Wil je de leefomgeving gezonder maken? Denk dan aan een planmatige en integrale aanpak. Want de leefomgeving heeft invloed op hoeveel inwoners bewegen, hoe ze zich voelen en hoe gezond ze zijn. Om integraal aan de slag te gaan zijn verbinding met andere thema's en samenwerking met anderen onmisbaar. Net als het betrekken van inwoners.

In het kort

  • Voor een gezondere leefomgeving is het nodig om planmatig en integraal te werken. Zo werk je zo effectief mogelijk.
  • Planmatig werken betekent werken in een cyclus van voorbereiden, uitvoeren en evalueren, zodat je kunt zien welke resultaten je boekt en op tijd kunt bijsturen als het nodig is.
  • Hierbij helpt het om een gezondheidsprofiel op te stellen, een gebiedscheck te doen en aan te sluiten bij landelijke kaders en programma's.
  • Integraal werken aan een gezonde leefomgeving kun je doen door koppelingen met leeftstijlthema's en doelgroepen te benutten.
  • Door samen te werken met andere gemeentelijke domeinen en inwoners aan gezondheidsvraagstukken kun je daadwerkelijk een verschil maken.
  • Door integraal te werken benader je de leefomgeving van zo veel mogelijk kanten.

Hoe werk je planmatig aan een gezonde leefomgeving?

Om effectief aan een gezonde leefomgeving te werken, is planmatig werken nodig. Je werkt dan in een cyclus van voorbereiden, uitvoeren en evalueren, zodat je kunt zien welke resultaten je boekt en op tijd kunt bijsturen als het nodig is.

Lees in de Aanpak Gezonde Gemeente hoe je planmatig werkt aan gezondheid in de gemeente of regio.

Dit kun je doen om planmatig te werken

Bereid de aanpak voor

Met data en lokale kennis krijg je inzicht in kansen en knelpunten voor een gezonde leefomgeving. Je kunt veel informatie ophalen door anderen te betrekken: inwoners en collega's uit andere beleidsdomeinen, zoals ruimtelijke ontwikkeling, mobiliteit, wonen en duurzaamheid. Zo bereid je de aanpak voor.

Maak een gezondheidsprofiel

Een gezondheidsprofiel helpt om een gezamenlijke opgave te formuleren, gezondheid te verbinden aan andere beleidsdoelen en samen prioriteiten te stellen voor de gemeente of regio.

Doe een gebiedscheck

De Gebiedscheck Gezonde Leefomgeving helpt om het gezondheidsprofiel te onderbouwen met inzicht in gezondheidsindicatoren van de leefomgeving. De tool laat per buurt, wijk of gemeente zien welke factoren van invloed zijn op de gezondheid en waar aanknopingspunten liggen voor het bevorderen of beschermen van de gezondheid.

Maak een succes van de uitvoering

In de fase van de uitvoering gaat het er vooral om betrokken te blijven en de samenwerking en het draagvlak te onderhouden. Dit doe je door de voortgang zichtbaar te maken en successen te vieren.

Gebruik landelijke kaders als handvat en zet landelijke programma's in

De ambities en richtlijnen uit landelijke beleidskaders geven richting aan het lokale omgevingsbeleid. Daarnaast zijn er landelijke programma's die je in de gemeente of regio kunt inzetten om de leefomgeving gezonder te maken.

Bekijk landelijke kaders en programma’s voor een gezonde leefomgeving

Evalueer

Om goed te kunnen leren, enthousiasmeren of verantwoorden is het slim om vanaf de start van je plan van aanpak of beleid aandacht te hebben voor monitoren en evalueren.

In de praktijk: open sportpark

Illustratieve foto van sportpark Aalten, met verschillende sportvelden

In Aalten leidde een behoefte onder inwoners tot een open sportpark voor iedereen. Het probleem van teruglopende ledenaantallen bij sportverenigingen was voor de gemeente een kans om iets te doen aan de gezondheid van alle inwoners. Sinds het park is aangepast, zijn er meer verenigingsleden en kunnen inwoners er vrij sporten en bewegen – van voetbal en korfbal tot skeeleren en jeu de boules.

Hoe werk je integraal aan een gezonde leefomgeving?

Dit kun je doen om integraal te werken

Benut koppelkansen op (leefstijl)thema’s en beleidsdomeinen 

Als je werkt aan gezondheidsvraagstukken, zorgt inzet op de leefomgeving veelal voor koppelkansen. Kijk bij je werk aan gebiedsplannen vanaf het begin hoe je invulling kunt geven aan gezondheid. En hoe de gebiedsinrichting kan bijdragen aan het stimuleren van bijvoorbeeld bewegen, ontmoeten, minder roken, ontspanning en gezonde voeding.

Door een aanpassing in de omgeving, zoals het verbeteren van fietspaden of het aanbieden van gezond eten in een kantine, maak je gezond gedrag al gemakkelijker. Maar denk ook aan hittestress tegengaan, schone lucht en andere gezondheidsbeschermende maatregelen. Zo creëer je meerwaarde. 

Hoe pak je dit aan voor jouw gemeente of regio? Het stappenplan van Gids Gezonde Leefomgeving helpt je op weg.

