Roken en vapen zijn slecht voor de gezondheid. In Nederland overlijden elk jaar bijna 20.000 mensen aan de gevolgen van roken. Daarom is er wetgeving om roken te ontmoedigen.

Tabaks- en rookwarenwet

De Tabaks- en rookwarenwet is bedoeld om tabaksgebruik te beperken en niet-rokers te beschermen. In de afgelopen jaren is de wetgeving voor elektronische dampwaar, zoals e-sigaretten op vrijwel alle gebieden gelijkgetrokken met die voor tabaksproducten. In de wet staat onder andere het volgende:

  • Roken en e-sigaretten gebruiken is verboden in alle openbare binnenruimten, binnen in de horeca, scholen en op schoolpleinen. (Nederlandse Spoorwegen) en Prorail hebben alle NS-stations rookvrij gemaakt.
  • Geen speciale rookruimtes. Werknemers mogen in of aan hun gebouwen geen speciale rookruimtes inrichten.
  • Geen verkoop aan jongeren onder de 18 jaar. Winkeliers mogen geen tabak of tabaksartikelen of elektronische dampwaar verkopen aan jongeren onder de 18 jaar.
  • Tabaksreclame is verboden: in elke vorm, behalve in bepaalde tabaksspeciaalzaken.
  • Sponsoring van evenementen door de tabaksindustrie is verboden.
  • Beperking van verkooppunten. Verkoop via sigarettenautomaten is verboden, net als online verkoop van tabak en e-sigaretten of vapes en de verkoop hiervan in supermarkten en de horeca. Vanaf 2030 zal de verkoop van tabaks- en nicotineproducten alleen nog mogen via gemaks- en speciaalzaken. Vanaf 2032 alleen nog via speciaalzaken.
  • Neutraal uiterlijk. Verpakkingen van sigaretten en shag hebben allemaal hetzelfde, onaantrekkelijke uiterlijk. Voor sigaren en e-sigaretten komt die verplichting in 2026 of 2027.

Personen die de regels overtreden riskeren een boete. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) handhaaft deze wet. Zij voert controles uit bij allerlei bedrijven, van supermarkt tot ziekenhuis en van dorpskroeg tot stadhuis. Als gemeente heb je op grond van de Tabaks- en rookwarenwet geen handhavingstaken. Wel kun je een melding doen bij de NVWA als je een overtreding constateert.

Bekijk de Tabaks- een rookwarenwet | Overheid.nl. 

Nationaal Preventieakkoord

Het Nationaal Preventieakkoord was tot en met 2025 een landelijk kader met afspraken om roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik tegen te gaan. In het akkoord stonden onder andere de volgende ambities:

  • Minder dan 5% van de volwassen rookt in 2040. Er rookt niemand meer die jonger is dan 18 jaar. Ook roken er geen zwangere vrouwen meer.
  • Geen eigen risico voor de behandeling of medicatie om te stoppen met roken
  • Hogere prijzen: in 2020, 2023 en 2024 zijn de accijnzen op tabaksproducten flink verhoogd
  • Minder verkooppunten van tabak. Er is een tabaksverkoopverbod via automaten, het internet en supermarkten. Ook is tabak in vrijwel alle winkels uit het zicht gehaald. Alleen in speciaalzaken mag tabak uitgestald worden.

Lees het Nationaal Preventieakkoord | Rijksoverheid.nl. 

Samenhangende preventiestrategie

De opvolger van het Nationaal Preventieakkoord is de Samenhangende preventiestrategie. De strategie geeft de kabinetsinzet weer op de thema’s roken, bewegen, overgewicht, voeding, alcoholgebruik, drugsgebruik, schermgebruik en sociale media, seksuele gezondheid, vaccinaties, gehoorschade en zonbescherming. 

De ambitie is dat in 2040: 

  • 0% van de jongeren en jongvolwassenen (12-25 jaar) rookt of vapet
  • 0% van de zwangeren vrouwen rookt of vapet.

Lees de Samenhangende preventiestrategie | Openoverheid.nl.

