Welke mogelijkheden hebben gemeenten om samen met partnerorganisaties valongelukken zo veel mogelijk te voorkomen en ervoor te zorgen dat ouderen zo lang mogelijk, zelfstandig, thuis kunnen wonen? Behalve antwoorden op deze vraag vindt u ook een pagina met cijfers en feiten over valongevallen en valpreventie en een pagina met voorbeelden van beleid of aanpak op valpreventie.

Wat bereikt u met de inzet van valpreventie bij ouderen?


Vallen is de meest voorkomende oorzaak van letsel bij ouderen. Dit leidt tot hoge zorgkosten. Deze kosten liggen bij de zorgverzekeringswet, de wet langdurige zorg en de wmoWet maatschappelijke ondersteuning . Uit onderzoek blijkt dat de schadelijke gevolgen van ongevallen kunnen worden teruggedrongen en dat de opbrengsten van deze maatregelen zelfs groter zijn dan de kosten. Veel ouderen ervaren een verminderde zelfredzaamheid na een val. Hun leefwereld wordt kleiner, ze zijn bang opnieuw te vallen, raken afhankelijk(er) van zorg en hun woning moet soms worden aangepast. Met valpreventie kan deze negatieve spiraal worden doorbroken. Door het valrisico te verminderen, blijven ouderen fysiek sterker, vermindert hun kans op sociale isolatie, blijven ze sociaal actiever én mobieler, en kunnen ze langer zelf thuis blijven wonen.  En dat alles zorgt weer voor een verdere vermindering van het valrisico. Het voorkomen van ernstige valongevallen levert dus zowel gezondheidswinst, veiligheidswinst als economische winst op.

Rekenhulp

Valpreventie bij ouderen loont. Elke geïnvesteerde euro in valpreventieactiviteiten bij ouderen verdient zich in meervoud terug. VeiligheidNL ontwikkelde samen met haar partners Vilans en het Erasmus MC een rekenhulp om inzicht te krijgen in de kosten versus de baten van valpreventie activiteiten bij thuiswonende ouderen. Deze rekenhulp kan beleidsmakers en beslissers binnen gemeenten, zorgverzekeraars, zorgorganisaties, GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst en gezondheidscentra helpen bij het ondersteunen, opzetten en onderbouwen van een effectieve lokale valpreventie-aanpak.

Hoe signaleer je een verhoogd valrisico bij ouderen?

Voor effectieve valpreventie is het belangrijk dat de ouderen worden bereikt die een verhoogd valrisico hebben. Dit risico is eenvoudig in te schatten (casefinding) met twee korte vragen: 

  • Bent u de afgelopen 12 maanden gevallen?
  • Heeft u moeite met bewegen, lopen of balans houden?

Is er sprake van een verhoogd valrisico dan kunnen eerstelijnsprofessionals gebruik maken van de Valanalyse om alle factoren die risicoverhogend kunnen werken, zoals problemen met mobiliteit, angst om te vallen, visusproblemen, medicatiegebruik en duizeligheid, één-voor-één in kaart te brengen. In de Valanalyse staan simpele en praktische adviezen waarmee direct advies op maat gegeven kan worden of waarmee doorverwezen kan worden naar de juiste instantie.

Een goede aanpak haakt in op alle risicofactoren

Bij valongevallen bij ouderen spelen vaak meerdere factoren een rol. Een goede aanpak haakt daarom ook in op alle risicofactoren die in kaart zijn gebracht bij de analyse. Mogelijke interventies zijn:

  • medicatiebewaking
  • vitamine D-suppletie
  • verbeteren van der visus
  • aanpassingen in huis en omgeving
  • beweegprogramma's. 

Persoonlijke aandacht en begeleiding dragen bij aan het daadwerkelijk volgen en volhouden van voorgeschreven activiteiten en het veranderen van gedrag. Voor de kwaliteit  is het van belang dat er professionals betrokken zijn die getraind zijn in het begeleiden van de betreffende programma’s, bijvoorbeeld een fysiotherapeut voor balanstraining, of een huisarts of apotheker voor het herkennen en aanpassen van valgevaarlijke medicatie. Bekijk de voorbeeldenpagina voor goede voorbeelden van hoe andere gemeenten dit hebben opgepakt.

Tip: beweegprogramma

Vanwege de sterke bewijzen voor de effectiviteit van beweegprogramma's is het verstandig in een valpreventieprogramma in ieder geval een beweegprogramma op te nemen gericht op mobiliteit, spierkracht en balans. Er zijn vier beweeginterventies erkend voor ouderen met een verhoogd valrisico:

Naast dat deze interventies in opzet verschillen is ook de doelgroep anders. Wilt u weten welke beweeginterventie u het beste kunt kiezen? Maak dan gebruik van de Keuzehulp beweegprogramma's valpreventie voor 65-plussers.  

Voorbeeld: Zicht op evenwicht

Zicht op Evenwicht is een cursus (in twee varianten: groeps- en individuele cursus) ontwikkeld voor zelfstandig wonende ouderen die bezorgd zijn om te vallen en hierdoor activiteiten vermijden. Om de valgerelateerde eigen-effectiviteit en het gevoel van controle over vallen te vergroten en gedragsverandering te bewerkstelligen, worden tijdens de cursus de volgende vier strategieën gebruikt: leren om niet-helpende gedachten over vallen te herkennen en aan te passen, leren om realistische doelen te stellen en deze uit te voeren, ontvangen van informatie en concrete tips voor het verminderen van valrisico's en het doen van lichamelijke oefeningen (groepscursus) en oefeningen om grenzen te verleggen (individuele cursus). 

Hoe gaat u als gemeente aan de slag met valpreventie?  

De gemeente is verantwoordelijk voor het bevorderen en bewaken van een kwalitatief goed, samenhangend en toegankelijk aanbod van interventies. Als gemeente kunt u als regisseur en uitvoerder het gebruik van effectieve interventies vergroten. Ook kunt een faciliterende rol spelen door regionale bijeenkomsten binnen het valpreventienetwerk te faciliteren. Tijdens deze bijeenkomsten worden afspraken gemaakt over onderlinge afstemming en aansluiting tussen organisaties die in de regio bezig zijn met valpreventie. Ook kennis en ervaringen worden uitgewisseld. Bovendien kunnen gezamenlijke activiteiten, zoals een samenwerking met een zorgverzekeraar, afgestemd en gerealiseerd worden. Lees hier meer over hoe gemeente en zorgverzekeraar kunnen samenwerken.  

Voorbeeld: Preventiecoalitie Amstelland


De preventiecoalitie Amstelland wil ervaring opdoen met een samenhangende zorgketen met meerdere partijen gericht op valpreventie voor de thuiswonende ouderen (vanaf 65 jaar) met een verhoogd risico op vallen. Zorg en Zekerheid start een structurele samenwerking met de gemeente Amstelveen en later ook met andere gemeenten om zo gezamenlijk te zorgen dat ouderen minder vallen en een zo goed mogelijke kwaliteit van leven en gezondheid behouden. Lees meer

Handboek Lokaal Vitaal

still handboek lokaal vitaal veiligheidNL

Handboek Lokaal Vitaal

VeiligheidNL ontwikkelde een digitaal handboek “Lokaal Vitaal”.  Dit handboek beschrijft alle stappen voor een goede lokale organisatie en planmatige, multifactoriële effectieve aanpak om valongevallen bij thuiswonende ouderen te voorkomen. Per stap krijg je tips, tools en praktijkvoorbeelden aangereikt.

Deze informatie wordt actueel gehouden door VeilligheidNL i.s.m. partners (over de Handreiking).