Met de komst van de nieuwe Omgevingswet moeten gemeenten gezondheid opnemen in zowel hun omgevingsvisie als hun omgevingsplan. Als gemeente of GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst kunt u nu al aan de slag om gezondheid op de agenda te krijgen. 

  • Breng in kaart welke interne afdelingen betrokken zijn bij de Omgevingswet en de leefomgeving. Verken welke veranderingen de Omgevingswet met zich meebrengt voor uw organisatie.
  • Inventariseer welke nieuwe spelers in uw organisatie een rol gaan spelen in het proces, zoals MMK en Gezondheidsbevordering binnen de GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst en de afdelingen Ruimtelijke ordening en Volksgezondheid binnen de gemeente. 
  • Start een kernteam met collega's van deze verschillende afdelingen. Zorg voor bestuurlijk draagvlak voor het kernteam en benoem een trekker.
  • Spreek binnen de GGD af wie namens de GGD het gesprek met de gemeente voert over de Omgevingswet (en vice versa). Informeer elkaar intern.
  • Zoek samenwerking met andere GGD-en en gemeenten in de regio, deel ervaringen en maak gebruik van elkaars kennis.

Ook de vervolgstappen doet u steeds samen met het kernteam dat u bij stap 1 hebt samengesteld. 

  • Breng met een krachtenveldanalyse in kaart welke externe partijen betrokken zijn bij de Omgevingswet en de leefomgeving en wie welke rol heeft.
  • Geef antwoord op vragen als: Wie is binnen deze organisaties kartrekker op dit thema? Welke overleggen vinden er plaats? Zijn er nieuwe spelers die een rol gaan spelen in het proces? Wat speelt er bij partijen in het ruimtelijke en sociale domein, de Omgevingsdienst, Waterschappen, Veiligheidsregio en Provincie? Sluit daar bij aan.

Wie is met welk onderwerp bezig? Wat zijn ieders opdracht, motieven en belangen? En wie draagt wat bij aan een gezonde leefomgeving? Wees je bewust van verschillen en tegengestelde belangen en maak dit bespreekbaar. Creëer een gezamenlijke ambitie en zoek de meerwaarde die je samen kunt behalen.

Tips

  • Faciliteer bijeenkomsten in het regionale netwerk of organiseer  een bijeenkomst met en voor wethouders over Omgevingswet en maatschappelijke doelen en gezondheid.
  • (Jargon)taal in verschillende domeinen (Milieu, Ruimtelijke ordening en Gezondheid) heeft soms een verschillende betekenis. Gebruik zo concreet mogelijke woorden en voorbeelden, dat helpt om elkaar te begrijpen en bij elkaar aan te sluiten. Loop bijvoorbeeld samen door de wijk en merk hoe verschilt iedereen kijkt. 
  • Wees zichtbaar bij samenwerkingspartners. Werk bijvoorbeeld 1 dag per week bij de afdeling Ruimtelijke ordening of Milieu.

"Waar de gezondheidsexperts bij lopen en fietsen door de stad al snel spreken over ‘beweegvriendelijkheid’, gebruiken ruimtelijke experts liever een begrip als ‘gezond vervoer’ en denken de milieuexperts hierover in termen van ‘duurzame mobiliteit’"

  • Maak een wijkgezondheidsprofiel op basis van beschikbare data uit het gezondheids- en ruimtelijk domein. In het profiel zijn kansen en uitdagingen in een wijk in één oogopslag zichtbaar. U kunt dit ook doen op regioniveau.
  • Ga in gesprek met inwoners, ondernemers en professionals. 
  • Bespreek de resultaten van de gezondheidsmonitor met collega’s uit het ruimtelijk domein en vergelijk de uitkomsten met cijfers uit het sociaal en ruimtelijk domein.

Op gemeenteniveau

Benieuwd naar de prestaties van collega-gemeenten? Op Waar staat je gemeente kunt u zien waar uw gemeente staat en kunt u de gegevens vergelijken met die van andere gemeenten. Bijvoorbeeld op het thema leefklimaat, maatschappelijke participatie, openbare orde en veiligheid.

Op wijkniveau

Op Volksgezondheidenzorg.info staan kaarten met cijfers op wijk- en buurtniveau. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu  heeft cijfers over gezondheid en leefstijl berekend voor alle wijken en buurten in Nederland op basis van ruim 457.000 respondenten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen2016 van GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst’en, CBSCentraal Bureau voor de Statistiek en RIVM.

