De fysieke en sociale leefomgeving beïnvloedt de gezondheid van inwoners. Wat kun je als gemeente doen om een gezonde leefomgeving te bevorderen? Actuele feiten en cijfers en beleidskaders bieden de basis om beleid te bepalen en verbeteren.
Feiten
Wat is een gezonde leefomgeving?
De omgeving waarin mensen wonen, werken of recreëren heeft invloed op hun gezondheid. Het gaat hierbij niet alleen om voldoen aan milieueisen, maar ook om een beweegvriendelijke en toegankelijke ruimtelijke inrichting en een schone en veilige omgeving. Een goed ingerichte omgeving nodigt uit tot gezond gedrag en maakt gezonde keuzes makkelijker. De druk op gezondheid is er zo laag mogelijk. Een gezonde fysieke en sociale leefomgeving is een plek die mensen als prettig ervaren en gezond leven vanzelfsprekend maakt.
- Fysieke omgeving: een goede inrichting van de openbare ruimte bevordert een gezonde leefstijl. Denk aan parken met veel groen en (beweeg)pleinen en straten met veel ruimte voor voetgangers en fietsers. Zo’n omgeving nodigt uit om te bewegen en ontspannen. Denk ook aan toegankelijke openbare ruimtes die uitnodigen tot participatie en ontmoeting voor iedereen.
- Sociale omgeving: een uitnodigende omgeving beïnvloedt gedrag, gevoel van veiligheid en gezondheid. Het versterkt onderlinge relaties en sociale steun in een buurt of wijk. Dit kan bijvoorbeeld door beweegactiviteiten, voorlichtingsbijeenkomsten en via ontmoetingsplekken zoals bankjes, speeltuinen of groene parken.
Leefomgeving als factor van invloed op gezondheid
De leefomgeving is een belangrijke factor van invloed op de gezondheid van inwoners. Maar gezond zijn en gezond blijven hangt af van een combinatie van factoren ofwel ‘determinanten’. Deze determinanten zijn onder te verdelen in vier niveaus:
- Persoonsgebonden kenmerken: leeftijd, geslacht en aangeboren factoren.
- Individuele gedragsfactoren: persoonlijk leefstijlgedrag, zoals (overmatig) alcoholgebruik, (on)gezonde voedselkeuzes.
- Sociale- en communitynetwerken: de invloed van vrienden en familie.
- Leef- en werkomstandigheden: denk aan financiële middelen, huisvesting, (on)gezonde verleidingen of de beweegvriendelijkheid van de omgeving.
- Sociale, culturele en omgevingsfactoren: bijvoorbeeld luchtkwaliteit en culturele invloeden vanuit een land van herkomst.
Als gemeente kun je op deze niveaus tegelijkertijd maatregelen nemen. Deze zogenaamde integrale werkwijze biedt koppelkansen met andere beleidsdomeinen en leefstijlthema's. Door integraal te werken, help je mensen in goede gezondheid te leven.
Wil je meer weten over determinanten van gezondheid? Bekijk de video Impactvolle determinanten.
Indicatoren voor een gezonde leefomgeving
Je kunt deze basisset indicatoren gebruiken bij de lokale aanak van de leefomgeving.
Leefomgeving in de gemeente of regio
Wat levert een gezonde en groene leefomgeving op?
Uit een verkennend onderzoek van het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) blijkt dat een gezonde en groene leefomgeving veel voordelen voor de samenleving heeft. Zo zorgen maatregelen voor minder autoverkeer in de wijk voor minder geluid en een betere luchtkwaliteit. Ook bewegen dan mensen meer, doordat ze vaker fietsen en lopen. Door bijvoorbeeld sport- en speelplekken in de buurt aan te leggen, en groen en water om te recreëren, worden inwoners uitgenodigd om meer te bewegen. Meer bewegen maakt mensen zowel geestelijk als lichamelijk gezonder.
De verkenning maakt duidelijk hoe de waarde voor een gemeente of wijk inzichtelijk kan worden gemaakt en in geld is uit te drukken. Lees meer over de maatschappelijke waarde van een gezonde en groene leefomgeving.
Cijfers
Hoe gezond is de leefomgeving?
Het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) biedt kaarten en data waarmee je inzicht kunt krijgen in de gezondheid van een leefomgeving, zoals een regio, gemeente, stad of buurt. Zo kun je bij Gids Gezonde Leefomgeving zien of er in een bepaald gebied voldoende verkoeling wordt gevonden in de woning, waar er meer kans is op overstromingen en hoeveel geluidshinder er is.
Andere kaarten bieden inzicht in bijvoorbeeld luchtkwaliteit en natuur, leefstijl op regionaal niveau of kansen om de leefomgeving op wijkniveau te versterken (GO! methode).
Trends: investeren in leefomgeving om overgewicht tegen te gaan
Twee op de drie mensen in Nederland zullen in 2050 overgewicht hebben. Vooral bij jongeren is er een grote stijging van overgewicht. Naast inzet op individuele leefstijlveranderingen, draagt investeren in een groene en gezonde leefomgeving bij aan een betere gezondheid. Het nodigt uit tot bewegen en helpt ook de gezondheidsgevolgen van klimaatverandering (zoals hittestress) op te vangen. Dit zijn enkele conclusies uit de VTV-2024.
Handige bronnen voor meer informatie en cijfers
- Gezonde Leefomgeving | RIVM - websites en databronnen over de leefomgeving en gezondheid
- Kaarten | RIVM - kaarten en data over de gezondheid van de leefomgeving
Aansluiten bij landelijk beleid
Voor een basis om beleid te bepalen en verbeteren, heb je naast actuele cijfers en feiten kennis van de beleidskaders nodig. Welke kansen biedt landelijk beleid voor jouw werk aan een gezonde leefomgeving?