Voor het maken van effectief drugsbeleid in jouw gemeente heb je feiten en cijfers nodig. Die geven een goede basis om prioriteiten en doelgroepen te bepalen.

Met een gezondheidsprofiel of lokale probleemanalyse breng je met cijfers en feiten in kaart hoe het staat met de gezondheid in de gemeente, een wijk of een dorp, en wat de rol van drugs hierin is. Zo kun je gericht aan de slag. Door het profiel regelmatig te actualiseren kun je monitoren wat de resultaten van het ingezette beleid zijn.

Cijfers

Cannabis is de meest gebruikte drug in Nederland, op enige afstand gevolgd door ecstasy, cocaïne, amfetamine, 3-MMC en ketamine. In 2023 had bij navraag bijna 8 van de 100 volwassenen in Nederland in de afgelopen maand cannabis gebruikt.

Hieronder lees je hoe en waar je meer cijfers kunt vinden over drugsgebruik. Omdat er veel verschillende soorten drugs en gebruikersgroepen zijn, heb je verschillende bronnen nodig.

Landelijke cijfers kun je gebruiken wanneer er over bepaalde doelgroepen geen cijfers beschikbaar zijn. Of als aanvulling op lokale cijfers, om deze in perspectief te plaatsen.

Een selectie van cijfers over de omvang van drugsgebruik vind je ook op vzinfo.nl:

Cijfers per doelgroep

Naast cijfers zijn kwalitatieve gegevens ook van belang voor het vormen van een visie en aanpak op drugspreventie. Kwalitatieve gegevens kun je lokaal verzamelen met behulp van deze instrumenten:

  • gesprekken met lokaal werkzame professionals die in hun werk te maken hebben met jongeren en (jong)volwassenen die drugs gebruiken. Je kunt focusgroepen met jongeren of professionals samenstellen.
  • met de Scanner Lokaal Drugsbeleid breng je de aard van het drugsgebruik in de gemeente of onder specifieke groepen in kaart. Je krijgt ook zicht op de gezondheids- en veiligheidsproblemen die samenhangen met drugsgebruik en oplossingsrichtingen.
  • rioolwateronderzoek kan helpen om een beeld te krijgen van het totale drugsgebruik in de gemeente. De ervaring leert dat dit goed kan werken om het onderwerp op de politieke agenda te zetten, maar dat de resultaten vooral betekenis krijgen in samenhang met andere drugsmonitors en kwalitatief onderzoek.

Meer bronnen

Zoek je meer cijfers over dit thema of over andere thema's? Kijk dan ook op de pagina Bronnen voor het maken van een gezondheidsprofiel.

Feiten over drugs

Drugs prikkelen de hersenen. Daardoor ervaart de gebruiker geestelijke en lichamelijke effecten. Iemand wordt bijvoorbeeld heel actief (stimulerende werking), of juist heel traag (verdovende werking). Ook kunnen drugs het bewustzijn veranderen. De gebruiker gaat de wereld anders zien en beleven. Het effect van een drug wordt bepaald door drie factoren:

  • de drug zelf: de stoffen die er in zitten, de dosering en de manier van inname
  • de persoon die de drugs gebruikt: van invloed zijn bijvoorbeeld gezondheid, geslacht, gewicht, psychische klachten, stemming van degene die drugs gebruikt
  • de omgeving: zijn er veel prikkels of niet, voelt de omgeving onveilig of juist vertrouwd rustig?

Groepen met een groter risico op drugsmisbruik

Gebruik van drugs is voor iedereen risicovol. Sommige doelgroepen vragen extra aandacht in drugsbeleid.

Kwetsbare groepen

Mensen uit zogenaamde kwetsbare groepen hebben een grotere kans op problemen door middelengebruik. Zij hebben te maken met een opeenstapeling van risicofactoren in hun leefomgeving. Denk aan het opgroeien in een omgeving waar alcohol- of drugsgebruik veel voorkomt of werken in zware omstandigheden (stress, onregelmatige diensten). Ook het verblijf in de residentiële jeugdhulp of het hebben van psychische problemen maakt mensen kwetsbaar.

Het Trimbos-instituut ontwikkelde de tool Middelenpreventie voor kwetsbare groepen. Dit is een hulpmiddel voor gemeenten om kwetsbare groepen in kaart te brengen. De tool helpt daarnaast om prioriteiten en aanpakken te kiezen.

Risicogroepen

Bij risicogroepen geeft een specifieke factor (onder andere gedrag) een verhoogd risico op (problematisch) gebruik en/of gezondheidsschade. 

  • Leeftijd: bij jongeren (tot 25 jaar) zijn de lichamelijke ontwikkeling en de ontwikkeling van hersenfuncties zijn nog niet voltooid.
  • Uitgaan: jongeren en jongvolwassenen, waaronder studenten, die veel uitgaan en festivals bezoeken, gebruiken meer drugs dan leeftijdsgenoten die niet uitgaan.
  • Zwangerschap: naast de zwangere loopt ook het ongeboren kind risico.
  • Verkeersdeelname: rijden onder invloed van drugs beïnvloedt de rijgeschiktheid en verhoogt de ongevalskans.
  • Drugs gebruiken als copingstrategie: mensen die drugs gebruiken om met problemen zoals sociale angst om te gaan, of om zorgen te vergeten, hebben een grotere kans om problemen te krijgen met drugsgebruik.

Risicofactoren en gevolgen

Wat maakt dat de ene persoon niet in de problemen komt door drugsgebruik en de andere wel? Problemen kunnen ontstaan wanneer de balans tussen risicofactoren en beschermende factoren er niet (meer) is. Risico- en beschermende factoren kunnen bestaan op verschillende niveaus:

  • op persoonlijk niveau valt te denken aan de mate van mentale gezondheid, persoonlijke eigenschappen zoals sociale vaardigheden en zelfregulatie, neurologische ontwikkeling en omgang met stress
  • op microniveau heeft de situatie in gezin, op school en tussen leeftijdsgenoten invloed op de kans dat er problemen ontstaan
  • factoren op macroniveau zijn bijvoorbeeld de fysieke en sociale omgeving en inkomen

Mogelijke gevolgen zijn (mentale) gezondheidsproblemen en verwaarlozing van of uitval op school of werk. Op vzinfo.nl staat een overzicht van gevolgen van drugsgebruik voor de gezondheid van degene die drugs gebruikt. Naast fysieke zijn er ook psychische en sociale gevolgen voor de gebruiker en diens omgeving, en maatschappelijke gevolgen. Denk aan de criminaliteit die gepaard gaat met de productie en handel in drugs of aan de schade voor het milieu door drugsafval.