Integraal werken maakt uw aanpak effectiever. Dit betekent dat u verschillende maatregelen en interventies in samenhang inzet voor verschillende doelgroepen en hun omgeving. U werkt aan de hand van vier pijlers: voorlichting en educatie, signalering advies en ondersteuning, fysieke en sociale omgeving, en regelgeving en handhaving.


Voorlichting en educatie

Aandacht voor gezonde voeding en sport en bewegen is van groot belang. En dat begint al op vroege leeftijd, bijvoorbeeld binnen het onderwijs en  de kinderopvang. Op die manier leren kinderen van jongs af aan wat gezond eten is en waarom het belangrijk is voldoende te bewegen. Ouders staan voor, tijdens en na de zwangerschap erg open voor voorlichting. U kunt volwassenen met voorlichting en cursussen op weg helpen bij het maken van gezonde keuzes. Voor henzelf en voor hun kinderen. 

Wilt u overgewicht bij ouderen voorkomen? Dan is het goed om voorlichting specifiek op hen te richten. 

U kunt voorlichting en educatie als volgt inzetten: 

  • Erkende voedings- en beweeginterventies: maak hier zoveel mogelijk gebruik van. Bekijk daarvoor het interventieoverzicht overgewicht.

  • Infozien Gezond Groeien: Verloskundigen kunnen dit gratis magazine aan zwangere vrouwen geven.

  • Opleiden van medewerkers van de kinderopvang: stimuleer bewegen en gezonde voeding binnen de kinderopvang door medewerkers op te laten leiden tot coach Gezonde Kinderopvang met de (gratis) scholing Gezonde Start. Handige tips en meer kennis vindt u op Gezonde Kinderopvang.nl.

  • Gezonde School: stimuleer bewegen en gezonde voeding op school door scholen te stimuleren te werken met de Gezonde School-aanpak. 

  • Online consumenteninformatie over gezonde voeding: via het Voedingscentrum. Ook geeft het Voedingscentrum verschillende boeken en informatiefolders uit over specifieke onderwerpen zoals de Schijf van Vijf, overgewicht en diabetes type 2. Tevens zijn er online tools beschikbaar om persoonlijk te werken aan een gezonder eetpatroon.

  • Lokale kortingspas voor sportieve activiteiten: hiermee zorgt u ervoor dat kinderen in arme gezinnen voldoende geld hebben om te sporten. Lees meer over het voeren van beleid om jeugd die arm opgroeit mee te laten doen met sport-en beweegactiviteiten in de in de whitepaper ‘jeugd die arm opgroeit'.

  • Begrijpelijke artikelen over voeding en beweging: via de lokale media.

  • Promotieacties: bijvoorbeeld in samenwerking met lokale supermarkten of lokale bekendheden.

  • Argumentenkaartjes en de Nut en Noodzaak Toolbox van Kenniscentrum Sport en Bewegen: Ondersteun bijvoorbeeld hiermee professionals om in gesprek te gaan met ouders over het belang van bewegen. 

 

Signalering, advies en ondersteuning

Signaleren van (dreigend) overgewicht gebeurt bijvoorbeeld door de Jeugdgezondheidszorg, huisarts, kinderopvang, school of welzijn. Verschillende lokale partijen zoals de GGD Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst, eerstelijnszorg en welzijn bieden advies en ondersteuning. Als gemeente kunt u deze professionals helpen bij het verwerven van deskundigheid en de onderlinge afstemming en samenwerking. 

Vaak zijn intensieve interventies nodig om overgewicht aan te pakken. Bijvoorbeeld om te leren gezonder te eten en meer te bewegen. Maar soms ook door zelfvertrouwen en weerbaarheid te versterken. Bij interventies voor de jeugd is vaak het hele gezin betrokken. 

Jeugd

  • Via pedagogisch medewerkers op de kinderopvang, groepsleerkrachten, buurtsportcoaches of de vakleerkracht bewegingsonderwijs. Zij bespreken deze opgemerkte signalen met ouders en de jeugdarts/jeugdverpleegkundige. 

  • Signaleren door tijdens fitheidstesten te meten en wegen op school. Bijvoorbeeld in schoollespakketten zoals Lekker Fit! Of Jump In zijn fitheidstesten opgenomen.

