Een prettige, groene leefomgeving met bankjes om op te zitten. Een buurthuis en horeca.  Goede verlichting en een schone, goed onderhouden buitenruimte. Kortom, een wijk die erop is ingericht om elkaar te ontmoeten en samen te ontspannen en recreëren. In zo'n omgeving voelen mensen zich sneller veilig en is de sociale cohesie groter. Een gezonde leefomgeving draagt daarmee bij aan de mentale en fysieke gezondheid van de bewoners. 

  • Maak de sociale cohesie met cijfers inzichtelijk. Een aantal GGD Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst’en hebben op hun website cijfers over sociale cohesie. Sommige gemeenten hebben ook eigen onderzoek naar sociale cohesie.
     
  • Werk aan een aantrekkelijke en groene fysieke inrichting van de woonomgeving. Creëer bijvoorbeeld ontmoetingsplekken in de openbare ruimte door het plaatsen van bankjes. Het Kernwaardendocument (GGD GHOR Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio, pag. 25-28) biedt hiervoor inspiratie.
     
  • Faciliteer voorzieningen zoals bibliotheken, sportzalen, buurthuizen of een koffietentje bij een park. 
     
  • Faciliteer buurtinitiatieven. Hiervoor kan de gemeente een buurtbudget geven. Zorg er in elk geval voor dat het gaat om langdurige, niet-eenmalige activiteiten.
     
  • Sportieve activiteiten zorgen voor verbinding. Professionals in de wijk, zoals buurtsportcoaches, kunnen daarin een belangrijke schakel zijn. Denk ook aan het stimuleren van culturele activiteiten, zoals bewoners die samen een voorstelling maken.
     
  • Denk ook aan een dementie-vriendelijke gemeente. De sociale cohesie van een wijk of buurt zorgt ervoor dat mensen met dementie zo lang mogelijk mee kunnen doen in de samenleving.

Sociale veiligheid

Ook sociale veiligheid is een belangrijke omgevingsfactor die van invloed is op de gezondheid. In buurten waar mensen zich veilig voelen, voelen meer mensen zich gezond dan in buurten waar mensen zich onveilig voelen. Met sociale onveiligheid worden zowel gevoelens van onveiligheid als daadwerkelijke criminaliteit en overlast in de buurt bedoeld. Overlast kan fysiek (graffiti) of sociaal (hangjongeren) zijn. Sociale onveiligheid kan stress veroorzaken en er bijvoorbeeld voor zorgen dat bewoners minder snel naar buiten gaan. 

Content wrapper veiligheid

  • Zorg dat u als gemeente zicht heeft op wat onveiligheidsgevoelens veroorzaakt. Dit kan door belevingen en behoeften op te halen per wijk. Maak met cijfers de ervaren veiligheid inzichtelijk. Cijfers over veiligheid, waaronder onveiligheidsgevoelens op gemeenteniveau vindt u op waarstaatjegemeente.nl. Ook op de websites van  lokale GGD Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst staan vaak cijfers over veiligheid. Bekijk ook de Veiligheidsmonitor.
     
  • Geef bij het inrichten van een gebied aandacht aan ervaren veiligheid. Het plaatsen van verlichting langs een fietspad en in tunnels en het onderhouden van een buitenruimte dragen bij aan het gevoel van veiligheid. Ook de functie van de publieke ruimte is belangrijk bij het ervaren van veiligheid. Zo wordt een winkelcentrum als de winkels open zijn vaak als veilig ervaren, terwijl dit niet het geval is als de winkels dicht zijn. Afval, grafitti en vandalisme versterken het gevoel van onveiligheid.  

Landelijk kader
 

Omgevingswet

Gemeenten hebben vanaf 2022 bij gezondheidsbevordering en preventie rekening te houden met de Omgevingswet, waarin de gezonde leefomgeving een belangrijk onderdeel is. In de omgevingsvisies die gemeenten maken komt een aantrekkelijke stad die ontmoeting mogelijk maakt vaak terug. Bekijk ook de voorbeelden van omgevingsvisies met aandacht voor ontmoeten

Landelijke Nota Volksgezondheid 2020-2024

In de Landelijke Nota Volksgezondheid 2020-2024 worden gemeenten gestimuleerd om ontmoetingen te vergemakkelijken, bijvoorbeeld met maatregelen om de veiligheid, toegankelijkheid, leefbaarheid en sociale cohesie te versterken, of door ontmoetingsplekken en buurtmoestuinen aan te leggen die het contact tussen bewoners stimuleren.

