U bent hier

Communicatiereeks Rookvrij opgroeien Haarlem-Oost

Op deze pagina leest u eerdere edities van het project Rookvrij opgroeien in Haarlem-Oost, waarin u wordt meegenomen naar de praktijk van de gezonde wijkaanpak.

September 2017: in gesprek met Regina Overberg, onderzoeker Haarlem-Oost 

Regina Overberg is onderzoeker bij het project Rookvrij Opgroeien Haarlem-Oost vanuit GGD Kennemerland. Zij heeft het vooronderzoek naar de ‘Rookvrije belofte’ uitgevoerd. Doel hiervan is te onderzoeken of ouders/verzorgers en kinderen er wat voor voelen om als gezin een ‘Rookvrije belofte’ op te stellen en hoe deze vorm moet krijgen. In deze editie vertelt Regina lessen die ze uit de praktijk heeft geleerd.

De Rookvrije belofte

De ‘Rookvrije belofte’ is een belofte om niet meer in huis te roken. Hierop beschrijft het gezin o.a. waarom ze hun huis rookvrij gaat maken, wat de startdatum wordt en waarmee het gezin zichzelf beloont als het lukt. Bekijk een voorbeeld van de Rookvrije belofte.

Ouders werven; ga zelf de wijk in!

Het werven van ouders/verzorgers voor interviews over de ‘Rookvrije belofte’ bleek lastig. “We hadden JGZ-professionals gevraagd om voor ons project ouders te werven voor het onderzoek. Kinderen komen daar al op consult, wat de drempel laag maakt. Toch bleek dit niet te werken. Professionals zijn bereid te helpen, maar in de praktijk zijn ze vaak te druk. Ook waren ze bang dat werving via het consult de bestaande relatie tussen hen en de ouders zou beïnvloeden. Daarop hebben we besloten zelf de wijk in te gaan om te werven.”

Kies je invalshoek zorgvuldig

Met onze flyer ‘Rookvrije huishoudens’ in de hand spraken we ouders/verzorgers aan op schoolpleinen en in speeltuinen. De invalshoek van de flyer was ‘Gezocht: mensen die geïnterviewd willen worden. Zou u ondersteuning willen hebben bij het rookvrij maken van uw huis?’ Hierop werd terughoudend gereageerd. Regina: “De flyer straalde uit dat wij mensen wilden aanspreken op hun ongezonde gedrag. Terwijl we juist zo open mogelijk hun ervaring en beweegredenen wilden horen. ”Nadat we de boodschap van de flyer hadden aangepast in ‘Rokers gezocht: wat betekent roken voor u’ zijn we opnieuw de wijk in gegaan. Met resultaat! Totaal zijn 14 ouders/verzorgers geïnterviewd.”

Fanatieke rokers bereiken

De geïnterviewden waren zich over het algemeen bewust van het risico van roken in het bijzijn van kinderen, maar zien genoeg knelpunten om hun huis rookvrij te maken, aldus Regina. Het liefst zou Regina ook de fanatieke rokers willen interviewen. Deze groep is moeilijk bereikbaar, maar voor dit project van groot belang. “We hebben geïnterviewden daarom gevraagd of zij nog mensen kennen die mee willen doen aan het onderzoek. Op deze manier hopen we dat de doelgroep over dit thema met elkaar in gesprek gaat en we zo ook fanatieke rokers bereiken”.

Kinderen willen rookvrije belofte

We hadden ook drie groepsgesprekken met kinderen gepland. Op een laagdrempelige plek, in buurtcentra. De opzet voor de groepsgesprekken was van tevoren in detail uitgedacht (maximaal zes deelnemers, kinderen tot 11 jaar, afgesloten ruimte om niet gestoord te worden, etc.). Ook nu wees de praktijk anders uit. Kinderen kwamen later binnen, ook oudere kinderen wilden meedoen, ouders wilden erbij zitten, etc. We hebben ervoor gekozen ons aan te passen aan de praktijk. Dat pakte goed uit: de informatie uit groepsgesprekken met kinderen bleek voor ons vooronderzoek erg belangrijk. Bijna alle kinderen staan open voor een rookvrije belofte.

Augustus 2017: vervolggesprek Lida Samson, Rookvrij-regisseur

Oorspronkelijk was het project gericht op stoppen met roken. Al snel maakten ze in Haarlem-Oost de switch naar rookvrij opgroeien en zetten ze intensief in op een rookvrij (huishouden in) Haarlem-Oost. Doel: sociaaleconomische gezondheidsverschillen over de generaties heen doorbreken. De wijkaanpak kent twee hoofdsporen.