  • Definitief vaststellen van overgewicht bij kinderen gebeurt door een jeugdarts of jeugdverpleegkundige, huisarts of kinderarts. . De JGZ-richtlijn overgewicht biedt de kaders voor preventie, signalering, interventie en verwijzing.

 

Volwassenen en ouderen
  • Via eerstelijnszorg, zoals huisarts, praktijkondersteuner en fysiotherapeut; ook wanneer patiënten voor andere klachten komen die niet gerelateerd zijn aan gewicht

  • Overgewicht bij zwangere vrouwen signaleren via verloskundigen

  • Signaleren van geleidelijke gewichtstoename of -afname door professionals in de (thuis)zorg. 

 

Jeugd

Nadat bij een kind overgewicht is geconstateerd, is het belangrijk om het kind en de ouders advies en ondersteuning te geven bij het veranderen van de leefstijl. Dit kan via:

  • Praten over gewicht’: hiermee kunnen JGZ Jeugdgezondheidszorg-professionals ouders inzicht en handvatten geven om met gezonde(re) gewoontes aan de slag te gaan en daarmee te werken aan een gezond gewicht voor hun peuter of kleuter.

  • Specifieke begeleiding door diëtisten (of fysiotherapeuten) en specifiek beweegaanbod bij fysiotherapeuten en sport- en beweegaanbieders voor kinderen met overgewicht.

  • Ondersteuningsprogramma’s voor kinderen met aandacht voor zelfvertrouwen, leren bewegen en het eetpatroon. Voorbeelden hiervan zijn Cool 2B Fit en Realfit. Bekijk voor alle erkende interventies het interventieoverzicht overgewicht

 

Volwassenen en ouderen
  • (Afval)begeleiding met hulp van de diëtist of leefstijlcoach. 

  • Gecombineerde leefstijlinterventies voor de behandeling van overgewicht bij volwassenen. Deze worden onder voorwaarden vergoed vanuit de basisverzekering. Leefstijlcoaches, diëtisten en fysio- en/of oefentherapeuten kunnen de gecombineerde leefstijlinterventie geven.

  • Beweeg- en leefstijlprogramma’s. Ook voor mensen met een lage SES Sociaal-economische Status (SES) Positie die iemand inneemt in de sociale hiërarchie, gemeten aan de hand van opleiding, inkomen of beroepsstatus. en 50-plussers en/of een chronische ziekte zoals diabetes. Vaak onder leiding van medewerkers welzijn, fysiotherapeuten, buurtsportcoaches of zorggeschoolde sportdocenten.

  • Programma’s die zich richten op gezond leren koken met een klein budget zoals Goedkoop gezonde voeding.

 

Voorbeeld: Voel je goed!

Voel je goed! is een project in Hengelo voor laagopgeleide volwassenen met overgewicht, die aan de slag willen met hun leefstijl maar belemmerd worden door hun laaggeletterdheid. Voel je goed! is speciaal ontwikkeld voor laaggeletterden en bestaat uit individuele eet- en beweegadviezen van een diëtist (in makkelijke taal) en groepslessen gezondheidsvaardigheden van een vrijwilliger. 

 

Fysieke en sociale omgeving

De omgeving is van grote invloed op de gezondheid van mensen. Als gemeente kunt u meer bewegen en gezond eten stimuleren door de omgeving goed in te richten. Bijvoorbeeld door gezondheid mee te wegen bij projectplannen. Ook kunt u een gezond voedselaanbod op scholen, kinderopvang, bij de sportclub en op de werkplek stimuleren. 

In de sociale omgeving hebben familie, vrienden, leerkrachten en collega’s invloed op het eet- en beweeggedrag. Hoeveel en wat mensen in onze sociale kring eten en hoe vaak zij bewegen heeft een groot effect op ons eigen gedrag. 

  • Het Voedingscentrum heeft diverse mogelijkheden voor gemeenten op een rij gezet om de fysieke eetomgeving in stappen gezonder te maken
     
  • Bekijk voorbeelden van andere gemeenten, zoals Amsterdam, Utrecht en Ede die werken aan een gezonde voedselomgeving op de themapagina Gezonde Voedselomgeving.
     
  • Stimuleer beheerders van plekken zoals de bibliotheek, zwembad, ziekenhuis of bedrijfsrestaurant om de eetomgeving gezonder en duurzamer te maken met de Richtlijn Eetomgevingen.
     
