Om in jouw gemeente effectief alcoholbeleid te kunnen maken heb je inzicht nodig in actuele cijfers en feiten over alcoholgebruik. Zo kun je prioriteiten stellen en bepalen wat jullie doelgroepen zijn voor alcoholpreventie.
 

Hoe gebruik je de cijfers en feiten?

Met een gezondheidsprofiel breng je met cijfers en feiten in kaart hoe het staat met de gezondheid in je gemeente, wijk of dorp, en wat de rol van alcoholgebruik hierin is. Zo kun je gericht aan de slag. Door het profiel regelmatig te actualiseren kun je monitoren wat de resultaten van het ingezette beleid zijn. Wil je aan de slag? Kijk voor meer informatie bij Maak een gezondheidsprofiel. 
 

Cijfers over alcoholgebruik onder (jong)volwassenen 

In 2025 dronk 46,4 procent van de Nederlanders van 18 jaar en ouder geen alcohol of maximaal één glas alcohol per dag. 5,5 procent van de volwassenen drinkt overmatig alcohol en 6,7 procent is een zware drinker. Volwassenen die overmatig of zwaar drinken gebruiken bovendien relatief vaak ook andere middelen. Overmatig alcoholgebruik betekent meer dan 21 glazen per week bij mannen en meer dan 14 glazen per week bij vrouwen. Zwaar drinken is minstens één keer per week vier glazen (vrouwen) of zes glazen (mannen) alcohol drinken op één dag. 

Problematisch alcoholgebruik houdt in: alcoholgebruik door minderjarigen en zwangere vrouwen, zwaar of overmatig alcoholgebruik, regelmatig bingedrinken en drinkpatronen die lichamelijke en psychische klachten veroorzaken. 

Onder het kopje Lokale, regionale en landelijke cijfers vind je uitgebreide cijfers. 

Advies Gezondheidsraad (2026)

De Gezondheidsraad adviseert alcoholgebruik te denormaliseren en te ontmoedigen. De kern van het advies: elke hoeveelheid alcohol kan schadelijk zijn. Alcoholgebruik verhoogt het risico op verschillende vormen van kanker, orgaanschade, verslaving en andere gezondheidsproblemen. Daarom is het gezonder en veiliger geen alcohol te drinken. Voor minderjarigen (< 18 jaar) is niet drinken de norm. 

In dit advies neemt de Gezondheidsraad voor het eerst ook de gevolgen voor anderen en de samenleving mee. Zo kan alcoholgebruik bijdragen aan verkeersongevallen, agressie, geweld, problemen in de thuissituatie, arbeidsongevallen en verzuim.

Het advies is geen verbod en ook geen oordeel over mensen die alcohol drinken. Wel een signaal dat er meer moet worden ingezet op ontmoediging. Dat betekent: passende ondersteuning voor mensen die hun alcoholgebruik willen minderen of stoppen. En tegelijkertijd inzetten op een omgeving waarin niet en minder drinken makkelijker en normaler wordt. 

Risicogroepen

Voor sommige groepen zijn de gezondheidsrisico's van alcoholgebruik extra groot. De belangrijkste risicogroepen lees je hierna. 

Kinderen en jongeren tot 18 jaar lopen extra risico op schade en problemen door alcoholgebruik. Dit heeft meerdere oorzaken:

  • lager lichaamsgewicht
  • het brein is nog in ontwikkeling
  • onervarenheid met alcohol

Er zijn aanwijzingen dat alcohol de (hersen)ontwikkeling kan schaden. Daarnaast lopen jongeren die op jonge leeftijd beginnen met drinken een groter risico op alcoholproblemen, roken en drugsgebruik op latere leeftijd. 

Sommige jongeren zijn extra kwetsbaar voor alcohol- en andere middelenproblematiek:

  • Jongeren met leer- en opvoedingsstoornissen. 
  • Jongeren in de zorg (residentiële jeugdzorg en justitiële jeugdinrichtingen).  
  • Kinderen van ouders met psychische problematiek of verslaving.

Jongvolwassenen (18- tot 25-jarigen) drinken vaker overmatig en zwaar dan andere volwassenen. Jongvolwassenen die studeren of vaak uitgaan, drinken het meest.

