U bent hier

Smaaklessen

Naam interventie Smaaklessen
Eigenaar Steunpunt Smaaklessen & EU-Schoolfruit
Laatst gepubliceerd 24-05-2018
Algemene informatie
Korte omschrijving

Smaaklessen is een lesprogramma over eten waarin het beleven van voedsel centraal staat. Door te proeven, voelen, horen, ruiken en kijken, verkennen kinderen hun eten. De pedagogische basis van het programma is ervaringsgericht leren, waarbij reflectie wordt gebruikt om de activiteiten te verankeren. Het doel is leerlingen van 4-12 jaar op de basisschool via smaakopvoeding interesseren voor voedsel en voeding en hen voedselvaardigheden aanleren. Hierdoor kunnen zij op latere leeftijd bewustere keuzes maken voor een gevarieerd, gezond en duurzaam eetpatroon. In elke leergroep is in 5 lessen aandacht voor:

  • smaak,
  • gezond eten,
  • voedselproductie,
  • consumentenvaardigheden en
  • koken.

Recent is het lespakket uitgebreid met verdiepende Smaakmissies. Elk van deze interactieve, digitale lesmodules gaat over een basisproductgroep en staat de koppeling van theorie en praktijk centraal. Juist door deze verbinding te maken, krijgen kinderen een goed beeld van de volledige context van voeding en voedsel. Hierdoor zijn principes rondom duurzaamheid en gezondheid beter te begrijpen.

Doel

Leerlingen van 4-12 jaar op de basisschool via smaakopvoeding interesseren voor voedsel en voeding en hen voedselvaardigheden aanleren zodat zij op latere leeftijd bewustere keuzes kunnen maken voor een gevarieerd, gezond en duurzaam eetpatroon.

Vorm van preventie
  • Universele preventie
Website(s)
Lokale uitvoeringen van deze interventie
Contactperso(o)n(en)
Naam Wieteke van Wijhe
Organisatie Wageningen University and Research
E-mailadres wieteke.vanwijhe@wur.nl
Telefoonnummer organisatie 0317-485966
Naam Jolijn Zwart
Organisatie Wageningen University and Research
E-mailadres jolijn.zwart-vankessel@wur.nl
Telefoonnummer organisatie 0317-485966
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Eerste aanwijzingen voor effectiviteit
Datum beoordeling 30-11-2017
Oordeel commissie

Op basis van de resultaten uit twee Nederlandse effectstudies komt de commissie tot

een oordeel Eerste aanwijzingen voor Effectiviteit op determinanten van gezond voedingsgedrag. De gevonden effecten liggen op het gebied van smaak, uitproberen van producten en kennis over gezonde voeding.

Interventie is beoordeeld door Commissie 2: Jeugdgezondheidszorg, preventie en gezondheidsbevordering (voor jeugd) (RIVM)
Uitvoerbaarheid interventie

De implementatie is wisselend van kwaliteit. Vaak wordt minder dan de helft van de lessen daadwerkelijk gegeven. Er is te weinig zicht op hoe de interventie daadwerkelijk wordt uitgevoerd in de praktijk.

Aanpak in het kort

Smaaklessen is een lesprogramma over eten waarin het beleven van voedsel centraal staat. Door te proeven, voelen, horen, ruiken en kijken, verkennen kinderen hun eten.

In 2016 is het lespakket uitgebreid met verdiepende Smaakmissies. Elk van deze interactieve, digitale lesmodules gaat over een basisproductgroep waarin de koppeling van theorie en praktijk centraal staat.

Doelgroep

De hoofddoelgroep is 4-12 jarige basisschoolleerlingen.

Intermediaire doelgroepen zijn leerkrachten, ouders, BSO’s, netwerk van NME centra, GGD’en en groen onderwijs in de regio, makelaars Jong Leren Eten en excursie-aanbieders.

Materiaal in het kort

Alle lesmaterialen van Smaaklessen en Smaakmissies zijn te downloaden of in een lesmap aan te vragen via www.smaaklessen.nl. Scholen kunnen een Smaakleskist kopen of lenen om de uitvoering te vergemakkelijken. Op www.smaaklessen.nl staan ook andere ondersteunende (les)materialen, zoals het Online Inspiratieboek, Smaakplezier op de BSO, draaiboek Kok in de Klas, draaiboek voor een Smaakfeest, Nieuwsbrieven, wervingsmaterialen en documenten voor leerkrachten en professionals.

