Wilt u werken aan een effectieve preventie voor vitale ouderen in uw gemeente? Werk dan integraal. Dit betekent dat u verschillende maatregelen en interventies in samenhang inzet. Met dit stappenplan kunt u  concreet aan de slag.

  • Gebruik het wijkprofiel en de ouderenmonitor van de GGD Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst en andere cijfers en feiten om zicht te hebben op de gezondheidstoestand en welbevinden van ouderen in de gemeente.
  • Gezondheid van ouderen hangt nauw samen met sociale factoren. Belangrijk om dus naast gezondheidscijfers ook cijfers zoals eenzaamheid en kwetsbaarheid in kaart te brengen. Het e-magazine van GGD Noord en Oost Gelderland is een mooi voorbeeld van het combineren van sociale en gezondheidsgegevens van ouderen.
  • Bespreek de beschikbare gegevens en cijfers met ouderen, professionals en vrijwilligers in de wijk. Netwerkbijeenkomsten kunnen hierbij helpen. Lees de brochure van kbo-pcob.nl: Vitaal ouder worden, lokaal in gesprek met tips om de gesprekken voor te bereiden. Ouderen zijn ook bereikbaar via ouderenbonden zoals: Anbo, de KBO-PCOB of de NOOM (voor oudere migranten).
  • U creëert draagvlak door samen met ouderen en relevante partners te werken aan een integrale visie op preventieve ouderenzorg. In de Factsheet Netwerken integrale ouderenzorg (RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu 2021) leest u wat hiervoor nodig is en wat het oplevert.
  • Betrek de ouderen bij het opstellen van doelen en prioriteiten, want zij zijn degenen die het beste weten wat ze nodig hebben en hoe ze benaderd willen worden. In de Factsheet Vroegopsporing bij (kwetsbare) ouderen van het RIVM (2016) vindt u informatie over wat nodig is om aan te sluiten bij de wensen en behoeften van ouderen.
  • Kies doelen die bijdragen aan de gezondheid van ouderen. BeterOud geeft in een toetsingskader een overzicht van punten die voor ouderen belangrijk zijn gedurende fases in hun leven. Een waardevol hulpmiddel voor iedereen die wonen, welzijn en zorg voor ouderen wil verbeteren.
  • Maak een plan met doelen en interventies, ieders rol en verantwoordelijkheid, randvoorwaarden zoals tijd, financiële middelen, de rol van regisseur en delen van patiënt/cliëntinformatie. Denk hierbij ook aan een integrale wijkaanpak. Een voorbeeld hiervan is het project Even Buurten, waarin vrijwilligers in de buurt een belangrijke rol spelen.
  • Breng in kaart welke projecten en programma’s er al lopen in de wijk, bijvoorbeeld op gebied van bewegen, gezond eten en het bevorderen van sociale contacten. De preventiematrix kan hierbij helpen.
  • Maak bij de keuze voor activiteiten of interventies gebruik van het aanbod van erkende interventies. U vindt hier interventies op het gebied van valpreventie, zelfredzaamheid of eenzaamheid. Interventies zijn het meest succesvol als zij in samenspraak met ouderen of door ouderen bedacht en uitgevoerd worden. Daarnaast hebben interventies bij voorkeur effecten op meerdere gebieden van het ouder worden.
  • Denk bij het opstellen van het plan ook aan een integrale aanpak met interventies in zowel de fysieke (huis, buurt, infrastructuur) als in de sociale omgeving.  
  • Een belangrijke groep zijn ouderen met een lage sociaal economische status, met een klein sociaal netwerk en oudere migranten met een niet-westerse achtergrond nemen. Om hen te bereiken is het van belang dat de inhoud van de activiteit de ouderen aanspreekt en dat deze inspeelt op hun behoeften. Handige tips en handvaten vindt u in Preventieve activiteiten voor ouderen die onvoldoende bereikt worden : wat zijn kansrijke elementen? | RIVM (2018).
  • Voer het plan voor een integrale aanpak samen met ouderen en partners uit. Toets regelmatig draagvlak, de voortgang en de gemaakte samenwerkingsafspraken. De regio Rijnmond en Drechtsteden maakt bij de ontwikkeling en uitvoering van een integraal en preventief ouderenbeleid zoveel mogelijk gebruik van erkende interventies. Meer hierover leest u bij Aan de slag met preventie - ZonMw Digitale Publicaties
  • Organiseer bijvoorbeeld 2x per jaar een themabijeenkomst voor alle samenwerkingspartners rond ouderen om iedereen betrokken te houden. Wij bieden u hiervoor tips en instrumenten.