Bekijk concrete activiteiten voor verschillende thema's en doelgroepen

Door koppelingen te vinden met beleid op andere thema's, kun je vaak mogelijkheden vinden om de leefomgeving gezonder te maken. Kijk voor voorbeelden bij de pijler Omgeving binnen de thema's:

Alcohol | Drugs | Mentale gezondheid | Overgewicht | Roken | Seksuele gezondheid | Sport en bewegen | Armoede, schulden en gezondheid | Gezondheidsverschillen | Gezonde jeugd | Vitaal ouder worden

Zet gezondheid centraal in ruimtelijk beleid

Ruimtelijk beleid heeft impact op de leefomgeving, de gezondheid en het welbevinden van inwoners. Het rapport Gezondheid en Ruimte (RIVM) laat zien hoe gezondheid en ruimtelijk beleid samenhangen. In het rapport vind je:

  • praktische handvatten om kansen en knelpunten voor een gezonde leefomgeving in beeld te brengen
  • aanbevelingen voor lokale, regionale en landelijke samenwerking

Je kunt daarnaast werken met de kernwaarden voor een gezonde leefomgeving. Deze bevatten handvatten om een gezonde leefomgeving structureel mee te nemen in ruimtelijk beleid.

Gebruik handige instrumenten

Het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) biedt instrumenten waarmee je de openbare ruimte zo gezond mogelijk kunt inrichten. Zo zijn er:

Meer instrumenten vind je in de toolbox van Gids Gezonde Leefomgeving.

Benut Gids Gezonde Leefomgeving

Gids Gezonde Leefomgeving biedt kennis en inzicht om een gezonde leefomgeving te beschermen en bevorderen in ruimtelijke plannen. Deze website van het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) is voor iedereen die een rol heeft binnen ruimtelijke ontwikkelingen of omgevingsbeleid en gezondheid daarin een plek wil geven.

In de praktijk: Amstelveen verbindt beleidsdomeinen

[FOTO RECHTS]Amstelveen werkt aan een gezonde toekomst met en voor al haar inwoners. In een nieuwe visie wordt samen met bewoners nagedacht over het bevorderen van gezondheid. De stad richt zich niet alleen op het beschermen tegen omgevingsfactoren zoals luchtvervuiling, wateroverlast en hitte, maar ook op het stimuleren van beweging en ontmoetingen. Zo wil de gemeente een omgeving creëren die bijdraagt aan een gezonde leefstijl voor iedereen. Lees meer op Visie gezonde leefomgeving Amstelveen.

Hoe zorg je voor een goede samenwerking tussen het sociale en het fysieke domein?

Als je samen met andere gemeentelijke domeinen, de (Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst), andere partners en inwoners werkt aan gezondheidsvraagstukken kun je daadwerkelijk een verschil maken. Zo voorkom je dat er een groene wijk wordt ontwikkeld waar inwoners zich niet naar buiten wagen omdat er onvoldoende verlichting is voor een veilig gevoel. Of dat er een klimrek wordt geplaatst waar kinderen niet spelen.

Dit kun je doen om samen te werken

Werk domeinoverstijgend samen

Als het sociaal en fysiek domein gezamenlijk beleid ontwikkelen en uitvoeren, voorkom je dubbele werkzaamheden en onnodige uitgaven. Dit betekent dat je beleidsmaatregelen rond leefstijlthema’s, zoals overgewicht verminderen, welzijn, woningbouw en openbare ruimte, op elkaar afstemt.

Maar dat blijkt gemakkelijker gezegd dan gedaan. Betrokken professionals hebben vaak verschillende achtergronden: gezondheid, sociaal, fysiek of ruimtelijk. Iedereen heeft eigen perspectieven, drijfveren, werkwijzen, middelen en spreekt een ‘eigen taal’. Hoe vind je elkaar, hoe leer je elkaar begrijpen? Kortom: hoe werk je succesvol domeinoverstijgend samen? Bekijk praktische handvatten en handige tips voor samenwerken in de Aanpak Gezonde Gemeente.

Wijs collega's op Gids Gezonde Leefomgeving

Werk je samen met collega's van het fysieke of ruimtelijke domein? Wijs hen dan op de Gids Gezonde Leefomgeving voor kennis en inzicht om een gezonde leefomgeving te beschermen en bevorderen in ruimtelijke plannen.

Sluit je aan bij het Netwerk Maak Ruimte voor Gezondheid

Wil je meer kennis opdoen en ervaringen uitwisselen over wat werkt in de praktijk? Dat kan tijdens de bijeenkomsten en webinars van het netwerk Maak Ruimte voor Gezondheid. Elke keer staat daar een ander thema centraal.

Betrek inwoners

Inwoners betrek je het liefst vroegtijdig en op een gelijkwaardige manier bij het ontwerpen van een gezonde leefomgeving. Daarvoor moeten ze ruimte en vertrouwen krijgen om mee te denken én initiatief te nemen. En duidelijkheid over hun invloed, de kaders en wat er met hun inbreng gebeurt.

Investeer ook in persoonlijk contact en aanwezigheid in de wijk, communiceer open en regelmatig en laat zien wat de samenwerking oplevert. Sleutelfiguren uit de wijk en professionals die verschillende domeinen verbinden, kunnen helpen om inwoners en gemeente bij elkaar te brengen. Lees in de Aanpak Gezonde Gemeente meer over inwoners betrekken.

Doe meer ideeën op voor een goede samenwerking

Er is veel mogelijk om een goede samenwerking voor een gezonde leefomgeving voor elkaar te krijgen. Zo is er een handreiking en kun je een online cursus volgen.

Naar de tips

In de praktijk: buurtbewoners betrekken

Illustratieve foto van een ontwerpbijeenkomst georganiseerd door gemeente Nieuwegein, met medewerkers van de gemeente en buurtbewoners

Gemeente Nieuwegein versterkt de sociale cohesie door ruimte te geven aan bewonersinitiatieven en -activiteiten. In het project Betere Buurten werkt de gemeente samen met inwoners. Dat doet ze door de straten, het groen, de bankjes en de speeltoestellen op te knappen en door samen aan de slag te gaan om gezonder en sterker te worden. Zodat de inwoners straks in een buurt wonen die bij hen past, nu en in de toekomst.

Meer praktijkvoorbeelden zien? Ga naar de toolbox van Gids Gezonde Leefomgeving.