U bent hier

In Balans: valpreventie programma voor ouderen

Naam interventie In Balans: valpreventie programma voor ouderen
Eigenaar VeiligheidNL
Laatst gepubliceerd 05-02-2018
Algemene informatie
Korte omschrijving

In Balans is een groepsinterventie gericht op het voorkomen van valongevallen bij ouderen door middel van bewustwording van risicofactoren en verbetering van balans, mobiliteit en toename van zelfvertrouwen, afname valangst en ontspanning. In Balans bestaat uit voorlichting en een beweegprogramma en wordt uitgevoerd door professionals (fysio- en oefentherapeuten, Meer Bewegen voor Ouderen docenten en sport- en beweegleiders) die daarvoor speciaal getraind worden. De interventie In Balans komt oorspronkelijk (2000) voort uit het project Bewegen en gezondheid van het Kenniscentrum Sport (voorheen NISB). VeiligheidNL is sinds 2013 eigenaar van de interventie.

Doel

Het doel van In Balans is het voorkomen van valongevallen bij ouderen door middel van bewustwording van risicofactoren en verbetering van balans, mobiliteit en toename van zelfvertrouwen en ontspanning.

Vorm van preventie
  • Selectieve preventie
Website(s)
Contactperso(o)n(en)
Naam Wietske Hoekstra
Organisatie VeiligheidNL
E-mailadres w.hoekstra@veiligheid.nl
Telefoonnummer organisatie 0638695014
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Goed onderbouwd
Datum beoordeling 11-11-2016
Oordeel commissie

De onderbouwing en de aan te pakken factoren zoals balans, spierkracht van de benen, flexibiliteit en loopvaardigheid zijn goed beschreven.

Interventie is beoordeeld door Commissie 4: Gezondheidsbevordering en preventie voor volwassenen en ouderen (RIVM)
Uitvoerbaarheid interventie

De materialen zijn zeer aantrekkelijk. Er is een goede scholing voor de trainers en ook de implementatie is goed geborgd. Het wervingstraject voor de gehele interventie is gefaseerd waardoor de compliance hoog is (uitval slechts 14%).

Aanpak in het kort

De aanpak bestaat uit de volgende onderdelen:

  • Fase 1: Informatie. In Balans start met een informatiebijeenkomst van anderhalf uur.
  • Fase 2: Bewustwording. Een voorlichtingstraject van drie maal een cursusbijeenkomst, waarin zowel theorie als praktijk aan bod komt en ook verschillende testen worden uitgevoerd. De cursusbijeenkomsten duren ieder twee uur.
  • Fase 3: Trainingsprogramma. Het trainingsprogramma van In Balans duurt 10 weken en bestaat uit twee keer in de week trainen. De training duurt, met uitzondering van de twee testdagen, één uur met aansluitend een koffie- en theemoment van ca. een half uur
  • Fase 4: Voortzetting in bestaande bewegingsgroepen met blijvende aandacht voor balanselementen, bijvoorbeeld Meer Bewegen voor Ouderen (MBvO), of in nieuwe groepen Tai Chi en/of Thuis Bewegen op basis van de oefeningen in het cursusboek.
Doelgroep

In Balans richt zich op zelfstandig wonende ouderen van 65 jaar en ouder die zich onzeker voelen tijdens het lopen, bang zijn om te vallen en/of al vaker zijn gevallen.

Materiaal in het kort
  • Het cursusmateriaal voor de einddoelgroep bestaat uit:
  • Cursusboek voor deelnemers met informatie over de cursus, achtergrondinformatie over risicofactoren van vallen en valpreventie, tips om om te gaan met risicofactoren en uitleg over de oefeningen.
  • Deelnemerscertificaat om na afloop van de cursus aan deelnemers uit te reiken

De volgende materialen zijn beschikbaar voor werving en promotie:

  • Flyer met informatie
  • Brochure met informatie over de opzet van de cursus
  • PowerPoint presentatie

Daarnaast zijn de volgende materialen beschikbaar ter ondersteuning van de uitvoerders van In Balans:

  • Docentenhandleiding voor uitvoerders van In Balans, met achtergrondinformatie over de thema's in het programma en opzet van de cursus
  • e-learning voor uitvoerders van In Balans met daarin uitleg over de opzet van de cursus In Balans, filmpjes met uitleg over het afnemen van testen en het oefenprogramma.
Onderbouwing

Elementen die ervoor zorgen dat In Balans effectief is, zijn als volgt samen te vatten:

