Een gezonde leefomgeving nodigt uit tot gezond gedrag en heeft zo min mogelijk negatieve invloed op de gezondheid. Een belangrijke pijler in lokaal beleid rondom overgewicht, eenzaamheid en gezondheidsachterstanden. 

Actueel

  • Gezonde leefomgeving in gemeentelijke coalitieakkoorden: in opdracht van het ministerie van IenW  zijn de 51 grootste gemeenten met elkaar vergeleken in wat ze doen aan een gezonde leefomgeving. De gemeenten zijn geanalyseerd op ambities, doelen en beleid. U kunt hiermee inspiratie opdoen over hoe u invulling kunt geven aan beleid voor een gezonde leefomgeving. 

  • De Brabantse GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst’en en kenniscentrum Telos ontwikkelden een ontwerp voor de Brabantse OmgevingsScan (BROS). De BROS is bedoeld voor bestuurders en beleidsmakers leefomgeving en gezondheid in Noord-Brabant. Doel is besluiten te onderbouwen op basis van feitelijke data op het gebied van een gezonde leefomgeving.

  • Naast het dorpse gevoel vinden inwoners van Vleuten-De Meern voldoende groen, elkaar makkelijk ontmoeten, een fijne woon- en werkomgeving en zich prettig kunnen verplaatsen belangrijke gebiedsthema's. Deze worden in de omgevingsvisie van deelgebied van Utrecht Vleuten-De Meern (concept) dan ook uitgebreid besproken (februari 2019).

Pilot Spoorzone Hilversum

De Omgevingswet, die op 1 januari 2021 in werking treedt, maakt het mogelijk om beleid en aanpak rondom de gezonde leefomgeving steviger te verankeren, rekening houdend met de samenstelling van de wijk en de behoeften van inwoners. We willen met het voorbeeld van Gemeente Hilversum en GGD Gooi- en Vechtstreek (pilot Spoorzone) inspireren hoe je kan omgaan met de komende Omgevingswet.
Sprekers: Marije Drost, Programmamanager Gemeente Hilversum. Edith Sikking, Beleidsadviseur GGD Gooi- en Vechtstreek

Omgevingswet: kansen voor gezondheid

De Omgevingswet, die op 1 januari 2021 in werking treedt, maakt het mogelijk om het beleid en aanpak rondom de gezonde leefomgeving steviger te verankeren, rekening houdend met de samenstelling van de wijk en de behoeften van inwoners. Gemeenten krijgen meer ruimte voor lokaal maatwerk doordat taken worden gedecentraliseerd. Ze kunnen eigen ambities bepalen voor een gezonde leefomgeving en maken een eigen omgevingsvisie en -plan. Daarin nemen ze gezondheid expliciet mee, zodat gezondheid ook op lokaal niveau aandacht krijgt in de afwegingen. De nieuwe Omgevingswet biedt kansen om de publieke gezondheid integraal en effectief te beschermen en te bevorderen:

  • Door gezondheid in een vroeg stadium mee te nemen bij planvorming op de beleidsterreinen Milieu, Veiligheid, Ruimtelijke ordening en Leefomgeving.
  • Door verbinding te zoeken met andere wetten als de WpgWet publieke gezondheid  (artikel 2c en 16) en de WmoWet maatschappelijke ondersteuning . Zo nodigt groen uit tot bewegen en ontmoeten en heeft het invloed op welbevinden. 
  • Door verbinding te zoeken met positieve gezondheid. Zelfredzaamheid, veerkracht en aanpassingsvermogen passen bij de doelstellingen van de Omgevingswet.

Factsheet Gezonde Leefomgeving

Gezonde leefomgeving is een van de thema’s in de Handreiking Gezonde Gemeente die helpt bij het opstellen, uitvoeren en evalueren van gemeentelijk gezondheidsbeleid. In deze Factsheet Gezonde Leefomgeving (april 2017) leest u welke rol gemeenten samen met partnerorganisaties op dit gebied kunnen spelen.

Tip: Gezondeleefomgeving.nl

Gezondeleefomgeving.nl is bedoeld voor iedereen die aan de slag wil met het gezonder inrichten van de leefomgeving, met o.a. instrumenten om samen te werken aan een gezonde leefomgeving, praktijkvoorbeelden en handvatten om gezondheid mee te wegen binnen omgevingsbeleid.

