Op deze pagina leest u met wie u de samenwerking kunt aangaan en vindt u tips om elkaar te vinden. Elke partij heeft zijn eigen verantwoordelijkheid, rollen en mogelijkheden. Deze bieden een ingang om de samenwerking op te zoeken.

Samenwerking zorgverzekeraar en gemeente

Zorgverzekeraars en gemeenten zijn verantwoordelijk voor preventie, zorg en ondersteuning van inwoners en zijn beiden ook financiers. Goede samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars is essentieel, maar komt niet vanzelf tot stand.

Zorgverzekeraar

De verantwoordelijkheid van de zorgverzekeraars (voor preventie) richt zich op:

  • individuen met een vastgesteld verhoogd gezondheidsrisico (geïndiceerde preventie);
  • Individuen met een gezondheidsprobleem (zorggerelateerde preventie).

Zorgverzekeraars hebben een zorgplicht vanuit de Zorgverzekeringswet (ZvwZorgverzekeringswet ). De zorgplicht houdt in dat een zorgverzekeraar verplicht is zorg te regelen (of een vergoeding van de kosten van zorg te bieden) als een verzekerde een beroep moet doen op zijn zorgverzekering. Geïndiceerde en zorggerelateerde preventie maken deel uit van het basispakket. Lees meer over de verantwoordelijkheden van zorgverzekeraars in relatie tot preventie.

  • Zorgverzekeraars werken bij voorkeur samen in regio’s waar zij een groot marktaandeel en veel contacten hebben. Bekijk of er een convenant is getekend door een grote gemeente waarbij u kan aansluiten of zorg dat u een samenwerkingsregio vormt rondom een thema op het gebied van preventie. Zorgverzekeraar Menzis werkt in diverse regio’s samen met gemeenten via lokale of regionale werkagenda’s en coalities.
  • Ga op zoek naar gezamenlijke belangen. Zorgverzekeraars hebben (net als gemeenten) de opgave: “betere gezondheid voor zoveel mogelijk inwoners met een effectieve inzet van middelen.” Maak vervolgens afspraken over een gezamenlijke aanpak. Lees hoe je komt tot een gezamenlijke aanpak bij samenwerken, hoe doe je dat?
  • Veel zorgverzekeraars bieden in het aanvullend pakket preventieactiviteiten aan, mede vanuit de kansen die zij zien in kostenbesparingen door het voorkomen van (zwaardere) zorg. Bekijk of u hier gezamenlijk tot activiteiten kunt komen.
  • Maak een inschatting van de (toekomstige) kostenbesparingen van investeringen in preventieve activiteiten voor risicogroepen, bijvoorbeeld met behulp van een businesscase, MKBAmaatschappelijke kosten-batenanalyse  of SROI (Social Return on Investment). Maak daarbij zoveel mogelijk gebruik van erkende of bewezen effectieve interventies. De uitkomsten kunnen als basis dienen om in gesprek te gaan met de zorgverzekeraar over gezamenlijk investeren.
    • Bekijk de Rekenhulp Valpreventie die in 3 stappen laat zien wat de kosten en de baten van valpreventie zijn in een lokale situatie
    • Bekijk de SROI die is uitgevoerd voor de Nationale Diabetes Challenge in de regio Den Haag. Uit deze SROI blijkt dat iedere geïnvesteerde euro een maatschappelijke waarde van €5,40 creëert over 5 jaar. Dit komt door een toename kwaliteit van leven, minder kosten voor de zorgverzekeraar en minder langdurig verzuim.  

Gemeente

De gemeentelijke verantwoordelijkheid (voor preventie) richt zich op:

  • de gezonde bevolking (Wpg, Jeugdwet)
  • groepen met een verhoogd gezondheidsrisico (WpgWet publieke gezondheid , Wmo 2015 en Jeugdwet)
  • individuen met een verhoogd gezondheidsrisico (WmoWet maatschappelijke ondersteuning 2015 en Jeugdwet)
  • individuen met een gezondheidsprobleem (Wmo 2015, Jeugdwet)

Lees meer over de wettelijke verantwoordelijkheden van gemeenten tot preventie.