Niet roken in bijzijn kinderen

Allereerst ouders stimuleren om niet te roken waar de kinderen bij zijn. “Samen met de jeugdgezondheidszorg, het Centrum voor Jeugd en Gezin, het verloskundig samenwerkingsverband, opvoedingsondersteuners, sociale wijkteams en huisartsenpraktijken onderzoeken we hoe je motivatie, commitment en onderlinge steun van gezinsleden kunt vergroten. Bijvoorbeeld door hen een belofte te laten doen. De afdeling Sociale Geneeskunde van het AMC voert dit onderzoek uit”, vertelt Lida.

Rookvrije omgeving

Het tweede spoor is het rookvrij maken van de omgeving, zoals schoolpleinen, speeltuinen, sportvelden, horeca en detailhandel. In samenspraak met wijkbewoners wordt de wijk zo rookvrij mogelijk gemaakt. Bijvoorbeeld door middel van bordjes in de wijk met de tekst ‘Dit is een rookvrije omgeving’. “Een lokale mediacampagne, die we samen met de inwoners ontwikkelen, ondersteunt de wijkaanpak. Daarnaast proberen we om rookvrij-maatregelen in ander beleid te realiseren. Bijvoorbeeld opname in de gemeentelijke subsidievoorwaarden of door gemeentelijke handhavers (Buitengewone Opsporings Ambtenaar) een rol te geven in het aanspreken van rokers in een omgeving waar kinderen zijn. We zorgen ook voor laagdrempelige stoppen-met-rokencursussen voor wie dat wil. De centrale boodschap is: Rookvrij is de norm. Alles wat hieraan bijdraagt is welkom in de aanpak,” vult Lida aan.

Van Rookvrije Wijk naar Rookvrij opgroeien

De oorspronkelijke naam van het project was de Rookvrije Wijk. “We denken nu aan een andere, meer passende naam, zoals Rookvrij opgroeien in Haarlem-Oost. Deze naam sluit direct aan bij de interventie Rookvrij opgroeien, die we ook inzetten tijdens het project. Daarnaast willen we voorkomen dat het project overkomt als een verbod, zoals de naam Rookvrije Wijk wellicht impliceert.” Hiermee benadrukt Lida de focus van het project. Het gaat binnen het project niet direct om het stoppen met roken. De insteek is veiligheid en bescherming van kinderen. “We hebben daarbij gelukkig de wind mee. We maken dankbaar gebruik van de landelijke campagne Rookvrije Generatie en zetten hun promotiemiddelen op lokaal niveau in,” vertelt Lida. 

Belang van het project

“We zijn het project gestart vanuit de inhoud. Roken geeft een grote ziektelast. Van de vele vermijdbare risico's die invloed hebben op de gezondheid, heeft roken in Nederland de meeste ziekte en de meeste doden tot gevolg. De helft van de rokers overlijdt aan het roken en de helft daarvan voor hun 65ste jaar,” benadrukt Lida. “De aandacht voor roken op lokaal niveau is desondanks laag”, geeft ze aan. “Het is een thema waar vooral van de landelijke overheid actie wordt verwacht zoals campagnes, verhoging van accijnzen, leeftijdsgrenzen, rookverboden e.d.” Dit gaf dan ook aanleiding om het project Rookvrij opgroeien in Haarlem-Oost te starten en daarmee meer aandacht te geven aan roken op lokaal niveau. “Bij de GGD was er tot op heden niet veel aandacht voor het thema. Natuurlijk wel het in kaart brengen van de gegevens rondom roken, maar niet in de gezondheid bevorderende sfeer. Daar komt met dit project verandering in,” vertelt Lida. In Kennemerland wordt niet alleen ingezet op de wijk, maar ook op een rookvrije omgeving in de eigen organisaties. Lida: “Dat is niet per definitie gemakkelijker dan in de wijk. Collega’s krijgen een cursus stoppen-met-roken aangeboden en bij de GGD en bij welzijnswerk zijn de rookplekken verder van de ingang geplaatst.”

Vervolg

“De zomer van 2017 staat in het teken van het vooronderzoek bij wijkbewoners. Zo betrekken wij hen vanaf het begin bij de aanpak. Wat zijn bijvoorbeeld de ongeschreven regels om te roken in huis en wat doet de boodschap Rookvrij opgroeien met ouders die roken in het gezin? Vervolgens wordt na de zomer de interventie ontwikkeld die we daarna willen implementeren,” vertelt Lida over het vervolg. “We denken daarbij aan een belofte die ouders in het gezin kunnen doen om een periode niet te roken waar de kinderen bij zijn.”

