Kinderen spelen buiten op atletiekbaan

Sinds de invoering van de Jeugdwet op 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de zorg voor jongeren tot 18 jaar. Een belangrijk doel van deze wet is het voorkomen van zware vormen van jeugdhulp. Dat is in het belang van de jeugd (minder onnodige medicalisering) en in het belang van de gemeente (minder kosten).

Actueel

  • Welke informatie over jeugd, preventie en zorg zoekt u? Vul onze online vragenlijst in (RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, juli 2020).
  • Gerichter beleid nodig op roken en alcoholgebruik Nederlandse scholieren (RIVM, juni 2020).
  • Nederlandse jongeren zijn positief over hun sociale relaties, worden weinig gepest en hebben minder vaak problemen met sociale media dan hun Europese leeftijdgenoten blijkt uit onderzoek van Universiteit Utrecht, Trimbos en SCPSociaal en Cultureel Planbureau (SCP) URL: http://www.scp.nl (UuUniversiteit Utrecht.nl, mei 2020).

Welke rol hebben gemeenten?

Er zijn minstens drie manieren waarop gemeenten invloed kunnen uitoefenen om de inzet van zware jeugdzorg zo veel mogelijk te voorkomen:

Hoe zijn preventie en zorg voor de jeugd georganiseerd?

De gemeentelijke preventie en zorg voor de jeugd kan grofweg worden ingedeeld in basisvoorzieningen, preventieve voorzieningen en maatwerkvoorzieningen.

Model over het organiseren van zorg en preventie voor jeugd

Figuur: Piramide van zorg (RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu)

Basisvoorzieningen

De basisvoorzieningen zijn voor iedereen tot 18 jaar toegankelijk. Bekende voorbeelden zijn het consultatiebureau voor kinderen van 0 tot 4 jaar en het gezondheidsonderzoek op school voor kinderen van 4 tot 18 jaar. Maar ook het onderwijs, peuterspeelzalen, kinderopvang, huisartsen, verloskundigen en sportclubs behoren tot de basisvoorzieningen. Ook de pedagogische civil society behoort tot de basis. Dit betreft de sociale omgeving: invloed van ouders, familie, leeftijdsgenoten, buurtbewoners, etc.

Preventieve voorzieningen

Ook preventieve voorzieningen zijn vrij toegankelijk. Basisvoorzieningen en preventieve voorzieningen lopen soms door elkaar. De jeugdgezondheidszorg en peuterspeelzalen zijn bijvoorbeeld basisvoorzieningen die ook een signalerende en preventieve rol hebben. Grofweg 85% van de jeugd is voldoende geholpen met de basisvoorzieningen in combinatie met preventieve activiteiten. Om deze 85% van de jeugd effectief te ondersteunen is blijvende investering nodig; zeker als we deze groep willen vergroten en het aantal jeugdigen in zwaardere zorgvormen willen verkleinen.

Toegang tot zorg

Maatwerkvoorzieningen bestaan uit zwaardere vormen van jeugdzorg die alleen toegankelijk zijn na een verwijzing van een arts of toestemming van de gemeente. Veel gemeenten leggen de toestemming vast in een beschikking, maar er zijn ook gemeenten die zonder beschikkingen werken.

Maatwerkvoorzieningen

Ongeveer 15% van de jeugd heeft maatwerkvoorzieningen nodig, die niet vrij toegankelijk zijn. GGZGeestelijke gezondheidszorg-jeugd, begeleiding, persoonlijke verzorging en kort verblijf vallen altijd onder de Jeugdwet en de verantwoordelijkheid van de gemeente. De volgende vormen van zorg vallen niet onder de Jeugdwet:

  • Zorg die te maken heeft met (lichamelijke) ziekte. Deze zorg valt onder de Zorgverzekeringswet.
  • Zorg voor kinderen en jongeren met een beperking (verstandelijk, lichamelijk of zintuiglijk) die zo ernstig is dat zij geen ontwikkelperspectief hebben op zelfstandig wonen en participatie. Deze zorg valt onder de Wet langdurige zorg.

Preventiematrix jeugd

Aan de slag met duurzaam preventiebeleid? De preventiematrix jeugd (0-18 jaar) helpt bij het overzichtelijk maken welke activiteiten en interventies er in uw gemeente al zijn voor jeugd en welke onderwerpen nog aandacht behoeven. Lees meer over duurzaam preventiebeleid en preventiematrix.

Meer informatie

  • Kind naar Gezonder Gewicht: een coalitie bestaande uit Jongeren op Gezond Gewicht, de VUVrije Universiteit Amsterdam, NCJNederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) , NJINederlands Jeugdinstituut en RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu werken samen aan de implementatie en borging van dit model, en de evaluatie daarvan.
  • Publicatie Als ik later groot ben - Gemeenten investeren in kansen voor jongeren. In deze publicatie vindt u 7 nieuwe succesvolle voorbeelden uit de praktijk (VWSMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport).
  • In de VTV-2018 worden de belangrijkste ontwikkelingen rondom mentale druk op jongeren en jongvolwassenen beschreven, evenals handelingsopties: kennisontwikkeling, mentaal gezond blijven en acceptatie van psychische klachten).
  • Online magazine Integraal samenwerken voor de jeugd (uitgave Sociaalweb, in samenwerking met Stimulansz, 2018).