Buurt sociaal kapitaal

Buurt sociaal kapitaal is de verzamelde kracht en kennis van bewoners waarmee ze zichzelf kunnen organiseren. In buurten met meer sociaal kapitaal voelen bewoners zich gezonder. Buurten met weinig sociaal kapitaal zijn minder zelfredzaam en daardoor kwetsbaarder. Een belangrijk kenmerk van buurt sociaal kapitaal is dat alle bewoners uit de buurt profiteren, ook als zij niet zelf zijn betrokken. Bijvoorbeeld als buurtbewoners zich organiseren om hun wijk groener te maken, dan hebben ook bewoners die niet meedoen daar profijt van. 

De volgende punten zijn belangrijk om uw inzet te laten slagen:

  • Houd zicht op inwoners, wie wonen er in een wijk, buurt, gemeente? Sluit de inrichting hierop aan. 
     
  • Doe het samen met de bewoners. Betrek bewoners vanaf de start bij de planvorming. Dan worden voorzieningen of de inrichting ook echt gebruikt door de bewoners. Laat als gemeente vooral zien dat u de wensen en behoeften van bewoners omzet in actie. De gemeente heeft een schakelfunctie tussen professionele en informele netwerken. 
     
  • Stimuleer het gebruik en bied erkende interventies aan op het gebied van ontmoeten, zoals:
    • GoldenSports samen sporten in de buurt voor 65+ 
    • Beweegtuin voor ouderen 

      Op de website van Movisie vindt u effectieve sociale interventies. Een voorbeeld is Resto VanHarte, een samenwerking met in de wijk actieve personen en organisaties die sociaal isolement willen tegengaan en de leefbaarheid in de wijk willen bevorderen. Bij dat netwerk zijn ook sociale wijkteams, sportclubs, wijktheaters, GGD Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst, de Voedselbank, asielzoekerscentra, moestuinen, thuiszorgorganisaties, UWV Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen Werkbedrijf, sociaal raadslieden en woningcorporaties aangesloten.
       
  • Werk samen met andere domeinen. Door opgaven van fysiek en sociaal domein te verbinden kunt u een win-win situatie bereiken.

 

  • RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.nl: de website Wijk- en buurtcijfers eenzaamheid toont kaarten en cijfers op gemeente-, wijk- en buurtniveau met betrekking tot eenzaamheid.
  • Volksgezondheidenzorg.info geeft inzicht in actuele cijfers over eenzaamheid en sociale steun.
  • De Leefbarometer 2.0 op Waarstaatjegemeente.nl (VNG Vereniging van Nederlandse Gemeenten) geeft inzicht in de lokale sociale samenhang en eenzaamheid  in vergelijking met het landelijk gemiddelde.
  • Raadpleeg de overzichtspagina Data, Grafieken en Kaarten Gezonde Leefomgeving (RIVM) voor verschillende platforms om cijfers te bekijken. Zo bracht Atlas Leefomgeving de cijfers over ontmoeten in kaart en op Regioinbeeld.nl kunt u gemeenten en regio’s met elkaar vergelijken op het gebied van de sociale omgeving.

  • Gezondin.nl: het Kennisdossier Sociale Omgeving staan handvatten en voorbeelden voor de concrete invulling van de sociale omgeving.
  • Movisie Landelijk Kennisinstituut Sociale Vraagstukken .nl: het dossier Versterken sociale basis  vertelt wat de sociale basis is en biedt kennis uit de praktijk.
  • Op Buurtwijs.nl delen buurtmakers, sociale professionals, inwoners, beleidsmakers en onderzoekers hun kennis en ervaringen rondom het versterken van de sociale basis in wijken.
  • Hetccv.nl: de website van het Centrum voor criminaliteitspreventie en veiligheid (CVV) biedt instrumenten en voorlichtingsmateriaal gericht op veilig wonen, ondernemen en leven.
  • Movisie.nl: het dossier Eenzaamheid laat zien welke aanpak van eenzaamheid werkt.
  • VWS Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid laat zien wat u (als gemeente) kunt doen om eenzaamheid onder ouderen tegen te gaan.
  • Bekijk voor meer informatie over mentale weerbaarheid en het werken aan depressiepreventie het themadeel Depressie.
  • Uit de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018 (RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) blijkt dat wanneer voorzieningen beter aansluiten bij de behoeftes van buurtbewoners, de kans op sociale cohesie, sterkere identificering met de eigen buurt en een efficiënter gebruik van de sociale en fysieke mogelijkheden van een buurt stijgt.