Onderbouwing

Het is belangrijk om kinderen een gezond en gevarieerd eetpatroon aan te leren. Dit kan, naast het richten op omgevingsfactoren, door kinderen in een positieve context onbekend voedsel herhaald te laten proeven of te laten ontdekken en hen de kennis en vaardigheden aan te leren die ze nodig hebben om een gezonde en bewuste voedselkeuze te kunnen maken. De school is een geschikte omgeving om dit te doen, waarbij een ervaringsgerichte aanpak het meest effectief lijkt. Op deze manier kunnen kinderen actief en op een speelse manier met voedsel aan de slag. Kinderen vinden dat leuk en het sluit goed aan op hun manier van leren. Smaaklessen is een lesprogramma dat gebruik maakt van de ervaringsgerichte aanpak en zowel ingrijpt op smaakontwikkeling als psychosociale persoonskenmerken die een rol spelen bij de ontwikkeling van gezonde en duurzame eetgewoontes. Op basis hiervan is het de verwachting dat Smaaklessen bijdraagt aan het interesseren van kinderen in voeding en hen in staat stelt gezonde en duurzame voedselkeuzes te maken.

Onderzoek

Er zijn twee quasi-experimentele proces- en effectonderzoeken uitgevoerd om Smaaklessen te evalueren op haar doelstellingen: het eerste onderzoek onder 1183 kinderen in groep 5-8 van 21 scholen op Smaaklessen 1.0 en het tweede onder 1010 kinderen in groep 6-7 van 34 scholen naar Smaaklessen 2.0 en een Smaakmissie. Beide studies laten zien dat Smaaklessen het kennisniveau en diverse andere psychosociale factoren ten aanzien van gezond en bewust eetgedrag verhoogt. De extra activiteiten binnen de Smaakmissie blijken veelbelovend om de effectiviteit verder te verhogen. Er zijn geen effecten gevonden op gedragsuitkomsten. Hiervoor lijkt een ondersteunend pakket van veranderingen in de omgeving van de kinderen noodzakelijk.

Document(en)
Thema
Leefstijlonderwerpen
  • Voeding
  • Gezonde leefstijl
Veiligheid / milieu / fysieke omgeving
  • Duurzaamheid
Overig
  • Algemene gezondheid
Setting
Setting
  • Onderwijs: primair onderwijs
Doelgroep
Leeftijd 4 tot 12
Geslacht Beide
Doelgroep
  • Kinderen / jongeren
  • Leerkrachten / docenten / pedagogisch medewerkers
  • Scholieren / studenten
  • Kleuters
Methodiek
Activiteiten en methodieken
  • Scholing professionals / train de trainer
  • Voorlichtingsmateriaal
  • Workshop / cursus / voorlichtingsbijeenkomst
Documenten
Documenten en materialen
  • Cd / dvd / video / film
  • Draaiboek
  • Folder / brochure / flyer
  • Handleiding
  • Lesmateriaal / lespakket
  • Poster
  • Quiz / test
  • Spel / games
Weblinks
Betrokken organisaties
Financier
Soort financier
  • Nationale overheid
  • Sponsoring, door bedrijfsleven
Organisaties
SoortNaam en eventuele rol
Universiteit / hboWageningen University and Research (Rol: Ontwikkelaar)
GGDGGD algemeen (Rol: Betrokken)
Natuur- en milieu-educatieNME centra (Rol: Betrokken)
Evaluatie en ontwikkeling
Evaluatie type
  • Effectevaluatie
  • Procesevaluatie
Succesfactoren van deze interventie

De algemene waardering voor Smaaklessen is hoog. De
belangrijkste factoren die worden genoemd, zijn gebruiksvriendelijkheid van Smaaklessen, de gratis verstrekking van Smaaklessen en de bijdrage die scholen kunnen leveren aan de voeding en gezondheid van de leerlingen. De gepercipieerde effecten op kennis en bewustwordingsniveau van leerlingen worden door docenten als hoog ingeschat.

Uitvoeringslocatie
Schaal van uitvoering Landelijk
Verwijzingen
Interventie verwijzingen
Thema verwijzingen