Met behulp van feiten en cijfers onderbouwt u uw beleid en kunt u uw beleidsfocus en doelgroepen bepalen. 

Huidige situatie alcoholgebruik

De Gezondheidsraad adviseert volwassenen uit het oogpunt van volksgezondheid geen alcohol te drinken, of in elk geval niet meer dan 1 glas per dag[1]. Daarmee kan het ontstaan van chronische ziekte voorkomen worden. Ruim 40% van de volwassenen houdt zich aan dit advies. Lager en middelbaar opgeleiden vaker dan hoger opgeleiden blijkt uit cijfers over 2018 (bron: Volksgezondheidenzorg.info). 

Ruim 8% van de volwassenen drinkt echter overmatig blijkt uit dezelfde cijfers: 10 procent van de mannen drinkt meer dan 21 glazen per week en bijna 6,6% van de vrouwen meer dan 14. In de leeftijdsgroep tussen de 30 en 39 jaar is het aantal overmatig drinkers het laagst, bijna 5 procent. Onder de 20- tot 29-jarigen en de 65- tot 74-jarigen is het aantal overmatig drinkers met ruim 10 procent het hoogst. Overmatig drinken komt vaker voor onder mannen en mensen met een Nederlandse achtergrond dan onder respectievelijk vrouwen, en mensen met een niet-westerse migratieachtergrond ( Factsheet riskant alcoholgebruik in Nederland, Trimbos 2018). Verschillen in opleidingsniveau zijn er nauwelijks (bron: Expertisecentrum alcohol). 
Voor minderjarigen is niet drinken de norm. Van de scholieren tot 16 jaar drinkt echter een kwart regelmatig en bijna 20% drinkt  veel: meer dan 5 glazen per gelegenheid. Het aantal drinkers neemt toe naarmate de leeftijd stijgt; van de 16-jarigen drinkt meer dan 50 procent regelmatig (bron: Volksgezondheidenzorg.info). Dit zijn vaker VMBOVoorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) -b en VMBO-t scholieren dan leerlingen van het VWO. 

Risicogroepen alcoholgebruik

Kinderen en jongeren tot 18 jaar lopen extra kans op schade en problemen door alcoholgebruik. Hun geringe lichaamsgewicht, hun ontwikkelende brein en onervarenheid zorgen ervoor dat zij eerder teveel drinken en eerder hun bewustzijn verliezen. Er zijn aanwijzingen dat alcohol hun (hersen)ontwikkeling kan schaden en dat hoe eerder jongeren beginnen met drinken, hoe groter de kans is dat zij alcoholproblemen ontwikkelen op latere leeftijd (bron: Expertisecentrum alcohol). Bijzonder kwetsbaar zijn:

  • jongeren met leer- en opvoedingsstoornissen omdat zij met een combinatie van risicofactoren te maken hebben. Dat geldt ook voor jongeren in de zorg (residentiele jeugdzorg zorg en justitiële jeugdinrichtingen) (bron: Expertisecentrum alcohol)
  • kinderen van verslaafde ouders omdat zij een aanzienlijk risico lopen zelf ook problemen te krijgen door middelengebruik (bron: Trimbos 2018).

Lees meer: 

Uitgaanspubliek en studenten: Jongeren en jongvolwassenen die frequent uitgaan zijn in hun leeftijdsgroep, een groep waarin toch al flink gedronken wordt degenen die het meest drinken.

Lees meer:

Drinken tijdens de zwangerschap heeft schadelijke gevolgen voor het ongeboren kind. 

Lees meer: Factsheet Alcoholgebruik, zwangerschap en borstvoeding

Depressie en alcoholmisbruik gaan vaak samen, al is niet duidelijk wat oorzaak en gevolg is. 

Ouderen zijn gevoeliger voor de gevolgen van alcohol door de veranderingen in het ouder wordende lichaam en de combinatie met medicijnen. De levensfase met meer vrije tijd en ingrijpende levensgebeurtenissen vergroot het ontwikkelen van een riskant drinkpatroon.

Lees meer:

Trends in alcoholgebruik

De laatste jaren (sinds 2003) is er een daling in het alcoholgebruik onder jongeren tussen de 12 tot en met 16 jaar: minder jongeren hebben ervaring met alcohol, minder jongeren drinken regelmatig en minder jongeren dronken in de afgelopen maand meer dan vijf glazen alcohol bij één gelegenheid. Maar als jongeren eenmaal drinken, drinken ze onverminderd veel (bingen/overmatige drinkers) (bron: Volksgezondheidenzorg.info).

Het percentage van de bevolking van 18 jaar en ouder dat geen alcohol drinkt of niet meer dan 1 glas per dag is licht gestegen van 37,4% in 2014 naar 39,8% in 2018. Het percentage overmatige drinkers is licht gedaald van 9,9% in 2014 naar 8,2% in 2018 (Jaarbericht Nationale Drug Monitor 2018, Trimbos).

Gevolgen van alcoholgebruik

Elk alcoholgebruik is ongezond voor kinderen en jongeren die nog in ontwikkeling zijn. Zij zijn extra kwetsbaar voor de gevolgen van alcohol. De hoeveelheid per keer en frequentie bepalen de mate van schade. Bij volwassenen is het drinken (van meer dan een glas per dag) schadelijk voor bijna alle organen en er wordt steeds meer bekend over de relatie tussen alcohol en verschillende vormen van kanker. Slecht slapen, somberheid en depressie zijn gerelateerd aan alcoholgebruik. Sociale relaties kunnen onder druk komen te staan: relatie- en familieproblemen, opvoedingsproblemen en verwaarlozing, huiselijk geweld. Van kinderen van verslaafde ouders is het bekend dat zij een verhoogd risico lopen om zelf ook een verslaving te ontwikkelen. Daarnaast zijn de maatschappelijke kosten van alcoholgebruik aanzienlijk. De netto kosten van aan alcohol gerelateerde gezondheidszorg, verlies aan productiviteit, inzet van politie en justitie, verkeersongevallen en verslavingszorg, bedragen in Nederland naar schatting tussen de 2,3 en 2,9 miljard euro per jaar. (Bron: Volksgezondheidenzorg.info , Alcohol en kanker en Maatschappelijke kosten-batenanalyse van beleidsmaatregelen om alcoholgebruik te verminderen.) 

Oorzaken van alcoholgebruik

Belangrijke redenen waarom mensen drinken zijn:

  • omgevingsfactoren zoals beschikbaarheid van alcohol, mate van toezicht en sociale controle en de maatschappelijke norm
  • persoonlijke kenmerken van de drinker, zoals intentie, leefomstandigheden en verslavingsgevoeligheid
  • de kenmerken van alcohol waaronder het (meestal gewenste) effect dat mensen er ‘losser’ van worden en minder remmingen ervaren en de verslavende werking

Alcoholgebruik en andere leefstijlfactoren

Bijna 40% van de Nederlanders drinkt en rookt niet en heeft geen overgewicht. Er is echter ook een groep die naast overmatig alcoholgebruik ook met overgewicht te kampen heeft en/of rookt. Van de volwassenen valt 1,7 procent zowel in de categorie ‘dagelijks roken’ als ‘overmatig drinken’. De relatie tussen overgewicht en zwaar drinken komt nog vaker voor: bij 2,5 procent van de volwassenen. Lees meer over alcoholgebruik en de combinatie met roken en overgewicht op de website van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018.