Foto: ©Rijksoverheid

Wat is de Gezonde Wijkaanpak? En hoe kunt u als gemeente de Gezonde Wijkaanpak inzetten om een gezonde leefstijl onder inwoners te stimuleren? Ontdek hoe de Gezonde Wijkaanpak werkt, welke voordelen er zijn en hoe andere gemeenten de aanpak vormgeven.

Gezondheidsbevordering op wijkniveau

De Gezonde Wijkaanpak biedt de mogelijkheid voor een integrale aanpak op wijkniveau, die zich richt op gezondheidsbevordering van inwoners van een wijk, buurt of dorp. Betrokken en krachtige inwoners staan daarbij centraal. Uitgangspunt is de gezondheidssituatie en beleving in de buurt. 

Bekijk hieronder de kenmerken en voordelen van de Gezonde Wijkaanpak.

  • Samenwerken in de wijk. Lokale professionals werken samen met burgers en partners uit meerdere sectoren aan verbetering van de gezondheid en leefstijl van bewoners in de wijk.
  • De wijkbewoner staan centraal. Het is een vraaggerichte werkwijze. Activiteiten sluiten aan bij de lokale gezondheidsproblemen en bij de behoeften onder wijkbewoners. Wijkbewoners zijn samenwerkingspartners.
  • Samenhangende en integrale aanpak. Wijkprogramma’s voor gezondheidsbevordering bestaan uit een combinatie van activiteiten die gezamenlijk de gezondheid en het welzijn van wijkbewoners structureel bevorderen. De aanpak is gericht op het bevorderen van een gezonde leefstijl en het realiseren van een gezonde leefomgeving. 
  • Goed toegankelijk (zorg)aanbod in de wijk.
  • Versterken van eigen kracht van wijkbewoners (empowerment). Stimuleren dat mensen actief mee kunnen doen aan de maatschappij.

Werken aan een gezonde wijk betekent inzetten op gezonde bewoners, met een gezonde leefstijl, gezonde zorg, een gezonde leefomgeving en gezond meedoen Zo’n dergelijke aanpak heeft daardoor een aantal specifieke voordelen: 

Betrokken en krachtige burgers

Burgers voelen zich direct betrokken bij problemen in hun eigen wijk en lijken eerder geneigd mee te denken aan oplossingen voor deze lokale problemen. Daarnaast wordt de wijk gezien als een belangrijke ontmoetingsplaats voor burgers, waar sociale cohesie en samenwerkingsrelaties ontstaan. Ook bevordert samenwerken in de wijk aan gezondheidsbevordering en empowerment van de bewoners. 

Goede schaalgrootte voor oplossen problemen

De wijk wordt gezien als een goede schaalgrootte om problemen in de wijk op het gebied van gezondheid en welzijn op te sporen en op te lossen. Vragen van bewoners kunnen door deze lokale samenwerking op een integrale wijze worden beantwoord en mogelijke problemen vroegtijdig en preventief worden aangepakt. Ook worden collectieve problemen in een wijk zichtbaar.

Een scherpe focus

De wijk, buurt of dorp is een vindplaats voor mensen met gezondheidsachterstanden. Door  een keuze te maken voor een wijk of buurt waar de problemen het grootste zijn, worden geld en middelen ingezet waar ze het hardst nodig zijn.

Eén aanspreekpunt

De sociale wijkteams in een wijk zorgen ervoor dat wijkbewoners vaste contactpersonen hebben en minder zorg- en hulpverleners over de vloer krijgen. 

Efficiënte dienstverlening

Door te sturen op samenhang en een integrale aanpak in de wijk worden initiatieven en interventieaanbod onderling goed afgestemd. Lokale partijen bundelen zo hun krachten, waardoor zij kosten verdelen en de kans op effect vergroten. 

Effectieve dienstverlening

Een laagdrempelig aanbod van zorg en hulp in de wijk kan voorkomen dat burgers een beroep moeten doen op zwaardere en duurdere (tweedelijns)zorg of ondersteuning.

Plezier in het werk

Het werken in een klein zelfstandig team met een afgebakende verantwoordelijkheid, het wijkteam, kan een groot werkplezier opleveren. Het wijkteam leert elkaar goed kennen en men is op de hoogte van elkaars activiteiten, waardoor iedereen snel kan schakelen.

Planmatige en structurele aandacht

De speerpunten van het gemeentelijk gezondheidsbeleid krijgen planmatig en structurele aandacht.

Infographic Gezonde Wijkaanpak

Infographic Gezonde Wijkaanpak

De interactieve infographic Gezonde Wijkaanpak toont de belangrijkste onderdelen van de Gezonde Wijkaanpak. De infographic ondersteunt u in het gesprek met partners en bewoners, biedt inzicht waar u zich in het proces bevindt, wat wel en wat nog niet is gerealiseerd en waar u met elkaar nog op in kan zetten.

Waarom aan de slag met de Gezonde Wijkaanpak?

