Wilt u effectief beleid maken om overgewicht aan te pakken? Werk dan integraal. Dit betekent dat u verschillende maatregelen en interventies in samenhang inzet voor verschillende doelgroepen en hun omgeving. 

U kunt integraal werken aan de hand van de volgende 4 pijlers: voorlichting en educatie; signalering, advies en ondersteuning; fysieke en sociale omgeving; en regelgeving en handhaving. 


Voorlichting en educatie

Aandacht voor gezonde voeding en sport en bewegen is van groot belang. Zowel binnen het onderwijs als de kinderopvang. Op die manier leren kinderen van jongs af aan wat gezond eten is en waarom het belangrijk is voldoende te bewegen.

Ouders staan voor, tijdens en na de zwangerschap erg open voor voorlichting. U kunt volwassenen met voorlichting en cursussen op weg helpen bij het maken van gezonde keuzes. Voor henzelf en voor hun kinderen. 

Wilt u overgewicht bij ouderen aanpakken? Dan is het goed om voorlichting specifiek op hen te richten. 

U kunt voorlichting en educatie als volgt inzetten: 

  • Erkende voedings- en beweeginterventies: maak hier zoveel mogelijk gebruik van. Bekijk daarvoor het interventieoverzicht overgewicht

  • Infozien Gezond Groeien: Verloskundigen kunnen dit magazing aan zwangere vrouwen geven

  • Opleiden van medewerkers van de kinderopvang: stimuleer bewegen en gezonde voeding binnen de kinderopvang door medewerkers op te leiden tot coach Gezonde Kinderopvang met de (gratis) scholing Gezonde Start. Handige tips en meer kennis vindt u op Gezonde Kinderopvang.nl en Kenniscentrumsport.nl.

  • Gezonde School: stimuleer bewegen en gezonde voeding op school door scholen te stimuleren te werken met de Gezonde School-aanpak. Bekijk ook de sport en beweegactiviteiten voor primair, voortgezet en middelbaar onderwijs

  • Online consumenteninformatie over voeding: via het Voedingscentrum. Ook geven zij verschillende boeken en informatiefolders uit over specifieke onderwerpen zoals de Schijf van Vijf, overgewicht en diabetes type 2. Tevens zijn er online tools beschikbaar om persoonlijk te werken aan een gezonder eetpatroon

  • Begrijpelijke artikelen over voeding en beweging: via de lokale media

  • Promotieacties: bijvoorbeeld in samenwerking met lokale supermarkten of lokale bekendheden

 

Ouderen

Zet interventies in specifiek voor de doelgroep 50+, bijvoorbeeld ‘Elke stap stelt’ voor een actievere leefstijl. Of gebruik andere sport- en beweegaanpakken voor ouderen.

Lees meer in het Wat werkt-dossier ouderen en bewegen .

Voel je goed! is een project in Hengelo voor laagopgeleide volwassenen met overgewicht, die aan de slag willen met hun leefstijl maar belemmerd worden door hun laaggeletterdheid. Voel je goed! is speciaal ontwikkeld voor laaggeletterden en bestaat uit individuele eet- en beweegadviezen van een diëtist (in makkelijke taal) en groepslessen gezondheidsvaardigheden van een vrijwilliger. 

Lees meer over Voel je goed!.

 

Meer informatie

 

Signalering, advies en ondersteuning

Signaleren van (dreigend) overgewicht gebeurt bijvoorbeeld door de Jeugdgezondheidszorg, huisarts, school of welzijn. Verschillende lokale partijen zoals de GGD Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst, eerstelijnszorg en welzijn bieden advies en ondersteuning. Als gemeente kunt u deze professionals helpen bij het verwerven van deskundigheid en de onderlinge afstemming en samenwerking. 

Vaak zijn intensieve interventies nodig om overgewicht aan te pakken. Bijvoorbeeld om te leren gezonder te eten en meer te bewegen. Maar soms ook door zelfvertrouwen en weerbaarheid te versterken. Bij interventies voor de jeugd is vaak het hele gezin betrokken. 

