Nudging gaat over een duwtje in de goede richting geven door de goede keuze makkelijker en aantrekkelijker te maken.

Holle Bolle Gijs


Wat is nudging?

 Het Engelse woord nudge staat voor een vriendelijk duwtje in de goede richting. 

De definitie van Nudging: 
‘Een nudge is ieder aspect van de keuzearchitectuur dat het gedrag van mensen op een voorspelbare manier beïnvloedt zonder daarbij keuzes te beperken of op een significante manier de economische prikkels te veranderen’ (1). 

Nudging gaat uit van het principe dat we de meeste keuzes op een snelle, automatische manier maken. Door de keuzemogelijkheden aan te passen, kan nudgen effect hebben. 

Om gedrag te veranderen is een mix van maatregelen en interventies nodig die gericht zijn op: 

  • educatie
  • signalering en advies
  • (aanpassing van de) fysieke en sociale omgeving 
  • regelgeving en handhaving

Nudgen valt onder (aanpassing van de) fysieke en sociale omgeving.

Voorbeelden van nudging zijn het plaatsen van fruit op ooghoogte of bij de kassa in supermarkten of kantines. Dit voorbeeld komt uit de interventie De Gezonde Schoolkantine . Meer voorbeelden zijn te vinden op de pagina praktijkvoorbeelden.

Nudging naar een gezonde leefstijl en gezondheid

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) verkende hoe u nudging kunt inzetten om een gezonde leefstijl en gezondheid te bevorderen.

Heuristieken zijn beslisregels die ons helpen om snel keuzes te kunnen maken, zonder veel na te hoeven denken of er tijd en aandacht in te steken (2). 

Deze heuristieken zijn:

  • Standaard (default): de neiging te kiezen voor de gegeven optie 
  • Beschikbaarheid: de keuze baseren op informatie/optie die het meest beschikbaar is in ons geheugen
  • Referentie (anchoring): de neiging om een schatting te maken op basis van een vooraf gekozen norm of referentiepunt
  • Framing: de keuze baseren op de manier waarop informatie positief of negatief gepresenteerd wordt
  • Sociale norm: het gebruik van gedrag van anderen als standaard voor de gepastheid van het eigen gedrag
  • Wederkerigheid, mensen zijn geneigd iets terug te geven als zij iets krijgen (het aanbieden van gratis (gezonde) samples waardoor je eerder het product zal kopen)
  • Schaarste: als middelen schaars zijn, voelen mensen zich meer aangetrokken tot die middelen 
  • Fun theorie: gewenst gedrag aantrekkelijk maken door iets vernieuwends, leuks of grappigs

Bekijk de PowerPoint Heuristieken voor meer informatie over de verschillende heuristieken en de achterliggende mechanismen.

Nudging maakt gebruik gemaakt van de voorspelbaarheid van deze heuristieken. 

Veelvoorkomende nudges in de publieke gezondheidszorg zijn:

  • Aantrekkelijkheid: zorg dat iets er aantrekkelijk uitziet. Mensen hebben een voorkeur voor aantrekkelijke opties. Bijvoorbeeld met belichting gezonde opties in een (school)kantine aantrekkelijker presenteren.
  • Standaard (default): maak van de wenselijke keuze de standaard keuze. Bijvoorbeeld een opt-out in plaats van opt-in systeem voor vaccinaties of orgaandonatie.
  • Voornemen (pre-commitment): vraag mensen zich aan het gewenste gedrag te binden (commiteren) zonder dat ze zich al verplicht voelen. Dit vergroot de kans dat ze een vervolg geven aan het voornemen. Bijvoorbeeld het inschrijven voor een beweegprogramma bevordert het daadwerkelijk deelnemen.
  • Herinnering (reminder): mensen moeten dagelijks grote hoeveelheden informatie verwerken. Een geheugensteuntje herinnert je aan een bepaald gedrag. Bijvoorbeeld een smartphone appapplication (app) Application is een kant en klaar programma waarmee digitale apparatuur bepaalde functies kan vervullen. , die mensen er aan herinnert om water te drinken.
  • Vereenvoudigen (simplificatie): door formulieren, informatie en procedures te versimpelen hoeven mensen niet te veel na te denken bij het maken van een keuze. Bijvoorbeeld het makkelijker maken van de belastingaangifte door vooraf vakjes in te vullen voor mensen.
  • Sociale normen: sociale normen zijn niet afgesproken regels die bestaan binnen een groep  over wat de meerderheid van de groep doet of kiest. Door bijvoorbeeld te laten weten dat de meeste mensen hun handen wassen na toiletbezoek, doen andere mensen dat ook vaker.
  • Zichtbaarheid: mensen kiezen eerder een andere optie die meer in het oog springt. Bijvoorbeeld het plaatsen van fruit op ooghoogte.
  • Terugkoppeling (feedback): het geven van terugkoppeling over het gedrag van mensen en de gevolgen daarvan. Dit stuurt mensen in hun toekomstig gedrag. Zoals borden die automobilisten laten zien hoe hard ze rijden. Is dat binnen de limiet, dan is het bord groen, of laat het een lachend gezicht zien. Is het te hard, dan is het bord rood of kijkt het gezicht verdrietig.

De types zijn  gebaseerd op het Rapport 'Wetenschappelijk kader Nudging in de publieke gezondheidszorg' Nudging in de Publieke Gezondheidszorg (3).

Effecten van nudging

U kunt nudges inzetten om gezond gedrag te bevorderen, maar ook om bijvoorbeeld duurzame (4) en veilige keuzes te stimuleren. Er is steeds meer bekend over de effectiviteit van nudging. In grote lijnen laten nudges effect zien. Het verschilt per nudge en setting hoe groot het effect is (5). Nudges werken niet als mensen sterke voorkeuren hebben (6). Nudges hebben nog wel effect te hebben als mensen weten dat ze genudged worden (7).