Er zijn verschillende wetten van kracht rond tabak en roken. De belangrijkste voor gemeenten is de Tabaks- en rookwarenwet. De gemeente kan met lokale regelgeving bijdragen aan de doelstellingen van de Tabaks- en rookwarenwet: het beperken van tabaksgebruik en het beschermen van niet-rokers.

Rookruimtes in de horeca verboden

Door een uitspraak van de Hoge Raad in september 2019, zijn rookruimtes in de horeca per 1 januari 2020 verboden. Staatssecretaris Blokhuis wilde de horeca tot 2022 de tijd geven om de rookruimtes te verwijderen maar een rechtszaak, aangespannen en gewonnen door CAN, haalde die datum flink naar voren. De handhaving van het verbod ligt bij de NVWA en zal vanaf 1 april 2020 worden uitgevoerd. Breng de gevolgen van de sluiting van rookruimten in de horeca voor uw gemeente in kaart met deze checklist van VNGVereniging van Nederlandse Gemeenten.

Vergunningen voor evenementen en kermissen 

  • Bij het afgeven van vergunningen voor evenementen kan de gemeente bedingen dat er bij bepaalde activiteiten (bijvoorbeeld waarbij kinderen aanwezig zijn) niet gerookt mag worden.
  • Bij verlenen van vergunning voor shishalounges kan de gemeente letten op de locatie (niet te dicht bij scholen of kinderopvanglocaties) en voorwaarden stellen aan de gevel en de affichering.
  • In de vergunningen die worden verstrekt voor kermissen kan een gemeente in overleg met de exploitanten voorwaarden opnemen ten aanzien van bijvoorbeeld de e-sigaret. In het verleden kwam het voor dat kinderen e-sigaretten konden winnen op de kermis.

Naleving leeftijdsgrens

De minimumleeftijd voor de verkoop van (alcohol en) tabak is 18 jaar. Supermarkten, tabaksspeciaalzaken en de horeca vormen de belangrijkste verkooppunten, zij zijn verantwoordelijk voor de naleving van de leeftijdsgrens. De NVWA voor de controle erop.

Stimuleren naleving leeftijdsgrens

Gemeenten kunnen stimuleren dat de leeftijdsgrens wordt gecommuniceerd. Bijvoorbeeld door mee te doen met de activiteiten van de campagne NIX18. Dit is een meerjarige campagne die de norm 'niet roken en niet drinken tot het 18e jaar' ondersteunt.  

Toezicht houden op naleving

Op grond van de Tabaks- en rookwarenwet heeft een gemeente geen handhavingstaken. Deze liggen bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). De NVWA voert controles uit bij allerlei bedrijven, van supermarkt tot ziekenhuis en van dorpskroeg tot stadhuis. Als een overtreding van het rookverbod wordt geconstateerd, kan de NVWA een boete uitschrijven tot maximaal € 45.000.

De gemeente kan wel een aantal toezichtstaken vervullen en samenwerken met de NVWA:

  • BoaBuitengewoon Opsporingsambtenaar (BOA) ’s die toezicht houden op de naleving van de alcoholwetgeving (de buitengewoon opsporingsambtenaar) kunnen ook overtredingen van de Tabaks- en rookwarenwet signaleren en te melden, zoals de verkoop van tabak aan jongeren onder de 18 jaar.
  • De gemeentelijke boaBuitengewoon Opsporingsambtenaar (BOA) 's kunnen hun controles op specifieke momenten samen met de toezichthouders van de NVWA uitvoeren. Zo kan er zowel op alcohol als op tabak gelijktijdig worden gehandhaafd.
  • De gemeente kan een meldpunt inrichten waar burgers overtredingen kunnen melden, die vervolgens worden doorgegeven aan de NVWA 
  • Een bijzondere vorm van toezicht houden op de leeftijdsgrens voor tabaksverkoop is het doen van onderzoek naar in hoeverre tabaksverkopers, horecaondernemers en andere werkgevers zich aan de leeftijdsgrenzen en rookverboden houden. Dit onderzoek naar naleving van de Tabaks- en rookwarenwet in de horeca kan eventueel gecombineerd worden met nalevingsonderzoek voor de leeftijdsgrens van alcohol. De resultaten van het nalevingsonderzoek tabak kunnen wordendoorgegeven aan de NVWA.

Lees ook de Kamerbrief over nalevings- en handhavingscijfers tabak NVWA 2018.  

In de Tabaks- en rookwarenwet is opgenomen dat een rookverbod geldt in onder andere overheidsgebouwen en in gebouwen in speciale sectoren van de maatschappij. Sportverenigingen vallen hier onder en er mag in de sportkantine dus niet gerookt worden. Bij de Rookvrije Generatie kan kosteloos een Rookvrij Startpakket voor sportverenigingen worden aangevraagd.

De gebouwen van scholen en kinderopvang moeten volgens de Tabaks- en rookwarenwet rookvrij zijn. Vanaf 1 augustus 2020 moeten ook de schoolterreinen rookvrij zijn. Daar heeft een amendement op de Tabaks- en rookwarenwet voor gezorgd. De scholen voor primair onderwijs zijn al aardig op weg: 80% van deze scholen is rookvrij. In het voortgezet onderwijs is dat 60%. Van de mbo scholen heeft 14% een geheel rookvrij onderwijsterrein, 80% heeft dat gedeeltelijk gerealiseerd [1]. Lees meer over rookvrije schoolterreinen.

De wetgeving voor rookvrije schoolterreinen is niet gericht op de kinderopvang. Kinderopvanglocaties kunnen op vrijwillige basis zelf initiatief nemen en dat doen ze ook: 84% van deze locaties heeft al een rookvrij terrein. Lees meer over de rookvrije kinderopvang.

De gemeente is zowel werkgever en organisator van publieke activiteiten, als beheerder van gebouwen waarin al dan niet gemeentelijke diensten gehuisvest zijn die bezoekers ontvangen. Het ligt voor de hand dat de gemeente het goede voorbeeld geeft en op al deze locaties een duidelijk niet-rokenbeleid voert, daarop toezicht houdt en handhavend optreedt wanneer de wet of de eigen regels overtreden worden. Lees meer over het rookvrij maken van gemeentehuizen in de casus Rookvrije gemeentelijke gebouwen in gemeente Oldebroek.