Alcohol is schadelijk vóór, tijdens en na de zwangerschap. Mogelijke gevolgen:

  • verminderde vruchtbaarheid bij vrouwen en mannen; 
  • hoger risico op een miskraam, foetale sterfte en vroeggeboorte;
  • hoger risico op het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS);
  • kans op schade bij de pasgeboren baby als alcohol wordt overgedragen via borstvoeding.

55-plussers zijn gevoeliger voor de schadelijke gevolgen van alcohol. Dit komt door veranderingen in hun lichaam en/of de combinatie met medicijnen. Alcoholgebruik...

  • ...kan de werking van medicijnen versterken, verzwakken of bijwerkingen verergeren. 
  • ...is een risicofactor voor het ontstaan van dementie. 
  • ...vergroot ook de kans op vallen. Daarbij herstellen botbreuken bij ouderen langzamer.  

Bovendien hebben 55-plussers een hoger risico om een riskant drinkpatroon te ontwikkelen. Dit heeft twee oorzaken:

  • meer vrije tijd en geld beschikbaar om alcohol te drinken;
  • meer ingrijpende levensgebeurtenissen in deze levensfase.

Mensen met somatische aandoeningen (bijv. kanker, obesitas) of psychische aandoeningen (bijv. angststoornis, depressie) vormen een risicogroep voor problematisch alcoholgebruik.

Door hun onderliggende aandoening lopen zij een grotere kans om problematisch alcoholgebruik te ontwikkelen. Bijvoorbeeld als ze alcohol gebruiken om met negatieve emoties om te gaan. Mogelijke gevolgen van alcoholgebruik bij deze groep:

  • de onderliggende aandoening verergert;
  • behandeling van de onderliggende aandoening verloopt trager;
  • herstel van de aandoening wordt negatief beïnvloed.

 

Oorzaken, gevolgen en ontwikkelingen

Factoren die invloed hebben op waarom mensen beginnen met drinken:

  • Persoonsgebonden factoren: demografische kenmerken (leeftijd en geslacht), erfelijke aanleg, alcoholgerelateerde cognities (kennis over en houding en verwachtingen van alcohol) en stress. 
  • Sociale omgeving: voorbeeldgedrag en normen in het gezin, bij vrienden, leeftijdgenoten en in de samenleving. 
  • Fysieke omgeving: beschikbaarheid van alcohol en handhaving en naleving van regels omtrent alcoholgebruik.

Daarnaast kunnen kenmerken van alcohol, zoals de verslavende werking en het verminderen van remmingen, bijdragen aan door blijven drinken of opnieuw drinken.  

Alcoholgebruik brengt gezondheids- en veiligheidsrisico's met zich mee. Het zorgt, ook bij beperkte hoeveelheden, voor een extra kans op lichamelijke en psychische klachten. Daarnaast heeft alcoholgebruik gevolgen voor anderen. Zo kan het leiden tot agressief gedrag, vandalisme, seksueel grensoverschrijdend gedrag, (huiselijk) geweld, letsel en verkeersongevallen. 

Alcoholgebruik zorgt onder andere voor:

  • hoge onderwijs- en zorgkosten
  • lagere arbeidsproductiviteit
  • kosten voor politie en justitie

Meer lees je bij Maatschappelijke schade door alcoholgebruik | trimbos.nl.

Het trendscenario van de VTV-2024 verkent ontwikkelingen van volksgezondheid en zorg tussen 2022 en 2050. Alcoholgebruik is hierin opgenomen. Het Trendscenario is geen voorspelling, maar een verkenning van mogelijke ontwikkelingen. Het laat zien wat er kan gebeuren als ontwikkelingen en trends zich voortzetten zonder dat er nieuw beleid wordt ingezet.

In de themaverkenning Gezonde generaties 2050 van de VTV-2024 schetst het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) daarnaast mogelijke ontwikkelingen in gezondheid en leefstijl van twee generaties. 

Aanvullende bronnen met cijfers en feiten rond alcoholgebruik:  

Nalevingscijfers 

Nalevingscijfers geven inzicht in de naleving van de alcoholwet en helpen bij het gericht inzetten van preventie, toezicht en handhaving: 
•    Leeftijdsgrens alcoholverkoop | openoverheid.nl
•    Toelaten en doorschenken bij dronkenschap | openoverheid.nl