Gemeenten hebben belang bij gezonde inwoners. Ze spelen een belangrijke rol op het ter­rein van de ouderenzorg, achterstandsproblematiek, zorg voor de jeugd, gezondheidsbevordering, veilig­heid, openbare ggz en het welzijnsaanbod, van hulpverlening tot ontmoeting. Dit maakt de gemeente een partner voor gezondheid van de bewoners in de wijk. Een goede samenwerking tussen de verschillende beleidsafdelingen van de gemeente is daarbij belangrijk. Lees meer over het belang van integraal gezondheidsbeleid.

Voor gemeenten is het belangrijk om te weten welke sturende en/of faciliterende rol zij kunnen hebben om de samenwerking tussen preventie, zorg en welzijn te ondersteunen en de focus te verleggen van nazorg naar voorzorg. Meer daarover leest u op de pagina gemeentelijke regie.

  • Sluit aan bij thema’s waar politiek-bestuurlijk draagvlak voor is om de kans op soepele besluitvorming te vergroten.
  • Gemeenten hebben te maken met een groot aantal verschillende belangen, zoals economische of politieke. Hierdoor duurt het soms langer voordat zij een besluit kunnen nemen. Bepaal samen welk besluit op welk niveau en op welk moment moet worden genomen. Gemeenten werken met cycli van besluitvormingsprocessen. Afhankelijk van de aard van het besluit kan deze op drie verschillende niveaus binnen een gemeente worden genomen: door ambtenaren, door het college van B&W of door de gemeenteraad. Afdelingshoofden en managers spelen vaak een cruciale rol in besluitvormingsprocessen, het is van belang om hen ook te betrekken.
  • Probeer vanuit een strategische agenda meerjarenafspraken te maken. Zo bent u niet alleen afhankelijk van de speerpunten van een wethouder die in principe elke vier jaar wisselt.  

Voorbeelden van samenwerking tussen zorgverzekeraars en gemeenten

In Nederland zijn al goede voorbeelden waar zorgverzekeraars en gemeenten met elkaar samenwerken. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu brengt jaarlijks de initiatieven en afspraken van gemeenten en zorgverzekeraars in kaart. Bekijk de laatste factsheet Evaluatie Preventie in het Zorgstelsel 2019. Op pagina 11 en 12 vindt u een overzicht van 33 netwerkinitiatieven met formele afspraken tussen gemeenten en zorgverzekeraars.

Voorbeelden van samenwerking

In Nederland zijn al goede voorbeelden waar zorgverzekeraars en gemeenten met elkaar samenwerken. Het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu brengt jaarlijks de initiatieven en afspraken van gemeenten en zorgverzekeraars in kaart. Bekijk de laatste factsheet Evaluatie Preventie in het Zorgstelsel 2019. Op pagina 11 en 12 vindt u een overzicht van 33 netwerkinitiatieven met formele afspraken tussen gemeenten en zorgverzekeraars.

Werkstructuur regionale samenwerking

Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNGVereniging van Nederlandse Gemeenten) en Zorgverzekeraars Nederland (ZN) hebben samen een werkstructuur ontwikkeld die moet zorgen voor een sluitend netwerk waarmee in elke regio de samenwerking tussen het zorgdomein en het sociaal domein tot stand komt. Dat vraagt inzet van zowel zorgverzekeraars als gemeenten. Lees in deze brief van de VNG meer over deze werkstructuur.

Samenwerking professionals preventie, zorg en welzijn

Om de verbinding tussen preventie, zorg en welzijn vorm te geven in uw wijk, gemeente of regio zijn er allerlei professionals die een rol kunnen spelen in de uitvoering. U leest hier welke partijen dat zijn, en welke rollen en taken ze vervullen.

GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst

De GGD heeft een aantal wettelijke taken, beschreven in de Wet publieke gezondheid (WpgWet publieke gezondheid ). Hieronder vallen onder andere: jeugdgezondheidszorg, medische milieukunde, infectieziektebestrijding, bevolkingsonderzoeken en gezondheidsvoorlichting. Gemeenten bekostigen de GGD en bepalen of en zo ja, welke aanvullende taken hun GGD uitvoert. Daarmee verschilt de rol die de GGD kan spelen in de verbinding tussen preventie, zorg en welzijn op wijk, gemeentelijk of regionaal niveau per gemeente. De mogelijke rollen zijn:

  • Adviseur/Inhoudelijk expert: De GGD heeft kennis van relevante data over de gezondheid van inwoners op wijkniveau, het opstellen van een wijkprofiel, gedragsveranderingsprocessen en  (effectieve) aanpakken en interventies. Deze expertise kunnen eerstelijns of welzijnswerkers benutten. Ook kan de GGD een adviserende rol hebben in samenwerkingsafspraken tussen gemeenten en zorgverzekeraars rond selectieve preventie voor risicogroepen. 
  • Aanjager/kartrekker: De GGD kan partijen bij elkaar brengen en de samenwerking onderhouden.
  • Agendasetter: De GGD kan gezondheid op de agenda bij andere partijen zetten, bijv bij de omgevingswet en hen laten zien wat zij kunnen bijdragen aan de gezondheid van inwoners.  
  • Coördinator: De GGD kan een ondersteunende of trekkende rol hebben in een samenwerkingsverband met bijvoorbeeld de ROSRegionale Ondersteuningsstructuur , zorggroep of welzijnsorganisatie. 

Film Verbinden preventie, zorg en welzijn in de praktijk

Inhoud teksblok videoportret

Bekijk het videoportret van Bas Vosbeek, Gezondheidsmakelaar bij GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst Gelderland Zuid. Daarin vertelt hij over samenwerken met professionals binnen zorg en welzijn in de wijk. Wat zijn succesfactoren en wat is je meerwaarde als preventie-professional vanuit een GGD?

Verbinden preventie, zorg en welzijn in de praktijk

(Een man sluit een voordeur.)

BAS VOSBEEK: Ik ben Bas Vosbeek.
Ik werk bij de GGD Gelderland-Zuid als gezondheidsmakelaar.

(Hij rijdt weg.)

Als gezondheidsmakelaar ben ik bezig met het bewaken en het bevorderen van de gezondheid van de inwoners van de gemeente.

(Vosbeek zit aan een tafel:)

Ja, de verbinding tussen preventie, zorg en welzijn is hartstikke belangrijk omdat we elkaar heel hard nodig hebben om dingen voor elkaar te krijgen.
In preventieland heb je heel veel partners nodig.
Onder andere het sociaal domein. Daar zit een heleboel toegevoegde waarde deskundigheid, ervaring, en die heb je nodig.
En de een weet heel veel van de onderzoeken en de cijfers de ander weet heel goed hoe de mensen te bereiken een derde heeft status en daar wordt naar geluisterd omdat hij deskundig is, en al die dingen moet je combineren om een effectieve, preventieve aanpak te kunnen realiseren.
De combinatie van al die deskundigheid en die ervaring dat maakt een succesvol project of een succesvolle interventie.
Daarbij vind ik het ook nog wel belangrijk om op te merken dat je dat met elkaar vanaf het eerste moment samen moet doen.
Dat zorgt ook voor de samenhang en een gedeelde ambitie en een gedeelde drive om het resultaat ook daadwerkelijk te concretiseren ook daadwerkelijk te laten gebeuren en niet een praatgroepje te blijven.
VOSBEEK: Via netwerkpartners...