  • Spierkracht, coördinatie, balans en reactievermogen zijn belangrijke modificeerbare risicofactoren voor valpreventie. Een algemene training is niet voldoende. Specifieke training die er op gericht is het aantal valpartijen te reduceren moet elementen bevatten van balans, kracht-, coördinatie- en reactietraining.
  • Om effectief spierkracht op te bouwen en het niveau van spierkracht en balans te onderhouden moeten de oefeningen regelmatig en frequent worden uitgevoerd, bij voorkeur minimaal twee keer per week.
  • Voor het effectief en veilig uitvoeren van de oefeningen is het belangrijk dat de oefeningen aansluiten bij de capaciteiten van de individuele deelnemers zodat ze voldoende uitdaging bieden en kunnen leiden tot verbetering van spierkracht en balans. Om dit te waarborgen wordt In Balans uitgevoerd door een deskundige (speciaal getrainde) professional, die de oudere kan begeleiden en het niveau van de oefeningen waar nodig kan aanpassen
  • De oefeningen in de cursus In Balans zijn geënt op de principes van de Tai Chi. Tai Chi is bewezen effectief in het verlagen van het risico op vallen (Gillespie et al., 2012,), maar is alleen geschikt voor ouderen die nog niet kwetsbaar zijn.
Onderzoek

Een intern oriënterend onderzoek in verband met de voorbereiding op het ontwerp van In Balans door NISB leverde positieve uitkomsten op voor wat betreft de individuele bevindingen van deelnemers op het terrein van lopen, opstaan uit een stoel, trap op en aflopen, angst om te vallen en zich lekker voelen (Duijvestijn, 2000). Daarnaast is In Balans is in 6 gemeenten onderzocht in een monitor en evaluatie op het proces door

TNO. Deze monitor liet een positief effect zien op de uitgevoerde balanstesten en op enkele andere mobiliteitgerelateerde parameters (Graafmans, 2004). In een grote, gecontroleerde vergelijkende effectstudie van twee programma’s naar valreductie waaronder In Balans, werd bij de “pre-frail” deelnemers een verbetering van de mobiliteit en een substantiële afname van het valrisico van 61% gemeten (Faber, 2006). Bij kwetsbare deelnemers (frail) waren er geen veranderingen meetbaar.

 

Daarnaast zijn er ook een aantal onderzoeken geweest naar de uitvoering van In Balans. In 2014 is een evaluatieonderzoek uitgevoerd onder deelnemers van In Balans om na te gaan op welke punten de cursus verbeterd kon worden. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek heeft er in 2015 een herziening plaatsgevonden.

Document(en)
Thema
Geestelijke / psychische gezondheid
  • Angst(stoornissen)
Leefstijlonderwerpen
  • Lichamelijke activiteit / beweegstimulering
Lichamelijke gezondheid
  • Bewegingsstelsel / reuma
Veiligheid / milieu / fysieke omgeving
  • Valpreventie
Setting
Setting
  • Welzijnsinstelling
  • Wijk / faciliteiten in de wijk
  • Niet-eerstelijnszorg
  • Thuiszorg
  • Woonzorginstelling
Doelgroep
Leeftijd 65 tot 99
Geslacht Beide
Doelgroep
  • Ouderen
Methodiek
Activiteiten en methodieken
  • Beweegaanbod
  • Scholing professionals / train de trainer
  • Internet / intranet
  • Lezing / presentatie
  • Screening / health check
  • Voorlichtingsmateriaal
  • Workshop / cursus / voorlichtingsbijeenkomst
Beleid / ketenontwikkeling / organisatie
  • Monitoring
  • Netwerkontwikkeling
  • Procesgerichte interventie
  • Verankering
Documenten
Documenten en materialen
  • Cd / dvd / video / film
  • Folder / brochure / flyer
  • Handleiding
  • Lesmateriaal / lespakket
  • Projectplan
  • Quiz / test
Weblinks
Betrokken organisaties
Financier
Soort financier
  • Eigen instellingsmiddelen
  • Fondsen
  • Nationale overheid
Organisaties
SoortNaam en eventuele rol
Overheid / gemeente (Rol: Regie / coördinatie)
Thuiszorg (Rol: Regie / coördinatie)
Zorgverzekeraar (Rol: bevorderaar)
Evaluatie en ontwikkeling
Evaluatie type
  • Effectevaluatie
  • Gebruikersonderzoek
  • Procesevaluatie
Succesfactoren van deze interventie

Uit onderzoek van VU Amsterdam blijkt de cursus van het valpreventieprogramma In Balans te resulteren in een valreductie van 61% en een vermindering van angst van 37%.

Uitvoeringslocatie
Schaal van uitvoering Landelijk
Verwijzingen
Interventie verwijzingen
Thema verwijzingen