Actieplan tegen vapen

Het Actieplan tegen vapen is een landelijke plan om het gebruik van de e-sigaret (vape) onder jongeren tegen te gaan. Het is een plan vanuit de Rijksoverheid dat zich richt op drie doelen:

  • Tegengaan illegale handel. Hiervoor wordt de capaciteit van de NVWA vergroot. Ook zoekt de Rijksoverheid samenwerking met andere landen in Europa.
  • Voorkomen dat jongeren beginnen met vapen. De Rijksoverheid heeft de campagne Nee tegen Vapen opgezet om jongeren en ouders voor te lichten over de schadelijkheid van vapes. Ook wordt ingezet op het verder terugdringen van het aantal verkooppunten en het invoeren van neutrale verpakkingen voor vapes en sigaren.
  • Stimuleren dat jongeren stoppen met vapen. In dit kader wordt onder andere de nationale stoplijn versterkt.

Lees het Actieplan tegen vapen | Openoverheid.nl.

Gemeenten en tabaksbeleid

Gemeenten zijn belangrijke spelers binnen tabaksontmoediging. Zij kunnen het landelijke beleid versterken. Het Trimbos-instituut en de Universiteit Maastricht hebben enkele jaren onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van lokaal tabaksbeleid. De belangrijkste adviezen uit dit onderzoek voor gemeenten zijn:

  • Zorg voor meer rookvrije plekken en betrek bewoners hierbij.
  • Maak stoppen-met-rokenzorg toegankelijker.
  • Ondersteun landelijke en regionale campagnes.
  • Werk met andere gemeenten samen om kennis en capaciteit te bundelen. Werk samen met de GGD.
  • Werk integraal: combineer tabaksbeleid met beleid over andere gezondheidsthema’s.

Lees meer over kansen van tabaksbeleid bij GGD'en en gemeenten op trimbos.nl.
 

Overige wetgeving, akkoorden en subsidiemogelijkheden

De Rookvrije Generatie wil dat kinderen worden beschermd tegen tabaksrook en de verleidingen om te gaan roken. Als gemeente kunt u hieraan bijdragen door omgevingen waar kinderen komen (mee)rookvrij te maken.

Het verhaal van de Rookvrije Generatie is een goede manier om breed draagvlak te creëren voor tabaksontmoediging. De beweging ‘Op weg naar een Rookvrije Generatie’ is een initiatief van de Hartstichting, KWF Kankerbestrijding en het Longfonds.

Lees meer op Rookvrijegeneratie.nl

In het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) staan afspraken tussen zorg- en welzijnsorganisaties en (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport). Het biedt ook kansen voor gemeenten om iets te doen tegen roken. Zo wordt er onder andere geld vrijgemaakt voor de aanpak Gezonde Start.

De nieuwe omgevingswet biedt verschillende aanknopingspunten om gezondheidsdoelen in de gemeentelijke omgevingsvisie op te nemen.  De Omgevingswet heeft als maatschappelijk doel het in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Een rookverbod in de openbare ruimte draagt daaraan bij.

Het Nederlandse tabaksontmoedigingsbeleid sluit ook aan bij de doelen van de (Europese unie) en de (World Health Organization (WHO) Wereldgezondheidsorganisatie):

  • voorkomen dat jongeren beginnen met roken
  • mensen helpen die willen stoppen met roken 
  • mensen beschermen tegen tabaksrook

Deze doelen zijn wettelijk verankerd in het WHO-kaderverdrag tabaksontmoediging (FCTC) en Europese Tabaksproductenrichtlijn en opgenomen in het WHO-kaderverdrag tabaksontmoediging (FCTC). Deze internationale wet- en regelgeving is vooral relevant voor het landelijke rookbeleid. Het FCTC verplicht overheden om zeer terughoudend te zijn in contacten met de tabaksindustrie. Gemeenten mogen in principe geen contact hebben met de tabaksindustrie. Lees hier meer over op Rijksoverheid.nl.

 

Meer informatie