U bent hier

Zicht op Evenwicht

Naam interventie Zicht op Evenwicht
Eigenaar Trimbos-instituut
Laatst gepubliceerd 22-08-2018
Algemene informatie
Korte omschrijving

Zicht op Evenwicht is een cursus (in twee varianten: groeps- en individuele cursus) ontwikkeld voor zelfstandig wonende ouderen die bezorgd zijn om te vallen en hierdoor activiteiten vermijden. De individuele thuisvariant van Zicht op Evenwicht sluit aan bij de behoefte van ouderen die niet in staat zijn om op een locatie voor een groepscursus te komen. Ook past het aanbod van een individuele cursus bij de voorkeur van veel ouderen en professionals. De thema’s van zowel de individuele cursus als de groepscursus zijn: bezorgdheid om te vallen, gedachten over vallen, lichaamsbeweging, opkomen voor jezelf, veilig gedrag en veiligheid in en om huis.

Doel

Zicht op Evenwicht (ZoE) is een cursus met een individuele en groepsvariant voor zelfstandig wonende ouderen. Primaire doelen zijn het verminderen van bezorgdheid om te vallen en gerelateerd vermijdingsgedrag (door het vergroten van de valgerelateerde eigeneffectiviteit en het gevoel van controle over vallen, en zonder een toename in valincidenten). Secundaire doelen van de cursus zijn o.a. het verminderen van ervaren beperkingen in activiteiten in het dagelijks leven, het vergroten van de dagelijkse activiteit, het verminderen van angstgevoelens en depressieve symptomen, en het verbeteren van de ervaren sociale steun.

Vorm van preventie
  • Selectieve preventie
  • Geïndiceerde preventie
  • Zorggerichte preventie
Website(s)
Contactperso(o)n(en)
Naam Ceciel Heijkants
Organisatie Trimbos-instituut
E-mailadres CHeijkants@trimbos.nl
Telefoonnummer organisatie 030-2971100
Kwaliteit en effectiviteit
Erkenningsstatus Sterke aanwijzingen voor effectiviteit
Datum beoordeling 10-11-2016
Oordeel commissie

De onderbouwing is goed met heldere hoofd- en subdoelen. Drie Nederlandse studies tonen met middelgrote effectmaten consistent aan dat er effecten zijn op de primaire uitkomstmaten ‘bezorgdheid om te vallen’ en ‘vermijdgedrag’.

Interventie is beoordeeld door Commissie 4: Gezondheidsbevordering en preventie voor volwassenen en ouderen (RIVM)
Uitvoerbaarheid interventie

De uitvoerbaarheid van de interventie is goed, er zijn adequate materialen en trainingen aanwezig. Aandachtspunten voor de uitvoerbaarheid is de therapietrouw bij ouderen.

Aanpak in het kort

Om de valgerelateerde eigen-effectiviteit en het gevoel van controle over vallen te vergroten en gedragsverandering te bewerkstelligen, worden tijdens de cursus de volgende vier strategieën gebruikt:

  1. leren om niet-helpende gedachten over vallen te herkennen en aan te passen
  2. leren om realistische doelen te stellen en deze uit te voeren
  3. ontvangen van informatie en concrete tips voor het verminderen van valrisico's
  4. doen van lichamelijke oefeningen (groepscursus) en oefeningen om grenzen te verleggen (individuele cursus)
Doelgroep

Zelfstandig wonende ouderen (65+) die bezorgd zijn om te vallen en daardoor activiteiten vermijden. Waar mogelijk wordt deelname aan de groepscursus gestimuleerd gezien de effecten en kosten; deelname aan de individuele cursus kan wenselijk zijn indien deze variant beter past bij de voorkeuren en mogelijkheden van de oudere en professional.

Materiaal in het kort

De volgende materialen zijn beschikbaar: cursushandleiding voor groeps- en individuele cursus (professionals), werkboek voor groepscursus en individuele cursus (cursisten), DVD Zicht op Evenwicht, informatie folder en richtlijn voor een intakegesprek.

