Wilt u een effectief alcoholbeleid maken? Dan heeft u cijfers en feiten nodig. Aan de hand daarvan kunt u prioriteiten stellen voor uw beleid en bepalen wat uw doelgroepen zijn voor alcoholpreventie.

 

Wijkgezondheidsprofiel maken

Met een wijkgezondheidsprofiel ziet u via feiten en cijfers wat de gezondheidssituatie is en hoeveel problematisch alcoholgebruik er is in een wijk. Daarmee kunt u doelstellingen voor uw beleid bepalen en onderbouwen. Zo kunt u gerichter en in samenhang interventies inzetten en monitoren wat de resultaten zijn van het lokale beleid .

Wilt u een wijkgezondheidsprofiel maken? Kijk dan op de pagina Bronnen voor het maken van een wijkgezondheidsprofiel.

 

Problematisch alcoholgebruik 

Ongeveer 8,5% van de Nederlanders boven de 18 drinkt overmatig alcohol. Dit betekent meer dan 21 glazen per week bij mannen en meer dan 14 glazen per week bij vrouwen. Mannen zijn vaker overmatige drinkers dan vrouwen. Meer cijfers over de omvang van (problematisch) alcoholgebruik vindt u op Volksgezondheidenzorg.info:

Geen alcohol drinken, of niet meer dan 1 glas per dag, helpt volgens de Nederlandse Gezondheidsraad verschillende (chronische) ziekten te voorkomen, waaronder: leverziekten, kanker en hart- en vaatziekten. Voor minderjarigen (< 18 jaar) is niet drinken de norm. De hoeveelheid alcohol die gedronken wordt, is niet leidend voor de diagnose.

Lees meer over de criteria voor problematisch alcoholgebruik op Volksgezondheidenzorg.info

 

Risicogroepen

Kinderen en jongeren tot 18 jaar lopen extra risico op schade en problemen door alcoholgebruik. Dit heeft meerdere oorzaken:

  • lager lichaamsgewicht
  • het brein is nog in ontwikkeling
  • geen ervaring met alcohol

Dit zorgt ervoor dat de lichamelijke effecten van alcohol groter zijn. Er zijn aanwijzingen dat alcohol de (hersen)ontwikkeling kan schaden. Ook geldt dat hoe eerder jongeren beginnen met drinken, hoe groter de kans op alcoholproblemen op latere leeftijd.

De volgende groepen zijn extra kwetsbaar:

  • jongeren met leer- en opvoedingsstoornissen: zij hebben te maken met een combinatie van risicofactoren. Dat geldt ook voor jongeren in de zorg (residentiële jeugdzorg zorg en justitiële jeugdinrichtingen)
     
  • kinderen van ouders met psychische problematiek of verslaving.

Jongvolwassenen (20- tot 25-jarigen) drinken vaker overmatig en zwaar dan andere volwassenen. Jongvolwassenen die studeren of vaak uitgaan, drinken het meest.

Alcohol is schadelijk voor zwangere vrouwen: vóór, tijdens en na de zwangerschap. Mogelijke gevolgen:

  • kleinere kans om zwanger te worden
  • hoger risico op een miskraam, foetale sterfte en vroeggeboorte
  • hoger risico op het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS)
  • kans op schade bij de pasgeboren baby als alcohol wordt overgedragen via borstvoeding

Ouderen zijn gevoeliger voor de gevolgen van alcohol. Dit komt door veranderingen in hun lichaam en de combinatie met medicijnen. Bovendien hebben zij een groter risico om een riskant drinkpatroon te ontwikkelen. Dit heeft 2 oorzaken:

  • meer vrije tijd en meer geld beschikbaar om alcohol te drinken en te kopen
  • meer ingrijpende levensgebeurtenissen in deze levensfase

Mensen met somatische (kanker, obesitas) of psychische aandoeningen (angststoornis, depressie) vormen een risicogroep voor problematisch alcoholgebruik.

Door hun onderliggende aandoening lopen zij een grotere kans om problematisch alcoholgebruik te ontwikkelen. Bijvoorbeeld als ze alcohol gebruiken om met negatieve emoties om te gaan. Mogelijke gevolgen van alcoholgebruik bij deze groep:

  • onderliggende aandoening verergert
  • behandeling van de onderliggende aandoening verloopt trager
  • herstel van de aandoening wordt negatief beïnvloed

 

Oorzaken en gevolgen

De volgende factoren spelen een belangrijke rol waarom mensen beginnen met drinken. 

  • Persoonsgebonden factoren: demografische kenmerken, erfelijke aanleg, alcoholgerelateerde cognities en stress

  • Kenmerken van alcohol: alcohol werkt verslavend, mensen worden er ‘losser’ van en ze ervaren minder remmingen.

  • Sociale omgeving: gezin, vrienden en leeftijdgenoten en de heersende sociale normen in de maatschappij.

  • Fysieke omgeving: beschikbaarheid van alcohol en handhaving en naleving van regels omtrent alcoholgebruik.

Alcoholgebruik hangt samen met veel lichamelijke aandoeningen, maar ook met huiselijk geweld en verkeersongevallen. Alcoholgebruik is dus verantwoordelijk voor:

  • hoge zorgkosten
  • lagere arbeidsproductiviteit
  • kosten voor politie en justitie

Op Volksgezondheidenzorg.info vindt u een overzicht van de belangrijkste gevolgen van alcoholgebruik:

 

Meer informatie

Aanvullende bronnen met cijfers en feiten specifiek voor alcoholgebruik vindt u op de volgende sites. 

 

LADIS

Hier vindt u cijfers over hulpvragen met betrekking tot alcohol die bij de verslavingszorg terechtkomen. De laatst gepubliceerde rapportage heeft kerncijfers van 2015.

Bekijk de cijfers op de website van Ladis

 

Nationaal Expertisecentrum Alcohol

Lees meer op de website van het Nationaal Expertisecentrum Alcohol

 

Overig
  • Observaties en ervaringen van politie, horecateams, toezichthouders en veldwerkteams van de instellingen voor verslavingszorg. Zij hebben zicht op alcoholgebruik in de openbare ruimte. U kunt deze gegevens opvragen voor regionale/lokale probleemanalyse.

  • Registratiegegevens van politie, ambulances en ziekenhuizen met betrekking tot alcoholincidenten. U kunt deze gegevens opvragen voor de regionale / lokale probleemanalyse.