Wat is de Gezonde Wijkaanpak? En hoe kunt u als gemeente de Gezonde Wijkaanpak inzetten om een gezonde leefstijl onder inwoners te stimuleren? Ontdek hoe de Gezonde Wijkaanpak werkt, welke voordelen er zijn en hoe andere gemeenten de aanpak vormgeven.

Gezondheidsbevordering op wijkniveau

De Gezonde Wijkaanpak biedt de mogelijkheid voor een integrale aanpak op wijkniveau, die zich richt op gezondheidsbevordering van inwoners van een wijk, buurt of dorp. Integraal werken vanuit meerdere domeinen is het meest effectief. Betrokken en krachtige inwoners staan daarbij centraal. Uitgangspunt is de gezondheidssituatie en beleving in de wijk.

Figuur met 3 fases van de Gezonde Wijkaanpak: voorbereiden, uitvoeren, evalueren

Aan de slag met de Gezonde Wijkaanpak

De Gezonde Wijkaanpak is een procesmatige aanpak en bestaat uit drie fases: voorbereiden, uitvoeren en evalueren. Verdeeld over de drie fases zet u in totaal vijf stappen. Als u deze stappen regelmatig doorloopt, vergroot u de kans op gezondheidswinst bij inwoners in uw wijk.

Voorbereiden

Stap 1. Breng de wijk integraal in beeld

Verzamel gegevens om een integraal gezondheidsprofiel van wijk of regio op te stellen. Dit profiel geeft inzicht in de (gezondheids)situatie en behoeften van de inwoners. Doe dit samen met inwoners en samenwerkingspartners uit verschillende domeinen zoals eerstelijnszorg, leefomgeving, onderwijs, ruimtelijke ordening, wonen, welzijn en sport.

Stap 2. Kies prioriteiten en doelen

Ga op basis van het integrale gezondheidsprofiel in gesprek met inwoners en partners. Vanuit een gezamenlijke visie bepaalt u welke thema’s de hoogste prioriteit hebben. Daarna kiest u samen de doelgroep en doelen die u wilt bereiken. 

Stap 3. Maak een plan van aanpak met een mix van interventies 

Maak samen met inwoners en partners een integraal plan van aanpak, dat bestaat uit een mix van (erkende) interventies en maatregelen. Een effectieve mix van interventies richt zich op meerdere pijlers: 

  • voorlichting en educatie
  • signalering, advies en ondersteuning
  • fysieke en sociale omgeving
  • regelgeving en handhaving

Uitvoeren

Stap 4. Voer de interventies uit

Zorg bij de uitvoering voor coördinatie en regie. De gemeente kan deze taak op zich nemen verzorgen of onderbrengen bij samenwerkingspartners. Maak goede afspraken over de rollen en taakverdeling. 

Evalueren

Stap 5. Monitor en evalueer 

Monitor en evalueer uw integrale aanpak om inzicht te krijgen in de voortgang en effecten. Doe dit al vanaf het begin, zodat u tussentijds kunt bijsturen. Houd alle partners en inwoners goed op de hoogte van de voortgang.

Infographic Gezonde Wijkaanpak

Infographic Gezonde Wijkaanpak

De infographic Gezonde Wijkaanpak geeft de belangrijkste onderdelen van de Gezonde Wijkaanpak weer. U krijgt inzicht in de belangrijkste pijlers, samenwerkingspartners en succesfactoren bij het werken aan een gezonde wijk. Daarnaast ziet u waar in het proces u zich bevindt, wat wel en wat nog niet is gerealiseerd en waar u met elkaar nog op in kunt zetten. U kunt de infographic gebruiken in gesprekken met partners en bewoners in de wijk.

Een integrale aanpak

De Gezonde Wijkaanpak is een integrale aanpak die zich richt op de leefstijl van inwoners, hun persoonlijke vaardigheden, hun sociale en fysieke omgeving, participatie (werk en daginvulling) en de toegang tot voorzieningen. Een integrale aanpak is het meest effectief om complexe gezondheidsproblemen op te lossen. 

Maatwerk in wijken

De ene wijk is de andere niet en in een grote stad kan een andere aanpak nodig zijn dan in een dorp. De Gezonde Wijkaanpak biedt de mogelijkheid te komen om samen met partners en inwoners te komen tot een aanpak die goed aansluit bij de situatie in de wijk, zoals de wensen van inwoners, hun gezondheidssituatie en voorzieningen in de wijk. 

Tip:  De toolkit Preventie in de wijk van het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu onderscheidt 9 wijktypen. Per wijktype vindt u belangrijke preventiethema’s en bijbehorende (erkende) interventies op basis van opvallende wijkkenmerken.

Bertrokken en krachtige inwoners 

De Gezonde Wijkaanpak is een vraaggerichte werkwijze. Inwoners worden gevraagd mee te denken zodat activiteiten aansluiten op hun gezondheidsproblemen en behoeften. Vaak voelen zij zich direct betrokken bij problemen in hun eigen wijk en zijn ook eerder geneigd mee te denken aan oplossingen. Door hen te betrekken bij de aanpak stimuleer je de eigen kracht van inwoners (empowerment) en de sociale cohesie. 