(VERVOLGT OFFSCREEN:) Om de preventie en het sociaal domein te verbinden, is het voor mij heel belangrijk om te investeren in die relatie en op die andere persoon.
Ik moet weten wat hem drijft, welke ambities hij heeft maar ook welke drempels hij tegenkomt.
VOSBEEK: En dat zie je bijvoorbeeld vanuit de eigen...

(VERVOLGT OFFSCREEN:) Ik denk dat er altijd wel ruimte is voor verbetering.
Ik zie dat sommige professionals voelen of hebben gewoon niet de ruimte om aan preventie te werken.
En daarom denk ik dat je goed afspraken zou kunnen maken over hoeveel speelruimte spreek je met elkaar af.
Bijvoorbeeld, we spreken op jaarbasis tien uur af die we gaan besteden aan preventie. Die tien uur zijn vrij in te vullen dat doen we in goed onderling overleg en die knabbelen niet aan je dagelijkse praktijk of aan je inkomen.

(Een instructeur laat dames bewegen in een zaal.)

Nou, de stappen die ik kan zetten om de verbinding en de preventie wat beter te laten lukken is allereerst om de mensen op te zoeken in hun setting.
En ik heb ook m'n boodschap en m'n bagage bij me.
En dat is eigenlijk de tweede stap. Mijn rugzak moet vol zitten.
Ik moet weten waar ik het over heb, bijvoorbeeld over de onderzoeken.
Hoe staat het met de gezondheid van de burger in die wijk of in die gemeente?
En vervolgens de derde stap: ga dingen met elkaar doen.
Ga activiteiten doen, ga werken aan een gezamenlijke ambitie en vier de successen als je ze haalt.

(Het Nederlandse wapenschild met daarnaast: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het beeld wordt roze met wit. Beeldtekst: met dank aan: GGD Gelderland-Zuid, Voorzieningenhart Op de Heuvel, Groesbeek, Kindercentrum Domino Groesbeek,)

(Vijverhof Paramedisch kennis- en behandelcentrum, Berg & Dal. December 2016. Deze film is gemaakt in opdracht van het RIVM Centrum Gezond Leven, www.loketgezondleven.nl. RIVM De zorg voor morgen begint vandaag.)

Huisartspraktijk

De belangrijkste taak van de huisarts ligt in het zorgdomein, maar daarnaast heeft de huisarts ook een taak in het sociaal domein. De huisarts kan leefstijl-of welzijnsproblematiek signaleren en bespreken met patiënten en hij kan doorverwijzen naar collectief aanbod in de wijk. Mensen adviseren en/of begeleiden past bij de reguliere taken in de huisartspraktijk. Dit geldt ook voor de praktijkondersteuner of praktijkverpleegkundige.

De Toekomstvisie Huisartsenzorg 2022 van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHGNederlands huisartsengenootschap Nederlands huisartsengenootschap) en de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHVLandelijke Huisartsen Vereniging  Landelijke Huisartsen Vereniging) formuleert de volgende ambitie: ‘In samenwerking met collega’s in dorp, wijk en regio richten individuele huisartsen hun bijdrage aan populatiegerichte preventie en de volksgezondheid op die zaken waar zij het meeste effect kunnen sorteren.’

Meer tijd voor patiënten, minder verwijzingen

De huisartsenpraktijk van Hans Peter Jung in Afferden kiest voor de benadering van positieve gezondheid. Dat leidde tot 25% minder doorverwijzingen naar het ziekenhuis. Met dank aan een goede samenwerking met het sociale wijkteam, een verzekeraar met lef en medewerkers die doorvragen. Lees meer over de aanpak in huisartsenpraktijk Afferden.