Onderbouwing

Zicht op Evenwicht is een op theorie gebaseerde interventie, de onderbouwing is ontleend aan het werk van grondleggers als Bandura (1977), Beck (1979) en Meichenbaum (1977). De cursus richt zich in eerste instantie op attitude en het vergroten van eigeneffectiviteit en gevoelens van controle, en vervolgens op het veranderen van gedrag. Het fear-avoidance model (Lethem, e.a., 1983; Friedman, e.a., 2002) wordt gebruikt om op eenvoudige wijze de negatieve spiraal (bezorgdheid - vermijding - afname spierkracht - val - minder zelfvertrouwen en gevoel van controle - bezorgdheid - etc.) bespreekbaar te maken en om te buigen in een positieve spiraal. De onderzoeken naar Zicht op Evenwicht en het werkingsmechanisme wijzen uit dat de cursus onder meer effectief is in het verminderen van de bezorgdheid om te vallen en gerelateerd

Onderzoek

De groepscursus van Zicht op Evenwicht is ontwikkeld en positief geëvalueerd in de VS (Tennstedt e.a., 1998). Vervolgens is deze in 2002 vertaald en aangepast voor ouderen in Nederland en in een longitudinaal gerandomiseerd onderzoek (RCT) geëvalueerd op effecten, proces en kosten. De cursus liet overtuigende positieve effecten zien op de primaire én secundaire uitkomstmaten (proefschrift Rixt Zijlstra, 2008; Zijlstra e.a., 2009), de cursusleiders en cursisten beoordeelden de cursus positief en als goed uitvoerbaar (Haastregt e.a., 2007) en de cursus was aan te bevelen boven ‘usual care’ voor wat betreft de kosten en effecten (Haastregt e.a., 2013). Implementatie- en evaluatieonderzoek uitgevoerd in de VS en in de praktijk van de thuiszorg in Nederland laat vergelijkbare positieve resultaten zien (Healey e.a. ,2008; Ory e.a., 2010; Smith e.a., 2011; De Jonge e.a., 2013; Zijlstra e.a., 2013; Cho e.a., 2015; Dauenhauer e.a., 2015). De individuele cursus, gestoeld op dezelfde theorieën en thema’s, is onderzocht in een RCT in Nederland en eveneens effectief bevonden (Dorresteijn e.a., 2016). Ook voor deze cursus zijn de resultaten van de proces- en kostenevaluatie positief (Dorresteijn e.a., 2013; Dorresteijn e.a., in preparation). Zie ook www.zichtopevenwicht.nl

Document(en)
Thema
Geestelijke / psychische gezondheid
  • Angst(stoornissen)
Leefstijlonderwerpen
  • Lichamelijke activiteit / beweegstimulering
  • Gezonde leefstijl
Veiligheid / milieu / fysieke omgeving
  • Valpreventie
Sociaal gedrag en relaties
  • Participatie / empowerment
  • Eenzaamheid / bevorderen van sociale binding
Setting
Setting
  • Thuis / gezin
  • Welzijnsinstelling
  • Wijk / faciliteiten in de wijk
  • Eerstelijnszorg
  • Thuiszorg
  • Woonzorginstelling
Doelgroep
Leeftijd 55 tot 99
Geslacht Beide
Doelgroep
  • Ouderen
Methodiek
Activiteiten en methodieken
  • Coaching / intervisie / telefonische ondersteuning
  • Scholing professionals / train de trainer
  • Huisbezoek
  • Voorlichtingsmateriaal
  • Workshop / cursus / voorlichtingsbijeenkomst
Beleid / ketenontwikkeling / organisatie
  • Integrale aanpak
Community-ontwikkeling
  • Verbeteren sociale omgeving
  • Empowerment
Documenten
Documenten en materialen
  • Cd / dvd / video / film
  • Draaiboek
  • Folder / brochure / flyer
  • Lesmateriaal / lespakket
Weblinks
Betrokken organisaties
Financier
Soort financier
  • ZonMw
Projectbeschrijving op zonmw website http://www.zonmw.nl/nl/projecten/project-detail/verspreiding-van-zicht-op-evenwicht-thuis/samenvatting/
Organisaties
SoortNaam en eventuele rol
Universiteit / hboUniversiteit Maastricht (Rol: Onderzoeker)
Evaluatie en ontwikkeling
Evaluatie type
  • Effectevaluatie
  • Procesevaluatie
Uitvoeringslocatie
Schaal van uitvoering N.v.t. (interventie wordt uitgevoerd door anderen)
Verwijzingen
Interventie verwijzingen
Thema verwijzingen