De Omgevingswet biedt een belangrijk kader voor het bevorderen van een gezonde leefomgeving. Gezondheid kan via instrumenten zoals de omgevingsvisie, het omgevingsplan en programma's worden meegenomen in ruimtelijke keuzes en ontwikkelingen. De wet stimuleert daarbij een integrale aanpak en samenwerking tussen het fysieke en sociale domein, zodat gezondheid een volwaardige plek krijgt in de afweging van belangen.

Wat betekent dit voor een gemeente of regio? De Omgevingswet biedt kansen om gezondheid mee te nemen in ruimtelijke plannen en ontwikkelingen. Sluit daarom aan bij de omgevingsvisie, gebiedsontwikkelingen of de omgevingstafel in jouw gemeente of regio. Denk mee over hoe de inrichting van de leefomgeving kan bijdragen aan bewegen, ontmoeten, gezondheid en welzijn.

Werk je vanuit de GGD (Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst), dan kun je gemeenten actief ondersteunen door vroegtijdig gezondheidsrisico’s en -kansen te signaleren en ze hierop te adviseren.

Bekijk een filmpje over hoe Haarlem de Omgevingswet inzet bij Gids Gezonde Leefomgeving.

De Landelijke nota gezondheidsbeleid legt de nadruk op samen werken aan gezondheid, met een verschuiving in focus van ziekte en zorg naar gezondheid en welzijn. Een gezonde leefomgeving is één van de vijf hoofdthema’s.

De nota stimuleert een omgeving die gezond gedrag makkelijker maakt, bijvoorbeeld door ruimte voor bewegen, sporten en ontmoeten te creëren, ongezonde voedselverleidingen te beperken en ruimte te bieden aan groen.

Wat betekent dit voor een gemeente of regio? Benut ruimtelijke ontwikkelingen als kans om gezondheid te versterken. Neem gezondheid mee in de omgevingsvisie, gebiedsontwikkeling en planvorming en werk als gemeente en GGD (Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst) samen om gezondheidskansen en -risico’s in beeld te brengen. Denk bijvoorbeeld aan een beweegvriendelijke openbare ruimte, veilige fiets- en wandelroutes, voldoende groen, een gezonde voedselomgeving en plekken voor ontmoeting.

Door gezondheid te verbinden aan opgaven zoals woningbouw, klimaatadaptatie en herinrichting van de openbare ruimte, kunnen gemeenten met dezelfde investeringen meerdere doelen bereiken.

De Samenhangende preventiestrategie geeft de inhoudelijke koers van het Rijk op het gebied van preventie en gezondheid. De strategie bouwt voort op het Nationaal Preventieakkoord en heeft als ambitie een gezonde generatie in 2040. Hierin wordt ingezet op een aanpak per leefomgeving. Zo ontstaat samenhang tussen verschillende leefomgevingen, versterken maatregelen elkaar en wordt de gezonde keuze op meerdere plekken makkelijker gemaakt.

Wat betekent dit voor een gemeente of regio? Werk samen aan een aanpak die aansluit bij de lokale leefomgeving. Denk niet alleen vanuit afgebakende gezondheidsthema’s, maar kijk vooral ook naar de plekken waar mensen wonen, opgroeien, werken en leven. Breng samen met partners in beeld waar kansen liggen om de gezonde keuze makkelijker te maken, bijvoorbeeld in wijken, scholen, de kinderopvang, supermarkten, de zorg, het sociaal domein of de vrijetijdsomgeving.

Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) bouwt voort op het GALA en IZA en benadrukt de samenwerking tussen zorg en het sociaal domein. Binnen de afspraken D5 en D6 wordt ingezet op een sterke basisinfrastructuur in wijken en buurten, zodat inwoners makkelijk de juiste ondersteuning kunnen vinden.

Wat betekent dit voor een gemeente of regio? Gemeenten dienen basisvoorzieningen op het gebied van gezondheid, ondersteuning, welzijn en zorg beschikbaar te stellen in wijken en buurten. Denk bijvoorbeeld aan inloopvoorzieningen sociaal en gezond en het ondersteunen van burgerinitiatieven.

Ook wordt er met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) gewerkt aan het verbeteren van de fysieke leefomgeving van kwetsbare groepen door woningen en wijken te herstructureren en verduurzamen.

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en Sportakkoord II bieden het fundament voor samenhangend gezondheidsbeleid. Op basis van deze akkoorden kunnen gemeenten een samenhangende lokale aanpak ontwikkelen voor gezondheid, sport en bewegen én sociale basis.

Wat betekent dit voor een gemeente of regio? GALA biedt mogelijkheden om gezondheid, preventie en welzijn meer met elkaar te verbinden. Zoek actief de samenwerking op met collega's uit het sociaal domein, sport, welzijn en zorg en kijk waar gezamenlijke opgaven liggen. Bijvoorbeeld rond mentale gezondheid, kansengelijkheid of een sterke sociale basis. Door bestaande netwerken en middelen te verbinden, vergroot je de impact van gezondheidsbevordering.

Sportakkoord II biedt aanknopingspunten om bewegen een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven te maken. Ga in gesprek met collega's van sport, onderwijs, mobiliteit en openbare ruimte over kansen voor een beweegvriendelijk omgeving. Leg de Vuistregels Bewegen, Sporten en Spelen op tafel bij gesprekken of denk bijvoorbeeld mee over loop- en fietsroutes, speelplekken of de inrichting van schoolomgevingen.