  • De huisarts is graag vanaf de start van een project betrokken. Huisartsen en praktijkondersteuners kun je het beste betrekken via bestaande structuren. Denk hierbij aan zorg- en huisartsengroepen, wijkgroepen, gezondheidscentra, ROSRegionale Ondersteuningsstructuur 'en, LHVLandelijke Huisartsen Vereniging -huisartsenkringen en kaderhuisartsen.
  • Sluit aan bij de visie en taal van de huisarts. Maak een factsheet waarin de huisarts in een oogopslag kan lezen wat de  gemeente/GGDGemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst concreet voor hem kan betekenen en wat het de huisarts zelf oplevert. ‘Positieve gezondheid’ kan een kader bieden om elkaar in de wijk te vinden. Concretiseer binnen dit kader ieders rol en verantwoordelijkheid in de verschillende domeinen.
  • Houd rekening met de beperkte (vergader)tijd van de huisarts. Sluit aan bij een regulier wijkoverleg waar de huisarts al aanwezig is, bijvoorbeeld met de wijkverpleegkundige. Of plan vergaderingen in vanaf 17.00 en overweeg vacatiegelden.
  • Start op kleine schaal met één enthousiaste huisarts of met een manager van een gezondheidscentrum die de eerste lijn breder kan vertegenwoordigen. Dat kan anderen inspireren.
  • Zorg dat het aanbod van goede kwaliteit is. Huisartsen hechten waarde aan evidence based interventies. Maak gebruik van erkende interventies van Loketgezondleven.nl en online interventies via nhg.org.
  • Maak het concreet en ga samen de wijk in en maak kennis met lokale initiatieven.
  • De huisarts ziet kwetsbare groepen in de praktijk. Bespreek de mogelijkheid om deze groepen te bereiken. Bijvoorbeeld via een uitnodiging uit naam van de huisarts. Mensen hebben veel vertrouwen in interventies die de huisarts voorschrijft.

E-magazine Samenwerken aan gezondheid loont

Voorkant e-magazine Samenwerken aan gezondheid in de wijk loont

De lessen en opbrengsten uit het afgeronde project Preventie in de Buurt van het NHGNederlands huisartsengenootschap en RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu helpen professionals uit de huisartsenpraktijk, publieke gezondheid, eerste lijn en het sociaal domein om wijkgerichte samenwerking en leefstijladvisering een stap verder te brengen. In het E-magazine Samenwerken aan gezondheid in de wijk loont vindt u online kennis, inspirerende voorbeelden en praktische tools.

ROSRegionale Ondersteuningsstructuur  Regionale Ondersteuningsstructuur 

Wanneer u de eerste lijn wilt betrekken bij wijkgericht werken kunt u met de Regionale Ondersteuningsstructuur ROS (opent in een nieuw venster) samenwerken of hen om advies vragen. Ook is de ROS met de ROS-wijkscan een belangrijke partner bij het in kaart brengen van de zorgvraag in de wijk. In Nederland zijn er vijftien ROS’en, die als opdracht hebben om de eerste lijn te adviseren en begeleiden en ondersteuning geven in de samenwerking tussen de eerstelijnszorg en andere domeinen.

Wijkverpleegkundige 

De wijkverpleegkundige is een belangrijke speler in de wijk als het gaat om verbinden van preventie, zorg en welzijn. Waarom samenwerken met de wijkverpleegkundigen:

  • De wijkverpleegkundige is een generalist en een goede schakel richting andere zorgprofessionals, zoals de huisarts en het ziekenhuis (opent in een nieuw venster)
  • Doordat de wijkverpleegkundige veel bij mensen thuis komt heeft zij zicht op kwetsbare groepen en kan ze tijdig signaleren wanneer gezondheidsrisico’s veel voorkomen in de wijk. Hier kan zij samen met andere partners in de wijk collectief aanbod op ontwikkelen op gezondheidsthema’s zoals overgewicht, of valpreventie.
  • De wijkverpleegkundige kent de gezondheidsproblemen én partijen in de wijk vanuit zorg, welzijn en preventie, zoals woningbouwverenigingen, politie, ouderensoos, wijkcentra, scholen en buurtregisseurs. Dat maakt haar een belangrijke samenwerkingspartner bij projecten of initiatieven rondom preventie voor risicogroepen.

