Goed kunnen horen is essentieel voor communicatie en veiligheid. Blootstelling aan hard geluid kan schade aan het gehoor veroorzaken. Omdat gehoorschade door hard geluid niet te genezen is, is preventie van groot belang.
In dit actuele vraagstuk staat informatie over gehoorschade en de mogelijkheden die gemeenten en GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst medewerkers hebben om gehoorschade tegen te gaan.

Oorzaken en risico's gehoorschade

Jongeren lopen vooral risico op gehoorschade door langdurige blootstelling aan (te) harde muziek, bijvoorbeeld van smartphones en tijdens het uitgaan[1]. De WHOWorld Health Organization (WHO) Wereldgezondheidsorganisatie schat in dat wereldwijd 1,1 miljard jonge mensen (12-35 jaar) risico lopen. Uit Nederlands onderzoek onder jongeren (12-19 jaar) bleek dat 54,4% risico loopt op gehoorschade door harde muziek[2][3].

Naast blootstelling aan harde muziek is lawaai op de werkvloer een veroorzaker van gehoorschade. Minder dan de helft van de werknemers die worden blootgesteld aan lawaai draagt consequent gehoorbescherming[4]. Lawaaislechthorendheid staat al jaren in de top 3 van meest gemelde beroepsziekten.

Wat is gehoorschade?

Gehoorschade ontstaat doordat de trilharen in het binnenoor beschadigd raken. Dit kan het gevolg zijn van het ouder worden, de natuurlijke slijtage. De beschadiging door te veel blootstelling aan harde geluiden telt daarbij op zodat ook al op jonge leeftijd (permanente) gehoorschade kan ontstaan. Als de trilharen beschadigd zijn kunnen ze geen informatie meer doorgeven, waardoor je slechter hoort. Beschadigde trilharen kunnen ook de verkeerde informatie doorgeven, zoals een piep of ruis (oorsuizen/tinnitus). Ook kan overgevoeligheid voor bepaalde geluiden optreden (hyperacusis). Geluiden vanaf 80 decibel (dB) kunnen bij veelvuldige blootstelling schadelijk zijn. Geluiden van 120 dB en harder kunnen het gehoor direct beschadigen. De trilharen raken dan overbelast door de geluidsdruk en gaan kapot.

Wat zijn de gevolgen van gehoorschade?

Gehoorschade is onomkeerbaar en leidt tot levenslange aandoeningen als oorsuizen (tinnitus), geluidsvervorming en gehoorverlies. Dit kan een levenslange negatieve impact hebben op (leer)prestaties, welzijn, kansen op de arbeidsmarkt, inkomen en sociale participatie[5]. Werknemers met een gehooraandoening zijn bijvoorbeeld vaker en langer ziek, vertonen meer vermoeidheid en stressklachten als gevolg van moeizamere communicatie en hebben een grotere kans op een werkongeval. Bovendien kampen mensen met gehoorverlies vaker met psychische aandoeningen zoals burn-out en depressie. Dit komt, naast de stress en vermoeidheid, doordat slechthorendheid kan leiden tot een sociaal isolement. Ook oorsuizen kan grote impact hebben. Het kan onder andere slaapproblemen, angst, depressie, concentratieproblemen en communicatieproblemen tot gevolg hebben.

Op de langere termijn hogere kosten

Gehoorschade brengt naast hoge zorgkosten ook andere kosten met zich mee. Mensen met een gehooraandoening zijn bijvoorbeeld vaker werkloos en stoppen gemiddeld op jongere leeftijd met werken. Gehoorschade maakt mensen daardoor minder duurzaam inzetbaar, terwijl door vergrijzing en krimp van de beroepsbevolking werknemers tot op steeds hogere leeftijd moeten doorwerken[6].

Wet- en regelgeving geluid

Arbonorm en vrijetijdsnorm

Wat een veilig geluidsniveau is hangt af van de situatie. Voor de werksituatie geldt de Arbonorm van 80 dB. De Arbonorm gaat uit van 40 jaar lang, 40 uur per week werken in een lawaaiige omgeving. Voor geluid in de vrije tijd adviseert de Nationale Hoorstichting een norm van 88 dB. Deze Vrijetijdsnorm is soepeler, omdat mensen gemiddeld 10 jaar uitgaan en dat minder dan 40 uur per week doen. Bekijk de maximale blootstelling volgens de Arbonorm en Vrijetijdsnorm.

Convenant preventie gehoorschade muzieksector en mogelijkheden voor maatregelen op lokaal niveau

In Nederland is geen landelijke wet- of regelgeving die voorziet in de bescherming van het gehoor van bezoekers van uitgaansgelegenheden. Tussen het ministerie van VWSMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en brancheorganisaties VVEM en VNPF is wel het Tweede convenant preventie gehoorschade muzieksector getekend. Hierin is afgesproken dat de bij de VVEM en VNPF aangesloten muzieklocaties maatregelen nemen ter bescherming van het gehoor van de bezoekers. 
Gemeenten kunnen op lokaal niveau maatregelen nemen om gehoorschade door hard geluid bij bezoekers van evenementen en uitgaansgelegenheden te voorkomen. Dit kan bijvoorbeeld via de APVAlgemene Plaatselijke Verordening (APV) en evenementenvergunningen. Het RIVM advies maximale geluidsniveaus voor muziekactiviteiten geeft een voorstel voor maximale geluidsniveaus in openbare locaties met versterkt muziek.

Lokaal uitvoerbare maatregelen zijn*: 

  • Stel een maximum muziekniveau in ter bescherming van het gehoor van bezoekers
  • Informeer bezoekers over geluidsniveaus en risico op gehoorschade
  • Zorg dat oordoppen met muziekfilter (tegen redelijke prijs) beschikbaar zijn 
  • Zorg voor voldoende afstand tussen geluidboxen en publiek 
  • Creëer geluidsluwe zones/gehoorpauzes

*Zie bijvoorbeeld brochure Gehoorschade Jongeren GGD GHOR Hollands Noorden.

Meer informatie op andere websites