Drie vragen aan Lea Janssen en Sandra Akkermans

Bij Loketgezondleven.nl komen vragen binnen over hoe je als GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst nu al aan de slag kunt met de Omgevingswet. We stellen deze vraag aan Lea Janssen en Sandra Akkermans van GGD Zuid Limburg. Lea werkt als senior beleidsadviseur bij Kennis, Innovatie en Onderzoek. Sandra is milieugezondheidkundige bij de unit medische milieukunde. Beiden zijn zij betrokken bij de leefomgeving en de Omgevingswet. Lees de rubriek Drie vragen aan.

Gezonde inrichting leefomgeving

De omgeving waarin mensen wonen en leven heeft invloed op het gedrag en kan gezond gedrag bevorderen. Door de (her)inrichting van de leefomgeving aan te laten sluiten bij de behoeften van de inwoners kunnen zij gezond(er) blijven of worden. Denk hierbij aan zowel oudere als jonge inwoners en specifieke bewonersgroepen, zoals chronisch zieken, gehandicapten of lagere inkomensgroepen.

  • beweegvriendelijk; mensen kunnen gemakkelijk en veilig lopend of op de fiets naar werk, school en winkels.
  • uitnodigend voor kinderen om te spelen en te bewegen.  
  • uitnodigend om te wandelen en fietsen en te ontmoeten. 
  • een gezond binnenmilieu van woningen, scholen en andere gebouwen.
  • een gezonde werkplek, een gezond schoolplein en gezonde voeding in schoolkantines.
  • geschikte woningen.
  • een gevarieerd aanbod aan voorzieningen in alle wijken zoals scholen, winkels, bedrijven, openbaar vervoersvoorzieningen en sport.
  • uitnodigend om elkaar te ontmoeten.
  • een goede milieukwaliteit (geluid, lucht, bodem, externe veiligheid).
  • voldoende, toegankelijk en aantrekkelijk groen, natuur en water.
  • aansluitend bij de behoeften van de (toekomstige) bewoners en bijdragend aan sociale cohesie.

Fysieke omgeving

Groene omgeving positieve invloed op gezondheid

Wie in een groene omgeving leeft, voelt zich gezonder en bezoekt minder vaak de huisarts. Vooral mensen met een lagere sociaaleconomische status, kinderen en ouderen hebben profijt van meer groen in de woonomgeving. Bovendien verminderen groen en water de gevolgen van klimaatverandering, zoals wateroverlast en hittestress. De aanleg van groen en water in de stad en het bevorderen van fietsen en wandelen, levert ook extra werkgelegenheid op. 

Milieu 

Voor enkele milieufactoren is de invloed van de leefomgeving op gezondheid bekend, zoals geluidsoverlast en schadelijke stoffen in de lucht. Zij veroorzaken landelijk gemiddeld bijna 6% van alle ziektelast. Ook de kwaliteit van de fysieke omgeving in gebouwen (binnenmilieu) kan tot gezondheidseffecten leiden. Lees meer in de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018.  [1]

Sociale omgeving 

Een sociale leefomgeving speelt ook een rol bij een gezonde leefomgeving: in een prettige buurt is de samenhang groot, voelen inwoners zich veilig en krijgen ze steun. 
Sociale factoren die van invloed zijn op de leefomgeving zijn bijvoorbeeld de bevolkingssamenstelling, sociale veiligheid (criminaliteit) en sociale samenhang in wijk en gemeente. Maar ook de opleiding, arbeidssituatie en inkomen van de bewoners zijn sociale factoren.
Mensen met beperkte financiële middelen en een lage opleiding ervaren vaker sociale en emotionele eenzaamheid. Dit is onafhankelijk van de leeftijd. Sociale steun kan eenzaamheid en depressies voorkomen, maar door sociale steun kan ook huiselijk geweld voorkomen worden. Lees meer in het kennisdossier Gezond in... Sociale leefomgeving.
 

Meer informatie:

Algemeen

Meer informatie

Referenties en bronnen

  1. Staatsen B., van Alphen T., Houweling D., van der Ree J., Kruize H.Gezonde leefomgeving, gezonde mensen. 2016.