak

     

    Hoe krijg je de handen op elkaar voor het project Rookvrij opgroeien? Tips van Lida Samson:

    1. Je hebt een bestuurlijke driver nodig. Lees meer over bestuurlijk draagvlak binnen de gezonde wijkaanpak.
    2. Organiseer een bestuurlijke bijeenkomst, waarbij bestuurders het over het thema gaan hebben.
    3. Nodig een (bevlogen) specialist uit op het thema.
    4. En pak, zoek, maar vooral zie de kansen om het verder te brengen.

    Over het programma Gezonde Toekomst Dichterbij

    FNO ondersteunt vanuit het programma Gezonde Toekomst Dichterbij de projecten die de gezondheid van gezinnen in achterstandssituaties verbeteren, zodat ook voor deze kinderen en ouders een gezonde toekomst dichterbij komt. Daarbij wordt geïnvesteerd in wetenschappelijk onderzoek: “Hoe groot is het uiteindelijke effect van een aanpak en wat betekent dit voor het verkleinen van gezondheidsachterstanden?” In totaal zijn er 46 projecten binnen het programma Gezonde Toekomst Dichterbij. Het project Rookvrij opgroeien in Haarlem-Oost is hier één van. Samen met 13 andere projecten richt Rookvrij Haarlem-Oost zich specifiek op het verminderen van roken en /of alcoholgebruik bij gezinnen in achterstandssituaties. Het project heeft een doorlooptijd van 2,5 jaar (2016 -2019). Lees meer over het programma Gezonde Toekomst Dichterbij

    Terug naar de pagina Rookvrij opgroeien in Haarlem-Oost, waar u de laatste editie van deze communicatiereeks vindt.

    Ook gevonden

    Afdrukken:

    Via printer