Goede schaalgrootte voor oplossen problemen

De wijk wordt gezien als een goede schaalgrootte om problemen in de wijk op het gebied van gezondheid en welzijn op te sporen en op te lossen. Vragen van bewoners kunnen door lokale samenwerking op een integrale wijze worden beantwoord en mogelijke problemen kunnen vroegtijdig en preventief worden aangepakt. 

Keuze voor een wijk geeft focus 

Gezondheidsproblemen verschillen per wijk, buurt of dorp. Door een keuze te maken voor een wijk of buurt waar de problemen het grootste zijn, worden geld en middelen ingezet waar ze het hardst nodig zijn.

Effectiever en goedkoper 

Door te sturen op samenhang en een integrale aanpak in de wijk worden initiatieven en interventieaanbod onderling goed afgestemd. Partners bundelen zo hun krachten, waardoor zij kosten verdelen en de kans op effect vergroten. Zo kan voorkomen worden dat inwoners een beroep moeten doen op zwaardere en duurdere (tweedelijns)zorg of ondersteuning.

Voorbeeld: Gezonde Wijk Amersfoort

De Gezonde Wijk in Amersfoort is gestart in de wijken Koppel/Schothorst en Amersfoort Zuid, met als doel een betere verbinding tussen zorg en welzijn. Het resultaat is dat zorg- en welzijnprofessionals elkaar beter vinden, specifieke gezondheidsproblemen in de wijk beter in beeld zijn en dat er meer aandacht is hoe deze problemen te voorkomen en/of beter gezamenlijk aangepakt kunnen worden. De komende jaren breidt de Gezonde Wijk zich stapsgewijs uit naar alle 9 wijken van de stad. Lees meer over de Gezonde Wijkaanpak in Amersfoort in het algemeen en het interview op Gezond In... over het evalueren van de aanpak.

Bekijk ook andere voorbeelden van de Gezonde Wijkaanpak.

Succesfactoren voor effectief gezondheidsbeleid

Naast de 5 stappen van de Gezonde Wijkaanpak besteedt u aandacht aan succesfactoren. Deze succesfactoren zijn: burgerparticipatie, draagvlak en borging, financiering en capaciteit, regie en rollen, netwerk onderhouden en gezamenlijk voordeel. Zo creëert u de juiste randvoorwaarden om succesvol samen te werken aan gezonde inwoners in een gezonde omgeving.

Burgerparticipatie

Inwoners staan centraal. Door hen vroeg te betrekken sluit de aanpak goed aan op de lokale gezondheidsproblemen en de behoeften van inwoners. Het samenwerken met inwoners kan variëren van informeren, raadplegen en adviseren tot coproduceren en meebeslissen. De meest geschikte vorm van burgerparticipatie hangt af van het doel, zoals zicht krijgen op de wijk of een aanpak formuleren. Lees meer over burgerparticipatie

Draagvlak en borging 

Om samen te werken aan gezonde inwoners is draagvlak nodig op bestuurs-, beleids- en uitvoeringsniveau. Houd rekening met de belangen van iedere partner als u een gezamenlijke visie formuleert. Borging is van groot belang: draagvlak creëren is geen eenmalige actie, maar vraagt continu aandacht. Lees meer over draagvlak en borging

Financiering en capaciteit

Zorg voor voldoende financiering en capaciteit (infrastructuur, kennis en expertise). Ga na welke partners uit diverse beleidsdomeinen daaraan kunnen bijdragen, maar kijk ook naar andere financieringsmogelijkheden, zoals subsidieregelingen en fondsen, of investeer in samenwerking met verzekeraars of bedrijfsleven.  Lees meer over financiering en capaciteit

Regie en rollen

De gemeente voert de regie. Interne regie is nodig om aan te sturen op bijdragen en afstemming van verschillende gemeentelijke beleidsdomeinen. Bij externe regie gaat het om afstemming tussen partners. Lees meer over regie en rollen.

Netwerk onderhouden

Investeer continu in een netwerk van partners en inwoners en stimuleer onderling begrip en vertrouwen. Samenwerking hoeft zich niet te beperken tot de grenzen van een gemeente. Regionale samenwerking biedt de kans om krachten of expertise te bundelen. Lees meer over netwerk onderhouden

Gezamenlijk voordeel

Verken mogelijke samenwerkingspartners en hun belangen, om een gezamenlijke opgave te formuleren: welke doelen kunt u alleen samen bereiken? Maak daarna een vertaalslag naar concrete doelen waarin elke partner zich herkent. Lees meer over gezamenlijk voordeel

Resultaten projecten Gezonde wijk en leefomgeving

In 35 projecten wordt onderzoek gedaan naar de invloed van de leefomgeving en sociaaleconomische status op gezondheid. Bekijk de voorlopige resultaten in de projectencatalogus Gezonde wijk en leefomgeving van ZonMwNederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. Ook aan de slag met een gezonde wijk? De subsidieoproep ‘Gemeenten Samen Gezond’ is geopend tot 24 november 2020.

Roos Jansen

Hulp nodig? 

Advies nodig over uw Gezonde Wijkaanpak? Bekijk de veelgestelde vragen over gezondheidsbeleid, vraag advies op maat aan of neem vrijblijvend contact op.

Roos Jansen
06-15 32 78 01

Adviseur Gezonde Gemeente