Landelijke kaders en programma’s bieden aanknopingspunten om gezondheid te verbinden aan ruimtelijke opgaven, zoals woningbouw, gebiedsontwikkeling en de inrichting van wijken en buurten. Ook klimaatmaatregelen bieden kansen om de leefomgeving en gezondheid te verbeteren.

Ruimtelijke ontwikkeling

De inrichting van de leefomgeving heeft invloed op gezondheid, welzijn en dagelijks gedrag. Keuzes over wonen, voorzieningen, mobiliteit en openbare ruimte bepalen mede of mensen kunnen bewegen, elkaar kunnen ontmoeten en zich prettig voelen in hun omgeving.

Door gezondheid vroeg mee te nemen in ruimtelijke ontwikkelingen kunnen gemeenten bijdragen aan een leefomgeving die gezond gedrag ondersteunt en waarin mensen prettig en gezond kunnen leven.

Nota Ruimte

In de Nota Ruimte (in ontwikkeling) legt het Rijk de hoofdlijnen van het beleid voor de ontwikkeling van de leefomgeving van Nederland vast. Het is een visie op de inrichting van Nederland tot 2050, met samenhangende keuzes over wonen, werken, bereikbaarheid, energie, landbouw, natuur, water en bodem. Hiermee geeft het Rijk richting aan de ruimtelijke ordening en inrichting van onze leefomgeving.

Wat betekent dit voor een gemeente of regio? Momenteel ligt er een Ontwerp-Nota Ruimte. Deze is richtinggevend voor gemeenten en regio's. De uitwerking vindt plaats in nationale programma’s, via afspraken en samenwerkingsverbanden. Bij de definitieve Nota Ruimte komt een Uitvoeringsagenda.

Handreiking Groen in en om de Stad

Deze handreiking helpt om groen in en om de stad goed te kunnen borgen. Ze biedt een set aan kwalitatieve en kwantitatieve eisen die samen zorgen voor een gezonde, groene omgeving. In de handreiking vind je normen en eisen op straat-, buurt- en wijkniveau, en ook op stads- en regionaal niveau. De handreiking houdt daarbij rekening met de verschillen tussen nieuwbouw en bestaande bouw, openbaar en privaat terrein en biedt ruimte voor lokaal maatwerk.

Wat betekent dit voor een gemeente of regio? Gemeenten en regio's kunnen aan de hand van de handreiking groen meenemen in planvorming, gelijkwaardig aan andere thema’s in het ruimtelijk domein. Met de handreiking kun je een nulmeting doen van de kwaliteit, functie en toekomstbestendigheid van het bestaande groen. Daarnaast helpt het stappenplan in de handreiking je om het groen op de juiste manier uit te breiden.

Naar de handreiking Groen in en om de Stad (klimaatadaptatienederland.nl)

Agenda Natuurinclusief 2.0

Het doel van de Agenda Natuurinclusief 2.0 is om biodiversiteit en natuurherstel te integreren in alle facetten van onze dagelijkse leefomgeving en economie, om zo in 2050 toe te werken naar een volledig natuurinclusieve samenleving. De agenda omvat een actieprogramma met investeringsagenda van een netwerk van bedrijven, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, gemeenten en burgers.

Wat betekent dit voor een gemeente of regio? Gemeenten kunnen de Agenda Natuurinclusief 2.0 gebruiken als strategisch instrument om natuur, klimaat en gezondheid te integreren in al hun lokale beleid. De agenda bevat acties en biedt inspiratie via voorbeelden op tien domeinen: bouw, energie, financiële sector, gezondheid, infrastructuur, landbouw, onderwijs, vrijetijdseconomie, water en bedrijventerreinen.

Klimaat

Klimaatmaatregelen bieden ook kansen om de leefomgeving en gezondheid te verbeteren. Zo is vergroening van wijken nodig om hittestress te voorkomen en regenwater op te vangen.

Minder gebruik van fossiele brandstoffen zal de luchtkwaliteit verbeteren en daarmee ook de gezondheid. Vaker de fiets pakken in plaats van de auto of minder vlees en zuivel eten, zorgt voor minder uitstoot van broeikasgassen en is goed voor de gezondheid. Denk daarnaast aan maatregelen zoals het verminderen van hittestress en het opvangen van regenwater. Zoek daarom aansluiting bij klimaatadaptatie-, groen- of mobiliteitsprogramma's in jouw gemeente of regio.

Handreiking Lokaal Hitteplan

Een lokaal hitteplan beschrijft doelstellingen, afspraken en maatregelen tussen lokale partners, gemeente en (Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst) om gezondheidsproblemen door hitte te voorkomen, vooral bij kwetsbare groepen. De basis van elk lokaal hitteplan is de lokale uitwerking van het Nationaal Hitteplan. De handreiking Lokaal Hitteplan helpt gemeenten om samen met lokale partijen en zorgorganisaties zo’n lokaal hitteplan op te stellen of door te ontwikkelen.

Wat betekent dit voor een gemeente of regio? De gemeente voert de regie op het lokaal hitteplan, en heeft daarmee de rol om de lokale hitteaanpak te organiseren, stimuleren en faciliteren. De (Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst) kan het opstellen van een lokaal hitteplan stimuleren als onderdeel van het klimaatadaptatie- of gezondheidsbeleid en een centrale rol vervullen in de lokale planvorming en uitvoering van het hitteplan.

Schone Lucht Akkoord (SLA)

Met het Schone Lucht Akkoord (SLA) maakten het Rijk, provincies en gemeenten in 2020 afspraken voor een betere luchtkwaliteit. Het doel is om in 2030 een gezondheidswinst te bereiken van minimaal 50 procent ten opzichte van 2016. De meeste aandacht is er voor het verminderen van uitstoot van vervuilende stoffen door de industrie, het verkeer, de landbouw, houtstook en de binnenvaart.

Wat betekent dit voor een gemeente of regio? Iedere gemeente kan deelnemen aan het SLA. Inmiddels hebben meer dan 130 gemeenten dat gedaan. De deelnemers delen kennis over hun aanpak en maatregelen, werken aan innovatieve pilots en geven samen vorm aan het luchtbeleid van de toekomst.

Nationaal MilieuProgramma

Het Nationaal MilieuProgramma (NMP) beschrijft straks op welke manier we ervoor willen zorgen dat de leefomgeving in 2050 gezond, schoon en veilig is. Een gezonde leefomgeving vraagt om een goede milieukwaliteit, met schone lucht, water en bodem en ruimte voor wonen, werken en recreëren. Het programma zet daarom in op het beschermen en herstellen van ecosystemen en het verminderen van milieudruk, zoals geluidsoverlast en luchtvervuiling.

Wat betekent dit voor een gemeente of regio? Gemeenten en regio’s kunnen het NMP gebruiken als leidraad om landelijke milieudoelen voor 2050 te vertalen naar lokaal beleid, bijvoorbeeld via hun omgevingsplan, klimaatplannen en vergunningverleningen.

Hoe zorg je voor effectief beleid voor gemeente of regio?

Decoratieve foto van een jongen en een meisje. Samen plukken ze bloemen in hun groene omgeving

Benut beleidskaders en beschikbare kennis en data. En verbind gezondheid aan bestaande opgaven. Voor effectief beleid is het nodig om samen te werken met andere domeinen. Door gezondheid vroeg in beleid en besluitvorming mee te nemen, vergroot je de impact van maatregelen op de gezondheid van inwoners.

Zo doe je dat