Om in gesprek te gaan over de rol van gezondheid in de Omgevingswet is het van belang zicht te hebben op wat er al gebeurt in de regio op gebied van veilige en gezonde leefomgeving. En welke maatschappelijke doelen daarmee worden bereikt. Denk aan gezonde inrichting (omgeving die uitnodigt tot gezond gedrag en ontmoeten), levensloopbestendig wonen, aanpak armoede, duurzaamheid, aanpak eenzaamheid en het verminderen van gezondheidsverschillen. 

Tips

  • Weet welke actuele vraagstukken spelen. Denk aan milieuzones, herinrichting van gebieden, vergrijzing, Gezonde Wijkaanpak. 
  • Sluit aan bij (landelijke) programma’s die in de regio uitgevoerd worden. Denk aan Agenda Fiets, Gezonde Stad, Slimme en Gezonde stadPilots voor omgevingswetGezonde SchoolGezonde WijkJOGG, etc. 
  • Maak concreet wat de veranderingen door de Omgevingswet in uw regio zijn voor bijvoorbeeld lokaal gezondheidsbeleid en de rol van inwoners. Lees meer over de veranderingen door de Omgevingswet.  

Denk en werk mee in de voorbereidingen voor en het maken van een lokale omgevingsvisie en omgevingsplan. Agendasetting is een kwestie van lange adem en een continue proces.

Tips

  • Maak inzichtelijk wat het oplevert als je investeert in een gezonde en veilige leefomgeving. Bekijk wat de kansen zijn van een integrale benadering (RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, 2017).
  • Gebruik bijvoorbeeld het ambtelijk overleg van de gemeente om gezondheidsonderwerpen te agenderen.
  • Ga in gesprek over wat u als partner kunt bijdragen aan een gezonde leefomgeving. Niet alleen een schriftelijke reactie op een omgevingsvisie of -plan dat al klaar is (inspraak), maar meedenken in het proces. Neem ook de economische invalshoek mee. 
  • Zoek verbinding met andere actuele thema’s in de regio, zoals eenzaamheid, participatie, langer thuis wonen en groen.  
  • Agendeer Gezondheid met een brede invalshoek. Neem het concept positieve gezondheid, waarbij de nadruk ligt op ‘zelfredzaamheid’ en ‘veerkracht’, mee als het gaat over gezonde leefomgeving. Dit sluit goed aan op burgerparticipatie, dat in de nieuwe Omgevingswet verplicht is bij het maken van omgevingplannen.  
  • Zorg dat adviezen vanuit GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst en GHORGeneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (brandweer, veiligheid) richting gemeente over ruimtelijke plannen samenhangend zijn. Zoek al vroeg in het proces afstemming.

Werk samen met inwoners en maak gebruik van ervaringen met burgerparticipatie in uw regio. In de Omgevingswet staat brede participatie vanuit de samenleving centraal. De wet stelt betrokkenheid van inwoners bij projectbesluiten voor grotere projecten verplicht. Van inspraak naar participatie aan de voorkant van het proces. Overheden moeten bij het vaststellen van omgevingsvisies, -plannen en -programma’s aangeven hoe ze burgers, bedrijven en belanghebbenden hebben betrokken[1].

Tips

  • Maak helder welke rol inwoners en ondernemers hebben bij de uitvoering van de Omgevingswet in uw regio. Ook wat de veranderingen zijn ten opzichte van de huidige situatie. 
  • Houd rekening met laaggeletterde inwoners in uw regio als u hen wilt betrekken bij projectbesluiten.
  • Weet welke andere partijen al ervaringen en behoeften bij burgers hebben opgehaald en voorkom dubbele belasting van inwoners. 
  • Ga in gesprek met inwoners; weet wat bij inwoners leeft. Loop bijvoorbeeld met inwoners en ondernemers door de wijk of maak bijvoorbeeld een wijk(gezondheids)profiel of wijkscan.
  • Maak gebruik van professionals die ervaring hebben met burgerparticipatie, zoals wijkmanagers, welzijn medewerkers, functionaris Gezondheidsbevordering (GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst). 
  • Maak bijvoorbeeld met de raad en inwoners een procesnotitie waarin de gemeente de rollen expliciet maakt, inclusief die van inwoners. 

Lees meer over burgerparticipatie en bekijk de Inspiratiegids participatie Omgevingswet.

Meer informatie