Mentale gezondheid is een van de vijf hoofdthema’s in de Landelijke nota gezondheidsbeleid. Deze nota beschrijft de uitdagingen en prioriteiten op het gebied van volksgezondheid en preventie voor de jaren 2025-2028. De landelijke nota beoogt gemeenten en de regionale en lokale partners te inspireren en houvast te bieden voor het regionale en lokale gezondheidsbeleid.

Voor mentale gezondheid ligt de nadruk op een gezonde en veerkrachtige samenleving en suïcidepreventie. Voor gemeenten zijn een aantal ambities gesteld rondom dit thema:

• Gemeenten blijven volgens de afspraken in het GALA en AZWA werken aan het versterken van de mentale veerkracht van mensen vanuit een domeinoverstijgende benadering.
• Gemeenten werken regionaal samen vanuit een brede, structurele en samenhangende aanpak suïcidepreventie.
• (Zorg)professionals en organisaties vergroten hun kennis en inzicht in de factoren die de mentale gezondheid beïnvloeden en kunnen leiden tot suïcidale gedachten of suïcides en hoe preventief te handelen.
• Gemeenten werken op basis van de Landelijke nota gezondheidsbeleid aan een brede en samenhangende aanpak van suïcidepreventie. Zij verbinden daarbij verschillende beleidsdomeinen en geven extra aandacht aan risicogroepen.

De Versterkingsagenda Mentale gezondheid & ggz richt zich op aanvullende acties die binnen het bestaande stelsel (sneller) uitvoerbaar zijn. Het is een versterking van alles wat er al gebeurt, en in aansluiting op de afspraken in het AZWA. De bedoeling is dat de versterkingsagenda een aanjagende functie vervult: het biedt een extra impuls om lopende ontwikkelingen te versnellen, knelpunten tussen beleidsdomeinen te verhelpen, en samenwerkingen te versterken. Het draagt bij aan het versterken van mentale veerkracht en aan het oplossen van knelpunten waar professionals en cliënten tegenaan lopen in de keten van mentale gezondheid en ggz.

Het stimuleringsprogramma Kansrijke Start is gericht op de best mogelijke start van een kinds leven, omdat elk kind een optimale kans op een goede toekomst verdient. De eerste 1000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een goede start. Wat er in de periode voor, tijdens en na de geboorte gebeurt, heeft grote invloed op de ontwikkeling van kinderen, zowel fysiek, mentaal als sociaal. Het programma stimuleert gemeenten lokale of regionale coalities te bouwen of te versterken om zo te komen tot een gezamenlijke aanpak rond de eerste 1000 dagen.

Met het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid wil het VWS Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) eenzaamheid in Nederland verminderen. Hiervoor richt het programma zich op het eerder signaleren en bespreekbaar maken van eenzaamheid en het ontwikkelen van een duurzame aanpak. Dit gebeurt in samenwerking met gemeenten, landelijke organisaties en bedrijven, en de Rijksoverheid. Gemeenten kunnen als regisseur een lokale coalitie tegen eenzaamheid vormen, samen met bedrijven, ondernemers, burgers en maatschappelijke organisaties. Lokale coalities vormen de spil van de aanpak van eenzaamheid.

In het GALA zijn gezamenlijke afspraken gemaakt voor gezondheid en welbevinden. Er wordt verbinding gelegd met een aantal programma’s die zich direct of indirect richten op mentale gezondheid. Het GALA geeft ook een financiële impuls aan gemeenten om de doelen te behalen via de brede SPUK. Dit geeft gemeenten de mogelijkheid om een breed en samenhangend beleid te voeren samen met organisaties in het sociaal domein en de zorg. Lees ook het Kennisoverzicht GALA.

De focus van het Integraal Zorgakkoord (IZA) ligt op de zorg die onder de Zorgverzekeringswet valt, maar is ook relevant voor de publieke gezondheid en het bredere sociale domein. Het doel is dat zorg wordt voorkomen of zorgvragen minder zwaar worden. Dit door meer preventief en integraal aandacht te hebben voor gezondheid. Via mentale gezondheidscentra wordt de samenwerking tussen het medisch en sociaal domein vormgegeven. Er wordt ingezet op de ontwikkeling van laagdrempelige voorzieningen in de wijk. En in iedere regio wordt een regionale preventie-infrastructuur opgezet. Dit houdt in dat interventies op wijkniveau worden aangeboden aan mensen met een hoog risico op (mentale) ziekte. Hierin wordt ook de verbinding met het GALA gelegd.

Sinds 1 januari 2026 is de wettelijke opdracht voor suïcidepreventie van kracht. Vanuit de Rijksbegroting kun je als gemeente maatregelen inzetten die bijdragen aan vroegsignalering van suïcidaliteit en het bevorderen van mentale gezondheid. Bekijk de voorbereidingsstappen (bij 113 Zelfmoordpreventie) voor het opstellen van een Lokaal Actieplan.

In het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) zijn vanaf 2027 middelen beschikbaar voor mentale gezondheid op een aantal onderwerpen. Zo is een (mentaal) gezonde school een onderdeel van de sociale en gezonde basinfrastructuur. De precieze inzet door gemeenten en GGD'en op deze onderwerpen wordt in 2025 en 2026 verder uitgewerkt.