U bent hier

Aanpak gezondheidsachterstanden

Gezondheid en ziekte zijn niet gelijk verdeeld over verschillende bevolkingsgroepen in Nederland. Het gaat daarbij om verschillen naar sociaaleconomische status en etniciteit. Gezondheidsachterstanden hangen nauw samen met achterstanden op tal van andere terreinen. Denk daarbij aan een laag inkomen, werkloosheid, laag opleidingsniveau, ongunstige woon- en werkomstandigheden en ongezonde leefstijl.

Inwoners aandachtswijken belangrijke doelgroep

Gezondheidsachterstanden komen veel voor in aandachtswijken. Het gaat veelal om mensen met een lage sociaaleconomische status (SES) en niet-westerse allochtonen. Belangrijke indicatoren voor sociaaleconomische status zijn opleidingsniveau, beroepsstatus en hoogte van het inkomen ([1]). In aandachtswijken zijn problemen rond wonen, werken, leren, integreren en veiligheid. Het wonen in deze wijken vergroot het risico op gezondheidsproblemen door een minder gunstige sociale en fysieke omgeving in de wijk.

Door het gezondheidsbeleid te focussen op inwoners in aandachtswijken is potentieel veel gezondheidswinst te behalen. Lager opgeleiden leven zes jaar korter dan hoger op geleiden. Veel gezondheidsproblemen komen vaker voor bij de laagstopgeleiden dan bij de hoogstopgeleiden. Dit patroon is ook bij ervaren gezondheid zichtbaar. De leefstijl van mensen met een lage sociaaleconomische status is vaak ongezonder dan die van mensen in hogere sociaaleconomische groepen. ([2]).

Voorbeeld: Module Goede Voeding in verplichte budgetteringscursus gemeente Nijmegen

Nijmegen bereikt mensen met een lage sociaal economische status via de schuldhulpverlening. In de vrijwillige en verplichte budgetteringscursus is een module opgenomen over gezond én goedkoop eten. Via de projectkaart is o.a. een uitgebreid eindrapport te vinden van de GGD over deze aanpak. Kristine Mourtis, gemeente Nijmegen

Intersectorale samenwerking is een voorwaarde

Voor de aanpak van sociaaleconomische gezondheidsverschillen is er actie nodig op vier punten ([3]):

  • Verkleinen van verschillen in opleiding en inkomen en andere sociaaleconomische factoren
  • Verminderen van de negatieve effecten van gezondheidsproblemen op opleiding, beroepsniveau en inkomen
  • Beïnvloeden van risicofactoren (determinanten) van gezondheid, zoals gezonde leefstijl en werk en woonomstandigheden
  • Verbeteren van de toegankelijkheid en de kwaliteit van gezondheidszorg aan lagere sociaaleconomische groepen

Om op deze vier punten beleid te maken en acties uit te voeren, is de inzet van meerdere beleidsterreinen in de gemeente nodig: volksgezondheid, onderwijs, ruimtelijke ordening, wonen, sociale zaken en sport. Intersectorale samenwerking is daarmee een belangrijke voorwaarde om gezondheidsachterstanden te beïnvloeden.

Landelijk stimuleringsprogramma lokale aanpak van gezondheidsachterstanden (2014-2018)

Het ministerie van VWS start het landelijk stimuleringsprogramma 'Gezond in...' voor een lokale integrale aanpak van gezondheidsachterstanden in het kader van het Nationaal Programma Preventie (NPP) 'Alles is Gezondheid'. Dit gaat via de decentralisatieuitkering Gezond in de Stad (GIDS). Meer informatie is te vinden op Gezondin.nu. Het programma biedt 165 gemeenten advies op maat en ondersteuning aan bij een integrale aanpak van gezondheidsachterstanden. Gemeenten maken hun eigen plan van aanpak en maken bij de ontwikkeling en uitvoering gebruik van het stimuleringsprogramma. Er wordt een verbinding gelegd met de decentralisaties. Dit programma wordt uitgevoerd door Pharos in samenwerking met Platform 31.  

Voorbeeld: Kans voor de Veenkoloniën

In een welvarend land als Nederland komen (sociaal economische) gezondheidsverschillen voor. Mensen met een lage opleiding en een laag inkomen overlijden 7 á 8 jaar eerder dan hoogopgeleiden en leven 15 jaar minder in goede gezondheid. Een van de gebieden waar dit speelt zijn de Veenkoloniën, het Veenkoloniaal gebied van Groningen en Drenthe. Bekend is dat deze gezondheidsverschillen uiteenlopende oorzaken hebben. Soms zelfs oorzaken die op het eerste oog niet een directe relatie met gezondheid lijken te hebben, zoals werkloosheid, armoede of laaggeletterdheid. 
Kans voor de Veenkoloniën is een acht jaar durend programma, waarmee inwoners met eigen initiatieven en met steun van uiteenlopende organisaties hun leefsituatie kunnen verbeteren. Het doel van Kans voor de Veenkoloniën is het realiseren van een duurzame verandering in de leefsituatie (en gezondheid), het liefst zoveel mogelijk door inwoners zelf op gang gebracht en gehouden. Het programma gaat uit van de kracht van de inwoners door aan te sluiten op wensen en behoeften en liefst (bestaande) initiatieven van inwoners zelf. Focus ligt niet alleen op gezondheid, maar ook op factoren die daar invloed op hebben, zoals armoede, werkgelegenheid, taalvaardigheid, etc. Lees meer over Kans voor de Veenkoloniën

Foto Piet de RuiterPiet de Ruiter, adviseur gezondheidsbevordering GGD Drenthe en trekker van programmalijn leefstijl, vertelt: “Door slim samenwerken kunnen inwoners en betrokken partijen mensen ondersteunen die grote moeite hebben om op eigen kracht hun gezondheid te verbeteren. Kans voor de Veenkoloniën is hier een belangrijke stimulans voor!”

 

Wijkgerichte gezondheidsbevordering

Wijkgerichte gezondheidsbevordering, ook wel Gezonde Wijkaanpak of communitybenadering genoemd, richt zich op het versterken van gezondheid en welzijn van bewoners in een wijk, buurt of dorp. Het is een structurele, integrale en gebiedsgerichte aanpak, die aansluit bij de gezondheidssituatie en -beleving van bewoners in een bepaald gebied en heeft veelal tot doel om gezondheidsachterstanden aan te pakken. Het gaat het om wijkgericht samenwerken aan gezondheid.

Lees meer over wijkgerichte gezondheidsbevordering

Positief effect op gezondheid door krachtwijkenbeleid

Het krachtwijkenbeleid met inzet op verbetering van maatschappelijke omstandigheden heeft een positief effect op een aantal aspecten van de gezondheid en de leefstijl van de betrokken wijkbewoners. Uit het onderzoek van het AMC, UMC Maastricht en RIVM blijkt dat vooral in wijken waar op meerdere thema’s tegelijk – wonen, werken, leren/opgroeien, integreren en veiligheid – interventies plaatsvonden, een positief effect op de gezondheid waarneembaar is. In ‘krachtwijken’ verliep de stijging van het aantal rokers langzamer en het aantal psychische problemen nam af. In buurten die meededen aan het ‘experiment gezonde wijk’ steeg het aantal mensen dat in de vrije tijd wandelt. Stronks: ‘Dat pleit dus voor een integrale aanpak; dat je op meerdere levensterreinen tegelijkertijd iets doet.’ Lees meer over de resultaten van het onderzoek gezonde wijkaanpak

Meer informatie

Referenties en bronnen

Ook gevonden

Afdrukken:

Via printer