Beweeg- en voedingsprofessionals

Fysiotherapeuten, oefentherapeuten, ergotherapeuten en diëtisten helpen mensen om optimaal te functioneren en gezond te blijven. Het benutten van de eigen mogelijkheden staat daarbij voorop. Dat sluit aan op verschillende domeinen binnen het lokale gezondheidsbeleid, zoals zorg, sport en welzijn.

De rol(len) verschillen per gemeente. Mogelijke rollen zijn:

  • Fysiotherapeuten, oefentherapeuten en diëtisten verzorgen de uitvoering of coördinatie van preventieve interventies op het gebied van overgewicht, diabetes of valpreventie.
  • Door de inzet van fysiotherapeuten en ergotherapeuten kan de verstrekking van een vervoersvoorziening of huishoudelijke hulp worden uitgesteld of voorkomen.
  • Fysiotherapeuten en oefentherapeuten verwijzen cliënten na begeleiding naar de buurtsportcoach of ander sportaanbod. Hiermee vormen zij een schakel tussen eerste lijn en sportaanbod. 
  • Allen hebben een signalerende rol wanneer het gaat om herkennen van sociale problemen bij cliënten. Zoals een oudere man met valangst die eenzaam blijkt te zijn. Of een kind met overgewicht dat thuis verwaarloosd wordt.
  • Allen kennen veel cliënten, waardoor zij een rol spelen bij de werving van deelnemers aan interventies.

Buurtsportcoach

Buurtsportcoaches leggen de verbinding tussen aanbieders van sport en andere sectoren als welzijn, gezondheidszorg, jeugdzorg, kinderopvang en onderwijs.

Welke rollen kan een buurtsportcoach  vervullen:

  • Als doorverwijzer begeleidt de buurtsportcoach inwoners die het advies krijgen om (meer) te gaan bewegen. De buurtsportcoach heeft het overzicht van sport- en beweegaanbieders in de wijk.
  • De buurtsportcoach organiseert laagdrempelige beweegactiviteiten van en voor sport- en beweegaanbieders, en zorg- en welzijnsorganisaties. Het gaat dan om laagdrempelige beweegactiviteiten die aansluiten bij de doelgroep.
  • Als makelaar  brengt de buurtsportcoach organisaties en personen met elkaar in contact. Hierdoor komen de vraag van de zorgverlener en het aanbod van sport-en beweegorganisaties dichter bij elkaar en leren ze elkaar beter kennen.

Meer over de rollen en de mogelijkheden tot samenwerking leest u bij op Loketgezondleven bij Samenwerken Sport en Bewegen.

Sociaal wijkteam en sociaal werkers

Sociale wijkteams en sociaal werkers hebben als doel wijkbewoners te activeren en te ondersteunen in hun maatschappelijk functioneren. Bijvoorbeeld op het gebied van eenzaamheid.

Welke rollen kunnen zij vervullen?

  • Omdat sociale wijkteams breed zijn samengesteld kunnen ze hulpvragen van wijkbewoners integraal oppakken. De meeste teams bestaan uit maatschappelijk werkers, WmoWet maatschappelijke ondersteuning -consulenten, MEE- consulenten en wijkverpleegkundigen, aangevuld met andere expertises.
  • Sociale wijkteams en sociaal werkers zijn een belangrijke bron van kennis over de wijk. Zij zien en spreken veel inwoners en weten wat er speelt. Daardoor hebben zij een belangrijke signalerende rol.

Sociale wijkteams en sociaal werkers staan dichtbij inwoners. Ook bij inwoners met gezondheidsachterstanden of beperkte gezondheidsvaardigheden. Zij zijn goed in staat om inwoners te betrekken of bij te dragen met hand- en spandiensten. Ze beschikken vaak over een netwerk om groepen inwoners te benaderen. Ook hebben zij veel ervaring met vrijwilligers en wijk- en buurtraden.