De vijf wetten waarin preventie een rol speelt, zijn de Wet publieke gezondheid (WpgWet publieke gezondheid ), de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (WmoWet maatschappelijke ondersteuning  2015), de Jeugdwet, de Zorgverzekeringswet (ZvwZorgverzekeringswet ) en  de Wet langdurige zorg (WlzWet langdurige zorg ), de zogeheten stelselwetten. Deze wetten hebben elk hun eigen regels en bieden verschillende mogelijkheden om te werken aan preventie.

Verantwoordelijkheden in relatie tot preventie samengevat

De Wet publieke gezondheidszorg (Wpg), de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015), de Jeugdwet,  de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz) maken samen een sluitende keten mogelijk van preventie(activiteiten) gericht op de diverse doelgroepen.

Verantwoordelijkheden gemeenten

Gemeenten zijn vanuit de Wpg verantwoordelijk voor het lokale gezondheidsbeleid, de jeugdgezondheidszorg, ouderengezondheidszorg, infectieziektebestrijding en gezondheidsbevordering. Vanuit de Wmo 2015 zijn ze verantwoordelijk voor het bevorderen van maatschappelijke participatie. Dit kan bijdragen aan gezondheidswinst en welbevinden. Ook moeten gemeenten actief inzetten op het gebied van preventie en vroegsignalering om te voorkomen dat mensen aangewezen raken op (zwaardere) vormen van langdurige, maatschappelijke ondersteuning. Vanuit de Jeugdwet zijn gemeenten verantwoordelijk voor alle vormen van jeugdhulp en dienen zij kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclasseringsmaatregelen, waarvoor gecertificeerde instellingen verantwoordelijk zijn, te bekostigen. Het voorkomen van problemen en vroegtijdige inzet van hulp en zorg kan (zwaardere) vormen van jeugdhulp voorkomen.

Verantwoordelijkheden zorgverzekeraars en zorgkantoren

Zorgverzekeraars hebben een zorgplicht. Dat houdt in dat een zorgverzekeraar verplicht is zorg te regelen als een verzekerde een beroep moet doen op zijn zorgverzekering. De overheid bepaalt wat er in het basispakket zit. Geïndiceerde en zorggerelateerde preventie maken deel uit van het basispakket. De Wlz is voor mensen die 24 uur per dag zorg of toezicht nodig hebben. Zorggerelateerde preventie behoort tot de aanspraken die zorgkantoren vergoeden.

Verantwoordelijkheden in beeld

Figuur 1 toont per wet de verantwoordelijke opdrachtgevers en de doelgroepen van preventiemaatregelen.

Schematische weergave doelgroepen en preventiemaatregelen, wetten en verantwoordelijke opdrachtgevers

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Figuur 1 Schematische weergave doelgroepen en preventiemaatregelen, wetten en verantwoordelijke opdrachtgevers
Uit: Preventie in het zorgstelsel: wat kunnen we leren van het buitenland? Heijink R, Struijs JN, RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, 2016

De gemeentelijke verantwoordelijkheid (voor preventie) richt zich op:

  • de gezonde bevolking (Wpg, Jeugdwet)
  • groepen met een verhoogd gezondheidsrisico (Wpg, Wmo 2015 en Jeugdwet)
  • individuen met een verhoogd gezondheidsrisico (Wmo 2015 en Jeugdwet)
  • individuen met een gezondheidsprobleem (Wmo 2015, Jeugdwet)

De verantwoordelijkheid van de zorgverzekeraars (voor preventie) richt zich op:

  • individuen met een vastgesteld verhoogd gezondheidsrisico (geïndiceerde preventie)
  • individuen met een gezondheidsprobleem (zorggerelateerde preventie)

De verantwoordelijkheid van de Wlz-uitvoerders (voor preventie) richt zich op mensen die intramurale- dan wel extramurale Wlz-zorg ontvangen.