Juni 2017: in gesprek met Lida Samson, Rookvrij-regisseur

“Het begon allemaal op een bestuurlijke conferentie in januari 2016. Jur Botter, wethouder Volksgezondheid, Bert van de Velden, directeur GGD Kennemerland en Dick Jansen, directeur DOCK Haarlem welzijnswerk raakten met elkaar in gesprek over roken, één van de belangrijke thema’s op de conferentie. Dat was dus een toevalstreffer”, vertelt Lida Samson van GGD Kennemerland over de ontstaansgeschiedenis van het project Rookvrij Opgroeien in Haarlem-Oost.

Argumenten die roken in stand houden

"Om het thema roken goed te belichten, gaf Pauline Dekker, longarts van het Rode Kruisziekenhuis in Beverwijk, een presentatie. Haar presentatie opende de ogen van vele aanwezigen. Dr. Dekker wist alle argumenten, die we veelal gebruiken om roken niet bespreekbaar te maken, stuk voor stuk omver te werpen. Het argument 'deze mensen hebben het al zo moeilijk, moeten we ook nog hun rokertje afpakken' is niet lang houdbaar als je weet dat één op de twee rokers aan het roken zal overlijden. Ook het argument 'roken helpt tegen de stress' heeft geen vaste bodem. Rokers creëren hun eigen stress en die is hoger dan bij niet-rokers. Een getoonde grafiek maakte goed duidelijk dat een roker de hele dag bezig is om ontwenningsverschijnselen van de vorige sigaret te behandelen. Het feit dat een roker elk jaar ook nog eens €1.300 kwijt is aan zijn verslaving, is een sterk argument in de steun aan mensen met minder financiële draagkracht. Uiteindelijk waren dus niet zozeer de gevolgen van roken, maar deze argumenten die roken in stand houden doorslaggevend om in actie te komen”, vertelt Lida. 

Rookvrije wijk samen met bewoners

De directeur van DOCK Haarlem wilde graag aan de slag met het thema roken in de wijk. Het welzijnswerk en de sociale wijkteams, waarin DOCK welzijnswerk participeert, komen in hun werk namelijk veel inwoners tegen die roken. Lida: “Toen FNO daarna met een call kwam voor het programma Gezonde Toekomst Dichterbij hebben we deze kans gegrepen. We hebben Amsterdam Medisch Centrum - Universiteit van Amsterdam (AMC - UvA) gevraagd of zij mee wilde doen en daar was zij enthousiast over.” Hiermee was het team compleet en na toekenning van de subsidie was het project een feit. Daarmee ging de uitdaging van start om de prachtige gedachte aan een Rookvrije Wijk samen met de bewoners handen en voeten te geven. Er is alleen kans van slagen als de mensen uit de wijk zelf ermee aan de slag gaan. De professionals uit de wijk zijn enthousiast, maar zal het team erin slagen om dit enthousiasme over te brengen op de bewoners?

Roken aanpakken via een wijkgerichte aanpak is interessant. Het is een uitdagende groep. We gaan tot achter de voordeur, maar hebben geen garantie dat het lukt

Tips om aan de slag te gaan met de Gezonde Wijkaanpak

 

Hoe krijg je de handen op elkaar voor het project Rookvrij opgroeien? Tips van Lida Samson:

  1. Je hebt een bestuurlijke driver nodig. Lees meer over bestuurlijk draagvlak binnen de gezonde wijkaanpak.
  2. Organiseer een bestuurlijke bijeenkomst, waarbij bestuurders het over het thema gaan hebben.
  3. Nodig een (bevlogen) specialist uit op het thema.
  4. En pak, zoek, maar vooral zie de kansen om het verder te brengen.

Over het programma Gezonde Toekomst Dichterbij

FNO ondersteunt vanuit het programma Gezonde Toekomst Dichterbij de projecten die de gezondheid van gezinnen in achterstandssituaties verbeteren, zodat ook voor deze kinderen en ouders een gezonde toekomst dichterbij komt. Daarbij wordt geïnvesteerd in wetenschappelijk onderzoek: “Hoe groot is het uiteindelijke effect van een aanpak en wat betekent dit voor het verkleinen van gezondheidsachterstanden?” In totaal zijn er 46 projecten binnen het programma Gezonde Toekomst Dichterbij. Het project Rookvrij opgroeien in Haarlem-Oost is hier één van. Samen met 13 andere projecten richt Rookvrij Haarlem-Oost zich specifiek op het verminderen van roken en /of alcoholgebruik bij gezinnen in achterstandssituaties. Het project heeft een doorlooptijd van 2,5 jaar (2016 -2019). Lees meer over het programma Gezonde Toekomst Dichterbij

Ook gevonden

Afdrukken:

Via printer