Hoe gezond inwoners van een wijk zijn, hangt af van veel verschillende factoren. Dat wordt vooral duidelijk bij complexe gezondheidsproblemen, zoals bijvoorbeeld overgewicht. Daarbij spelen niet alleen leefstijlfactoren een rol, zoals ongezonde voeding, maar ook: 

  • leefomstandigheden, zoals schulden of werkloosheid.
  • persoonlijke vaardigheden, zoals gebrek aan regie over het eigen leven.
  • omgevingsfactoren, zoals een onveilige buurt die niet uitnodigt om te bewegen.

Integraal werken aan gezondheid

Juist bij kwetsbare groepen gaat het om een optelsom van deze factoren. Die complexiteit vraagt om  het vormgeven van lokaal gezondheidsbeleid vanuit een brede kijk op gezondheid. Integraal werken is het meest effectief: een integrale  aanpak die zich richt op de leefstijl van inwoners, hun persoonlijke vaardigheden, hun sociale en fysieke omgeving, participatie (werk en daginvulling) en de toegang tot voorzieningen. Dat is mogelijk door te werken met een mix van interventies en maatregelen die samen inwerken op deze verschillende onderdelen.

Samenwerken op diverse niveaus

Integraal werken aan gezondheid is alleen mogelijk met een domeinoverstijgende samenwerking. Dat betekent dat beleidsmakers en professionals vanuit bijvoorbeeld preventie, welzijn, wonen, zorg, onderwijs, sociale zaken, ruimtelijke ordening samenwerken aan (gezondheids)thema’s of opgaven. Dat is van belang op het niveau van zowel beleidsvorming als uitvoering om met een integrale aanpak aan de slag te gaan. 

Maatwerk in wijken

De ene wijk is de andere niet en in een grote stad kan een andere aanpak nodig zijn dan in een dorp. Op uitvoeringsniveau is het daarom nodig een  integrale aanpak met een mix van interventies en maatregelen af te stemmen op de lokale situatie. Dat gebeurt met samenwerkingspartners, zoals de GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst, ROSRegionale Ondersteuningsstructuur , zorg- en welzijnsorganisaties, huisartsen, scholen, sportverenigingen, patiëntenorganisaties en maatschappelijke organisaties. Ook is het belangrijk om inwoners te betrekken, liefst in een vroeg stadium: wat speelt er volgens hen in de wijk? Wat vinden zij belangrijk?

Effectiever én goedkoper

Een integrale aanpak zorgt ervoor dat preventie- en zorgaanbod en voorzieningen beter zijn afgestemd op de behoeften van inwoners in de wijk. Niet alleen inwoners zijn daarbij gebaat. De verwachting is dat integraal werken op lange termijn effectiever én goedkoper is. Er treedt minder versnippering op, waardoor partijen er beter in slagen om hun krachten te bundelen en efficiënter samenwerken aan gezondheidsthema’s of opgaven.

Succesfactoren voor effectief gezondheidsbeleid

Bekijk de verschillende succesfactoren voor een Gezonde Wijkaanpak, zoals burgerparticipatie, draagvlak en borging en gemeentelijke regie.

Resultaten projecten Gezonde wijk en leefomgeving

In 35 projecten wordt onderzoek gedaan naar de invloed van de leefomgeving en sociaaleconomische status op gezondheid. Bekijk de voorlopige resultaten in de projectencatalogus Gezonde wijk en leefomgeving van ZonMwNederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie.

Toolkit Preventie in de wijk

Toolkit Preventie in de wijk

Niet in elke wijk spelen dezelfde gezondheidsproblemen. Zo staan in het centrum van een (grote) stad andere problemen op de voorgrond dan in een dorp. In de toolkit Preventie in de wijk van het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu vindt u voor verschillende wijktypen preventiethema’s en bijbehorende (erkende) interventies op basis van opvallende wijkkenmerken.

Voorbeeld: Gezonde Wijk Amersfoort

De Gezonde Wijk is in Amersfoort gestart in de wijken Koppel/Schothorst en Amersfoort Zuid met als doel een betere verbinding tussen zorg en welzijn. Het resultaat is dat zorg- en welzijnprofessionals elkaar beter vinden, specifieke gezondheidsproblemen in de wijk beter in beeld zijn en dat er meer aandacht is hoe deze problemen te voorkomen en/of beter gezamenlijk aangepakt kunnen worden. De komende jaren breidt de Gezonde Wijk zich stapsgewijs uit naar alle 9 wijken van de stad. Lees meer over de Gezonde Wijkaanpak in Amersfoort in het algemeen en het interview op Gezond In... over het evalueren van de aanpak.

Bekijk ook andere voorbeelden van de Gezonde Wijkaanpak.

Roos Jansen

Hulp nodig? 

Advies nodig over uw Gezonde Wijkaanpak? Bekijk de veelgestelde vragen over gezondheidsbeleid, vraag advies op maat aan of neem vrijblijvend contact op.

Roos Jansen
06-15 32 78 01

Adviseur Gezonde Gemeente