Het monitoren van het ingezette ouderengezondheidszorgbeleid is belangrijk om zicht te houden op de voortgang van de beoogde resultaten. Meer informatie over het monitoren en evalueren van het beleid en de uitvoering daarvan vindt u op Loketgezondleven.nl.

Denk bij het opstellen van het plan ook aan: 

 
  • Fysieke omgeving: Denk hierbij aan het huis en de directe woonomgeving van de ouderen, zoals voorzieningen in de wijk, voldoende bankjes en veilige stoepen onderweg naar die voorzieningen, voldoende toiletgelegenheid in een winkelcentrum, OV, etc.  De omgevingswet biedt hiervoor kansen.
     
  • Sociale omgevingDenk hierbij aan het onderhouden van een sociaal netwerk , investeren in zingeving, actief mee blijven doen , ondersteunen van mantelzorgers.
     
  • Voorlichting en educatieDenk hierbij aan voorlichting over een gezonde leefstijl zoals bewegen,  gezonde voeding, en voorkomen overmatig alcoholgebruik.
     
  • Signalering, advies en ondersteuningDenk hierbij bijvoorbeeld aan een methode voor vroegsignalering zoals Signaleren Niet Pluis gevoel en effectief vervolgaanbod zoals interventies op het gebied van valpreventie, eenzaamheid of overgewicht.

Om de juiste ondersteuning te bieden is het belangrijk kwetsbare ouderen in uw gemeente tijdig op te sporen.

  • Kijk of u vroegopsporing of vroegsignalering kan inbedden in bestaande netwerken en overlegstructuren zodat er niet een extra (samenwerkings-) structuur ontstaat.
  • Creëer een centraal coördinatiepunt vroegopsporing of vroegsignalering per gemeente of regio. Deze kan een “makelaarsfunctie” vervullen om te voorkomen dat organisaties langs elkaar heen werken.
  • Voorzie vitale ouderen op tijd van informatie over gezond oud worden en levensloopbestendig wonen.
  • Ontwikkel samen preventieve interventies of laat het aan henzelf over en faciliteer/ondersteun ze daarbij, zoals De Vitality Club van de Leyden Academy.
  • Richt interventies ook op behoud van het sociale netwerk, ontwikkeling van digitale vaardigheden en voldoende bewegen voor het behoud van mobiliteit.
  • Pak vroegsignalering van problemen op vanuit een integraal team. De interventie Signaleren Niet Pluis gevoel schoolt professionals in het signaleren en melden van problemen bij ouderen. Betrokken organisaties krijgen handvatten om een systeem in te richten voor het signaleren, ontvangen én opvolgen van meldingen en het terugkoppelen van deze opvolging naar de signaleerder.Betrek de ouderen zelf bij het ontwikkelen van methodieken voor vroegopsporing of vroegsignalering. Hoe zouden zij zelf benaderd willen worden? Een mooi voorbeeld is de vragenlijst Is Alles Besproken, ontwikkeld door ouderen.
  • Ouderen zien mobiliteit als een belangrijke voorwaarde om (sociale) activiteiten te ondernemen, zich te redden in huis, zelfstandig boodschappen te doen en onafhankelijk te blijven. Gebruik dit als aangrijpingspunt om zicht te krijgen op zelfredzaamheid en/of kwetsbaarheid van ouderen.

Meer handige tips en handvaten vindt u in Preventieve activiteiten voor ouderen die onvoldoende bereikt worden : wat zijn kansrijke elementen? | RIVM (2018) en de RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu factsheets Zijn er verschillen in kwetsbaarheid? en Kwetsbaarheid en de samenhang met multimorbiditeit.