  • Stimuleer scholen om een gezondere kantine te realiseren met de Richtlijn Eetomgevingen voor Scholen en de Kantinescan. Vo- en mbo- scholen kunnen daarbij ondersteund worden door De Gezonde Schoolkantine. Ruim 1600 scholen zijn al aan de slag.
     
  • Stimuleer sport- en buurtlocaties om in te zetten op gezonder eten en drinken, een rookvrij terrein en verantwoord alcoholbeleid. Stimuleer daarnaast ook gezonde voeding en sponsoring bij sportevenementen. Via de website van JOGG-Teamfit.nl vindt u praktijkvoorbeelden, tips en ondersteuning.
     
  • Maak het voor bezoekers van de dagattracties in jouw gemeente makkelijker om gezondere keuzes te maken door ze aan te laten sluiten bij Gezond Uit, een werkwijze van JOGG Jongeren Op Gezond Gewicht .
     
  • Borstvoedingsvriendelijke gemeente: baby’s die borstvoeding krijgen hebben minder kans op overgewicht. Gemeenten kunnen moeders gelegenheid bieden hun kind de borst te geven, bijvoorbeeld door het verspreiden van het beeldmerk ‘Voeden kan hier’, te vinden bij onder andere horeca-ondernemingen, winkels, attractieparken, musea en andere openbare gelegenheden.
     
  • Het is ook belangrijk om in te zetten op een beweegvriendelijke omgeving, die mensen stimuleert om te bewegen en te sporten. Lees meer over de beweegvriendelijke omgeving in het themadeel ‘Sport en bewegen’ en in het BVO Kennisdossier van Kenniscentrum Sport en Bewegen.
     
  • Stimuleer JGZ Jeugdgezondheidszorg locaties om met behulp van de Inspiratiegids een binnenruimte te creëren die uitstraalt dat bewegen belangrijk, leuk en eenvoudig is.
     
  • Geef als gemeente het goede voorbeeld en stimuleer voldoende bewegen op de werkplek, omdat veel werknemers hun werktijd zittend doorbrengen. Denk aan sportaanbod via de werkgever, wandelen tijdens de pauze en staand vergaderen.

 

Voorbeeld: Vitaal Bedrijf

Het programma Vitaal Bedrijf is een initiatief van VNO-NCW en MKB Midden- en kleinbedrijf Nederland. Stap voor stap helpt Vitaal Bedrijf ondernemers naar een vitale toekomst. Op het digitale platform van Vitaal Bedrijf staanvoorbeelden, tips, verschillende activiteiten en programma’s . Zo kunnen bedrijven kosteloos een oriëntatiescan doen om de vitaliteit van het bedrijf in kaart te brengen. 

 

Voorbeeld: Speelplaats de Leuke Linde in Arnhem

Een aantrekkelijke openbare leefomgeving nodigt jong en oud uit om te spelen en om voldoende te bewegen. Maar hoe maak je een wijk precies beweegvriendelijk? Waar begin je? Neem een kijkje bij speelplaats De Leuke Linde in Arnhem.

 

 Meer informatie

 

Regelgeving en handhaving

Met regelgeving en handhaving kunt u als gemeente invloed uitoefenen. Zo kunt u er bijvoorbeeld voor kiezen om geen vergunning te geven aan mobiele snackkarren in de omgeving van scholen. Of u kunt kijken om het aantal fastfoodbedrijven binnen een bepaald gebied te beperken. 

  • Restrictief vestigingsbeleid voor (mobiele) snackkarren. Kies er bijvoorbeeld voor om geen vergunning te verlenen voor mobiele snackkarren in de omgeving van scholen en speelplaatsen, of wijken waar veel overgewicht voorkomt.

  • Kijk naar mogelijkheden om de verhouding tussen het aanbod van gezond en ongezond eten te verbeteren. Zo weerde stadsdeel Zuid in Amsterdam een nieuw filiaal van een pizzaketen. De rechter stelde de gemeente hierin in het gelijk. In Utrecht wordt het aspect gezondheid standaard meegenomen bij ruimtelijke projecten op basis van de Wet Publieke Gezondheid.

  • Stel eisen aan gezonde voeding bij vergunningverlening. Stel bijvoorbeeld bij het verstrekken van een vergunning voor sportevenementen als eis dat een groot deel van het voedselaanbod gezond is en dat er gratis kraanwater beschikbaar is.
     

 

Meer informatie