Voedselbank, sorteren

Armoede kan iedereen overkomen. Life events als langdurige ziekten, verlies van werk of een scheiding kunnen een belangrijke rol spelen bij het verslechteren van de financiële situatie van een persoon of huishouden. In alle levensfasen komt armoede voor. Mensen die in armoede leven hebben meer gezondheidsproblemen. Een neergaande spiraal ligt op de loer, een samenhangende aanpak is daarom belangrijk.

Verschil in levensverwachting

Gezond zijn én blijven is belangrijk, maar niet iedereen heeft een goede gezondheid. Hoewel Nederland de laatste jaren gezonder is geworden, geldt dat niet voor iedereen. Zo leven laagopgeleide vrouwen gemiddeld 5,4 jaar korter dan hoogopgeleide vrouwen, terwijl het verschil bij mannen zelfs 6,5 jaar bedraagt. Het verschil in (te verwachten) gezonde levensjaren (bij mannen 14,2 jaar en bij vrouwen 15,5 jaar) is nog veel groter. (CBSCentraal Bureau voor de Statistiek, 2019).

Relatie armoede, schulden en gezondheid

Kinderen en jongeren die in armoede leven hebben meer lichamelijke en psychische klachten dan hun meer welvarende leeftijdgenoten. Daarnaast hebben zij vaker overgewicht, voelen ze zich minder gelukkig, hebben ze vaker hechtingsproblemen met hun ouders en zijn ze negatiever over hun leven en toekomst (NJINederlands Jeugdinstituut, 2018). Volwassenen die leven met geldzorgen, schulden of armoede hebben vaak te maken met chronische stress, ongezonde leefstijl, chronische ziekte als diabetes mellitus type 2 en hart- en vaatziekten, maar ook psychsociale problemen of opvoedproblematiek kan een gevolg zijn. Deze volwassenen zijn vaak minder gelukkig en minder goed in staat om beslissingen te nemen op lange termijn. Vier factoren spelen een rol in de relatie armoede, schulden en gezondheid: materiele factoren, psychologische mechanismen, gedragsfactoren en een slechte gezondheid. Lees meer in Feiten en cijfers over de relatie tussen armoede en gezondheid.

Armoede en leefstijl

Mensen met een laag inkomen roken meer, hebben vaker overgewicht en voldoen minder vaak aan de beweegrichtlijn dan mensen met een inkomen boven de lage-inkomensgrens (volksgezondheidenzorg.info). Daarnaast lopen jongeren met een lage opleidingsachtergrond, schooluitval en een beperkt toekomstperspectief, een hoger risico op een onbedoelde zwangerschap of jong ouderschap. In de verschillende leefstijldossiers van de handreiking gezonde gemeente leest u meer informatie over de relatie tussen armoede en leefstijl.

Zorg voor samenhang in de aanpak en voorkom een vicieuze cirkel

Iemands gezondheid wordt beïnvloed door veel factoren. Een samenhangende aanpak is extra belangrijk voor mensen met geldzorgen, schulden of armoede. Juist zij ervaren problemen op verschillende gebieden, zoals leefstijl, psychische gezondheid en participatie. Deze problemen kunnen elkaar versterken waardoor een vicieuze cirkel ontstaat. Een samenhangende aanpak heeft hier aandacht voor. Daarnaast draagt een aanpak gericht op armoede, schulden en gezondheidsproblemen ook bij aan een effectievere aanpak van maatschappelijke opgaven, zoals re-integratie van mensen uit de bijstand, gezond opgroeien, inburgering van statushouders, en het terugdringen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Lees meer over de aanpak.

In dit themadossier

Samen-hangende aanpak

Samenhangende aanpak

Welke stappen kunt u zetten om armoede en gezondheid in samenhang aan te pakken?

Interventies en voorbeelden

Interventies en voorbeelden

Welke interventies kunt u inzetten voor uw aanpak?

Instrumenten

Instrumenten

Welke instrumenten kunt u inzetten voor uw aanpak?

Feiten en cijfers

Feiten en cijfers

Hoeveel mensen in Nederland hebben te maken met armoede en wat is de relatie tussen armoede en gezondheid?

Landelijk kader en programma's

Landelijk kader en programma's

Bij welke programma's kunt u aanhaken en wat is het landelijk kader?

Gezond in...

Gezond in… is het stimuleringsprogramma uitgevoerd door PharosPharos is het expertisecentrum gezondheidsverschillen. en Platform 31 dat GIDSGezondheid In De Stad -gemeenten helpt bij het versterken van hun lokale aanpak van gezondheidsachterstanden. Het gaat daarbij niet om blauwdrukken maar om het aansluiten bij wat gemeenten al doen. Het programma biedt de gemeenten advies, praktische instrumenten en landelijke- en regionale bijeenkomsten. Op www.gezondin.nu vindt u meer informatie, instrumenten en mogelijkheid tot het uitwisselen van ervaringen en goede voorbeelden.

Dit dossier is tot stand gekomen in samenwerking met PharosPharos is het expertisecentrum gezondheidsverschillen. , Kenniscentrum Sport, Trimbos-Instituut, Voedingscentrum, SOASeksueel overdraagbare aandoeningen AidsAcquired immune deficiency syndrome (aids) Nederland, en Rutgers en gebruikers en experts op het gebied van armoede.