 

Jeugd
  • Via leidsters op de kinderopvang, groepsleerkrachten, buurtsportcoaches of de vakleerkracht bewegingsonderwijs. Zij bespreken deze opgemerkte signalen met ouders en de jeugdarts/jeugdverpleegkundige. 

  • Signaleren door tijdens fitheidstesten te meten en wegen op school. Bijvoorbeeld in schoollespakketten zoals Lekker Fit! Of Jump In zijn fitheidstesten opgenomen.

  • Definitief vaststellen van overgewicht bij kinderen gebeurt door een jeugdverpleegkundige, huisarts of kinderarts.

 

Volwassenen
  • Via huisartsen; ook wanneer patiënten voor andere klachten komen die niet gerelateerd zijn aan gewicht

  • Overgewicht bij zwangere vrouwen signaleren via verloskundigen

  • Signaleren van geleidelijke gewichtstoename of -afname door professionals in de (thuis)zorg. In samenwerking met bijvoorbeeld bedrijfsgeneeskundige zorg of het consultatiebureau voor ouderen stimuleert de gemeente preventieconsulten.

 

Jeugd

Nadat bij een kind overgewicht is geconstateerd, is het belangrijk om het kind en de ouders advies en ondersteuning te geven bij het veranderen van de leefstijl. Dit kan via:

  • Praten over gewicht’: hiermee kunnen JGZ Jeugdgezondheidszorg-professionals ouders inzicht en handvatten geven om met gezonde(re) gewoontes aan de slag te gaan en daarmee te werken aan een gezond gewicht voor hun peuter of kleuter.

  • lokale kortingspas voor sportieve activiteiten: hiermee zorgt u ervoor dat kinderen in arme gezinnen voldoende geld hebben om te sporten. Lees hierover in de factsheet Jeugd-Armoede-Sport.

  • Specifieke begeleiding door diëtisten (of fysiotherapeuten) en specifiek beweegaanbod bij fysiotherapeuten en sport- en beweegaanbieders voor kinderen met overgewicht.

  • Ondersteuningsprogramma’s voor kinderen met aandacht voor zelfvertrouwen, leren bewegen en het eetpatroon. Voorbeelden hiervan zijn Cool 2B Fit en Realfit. Deze en andere interventies, erkend en gericht op overgewicht voor jeugd vind u op de website van Allesoversport.

 

Volwassenen en ouderen
  • (Afval)begeleiding met hulp van de diëtist of leefstijlcoach. 

  • Gecombineerde leefstijlinterventies voor de behandeling van overgewicht bij volwassenen. Deze worden onder voorwaarden vergoed vanuit de basisverzekering. Leefstijlcoaches, diëtisten en fysio- en/of oefentherapeuten kunnen de gecombineerde leefstijlinterventie geven.

  • Beweeg- en leefstijlprogramma’s. Ook voor mensen met een lage SES Sociaal-economische Status (SES) Positie die iemand inneemt in de sociale hiërarchie, gemeten aan de hand van opleiding, inkomen of beroepsstatus. en 50-plussers en/of een chronische ziekte zoals diabetes. Vaak onder leiding van medewerkers welzijn, fysiotherapeuten, buurtsportcoaches of zorggeschoolde sportdocenten.

  • Programma’s die zich richten op gezond leren koken met een klein budget zoals Goedkoop gezonde voeding.

 

Voorbeeld: Realfit, cursus voor jongeren

Realfit is een intensieve cursus voor jongeren tussen de 13-18 jaar met als doel een gewichtsstabilisatie of- afname. In deze cursus wordt een combinatie van de voedings-en bewegingslessen, individuele dieetconsulten met cognitieve gedragstherapie toegepast.

 

Fysieke- en sociale omgeving

De omgeving is van grote invloed op de gezondheid van mensen. Als gemeente kunt meer bewegen en gezond eten stimuleren door de omgeving goed in te richten. Bijvoorbeeld door gezondheid mee te wegen bij projectplannen. Of door invloed uit te oefenen op het aantal verkooppunten van fastfood. Ook kunt u een gezond voedselaanbod op scholen, kinderdagopvang, bij de sportclub en op de werkplek stimuleren. 

In de sociale omgeving hebben familie, vrienden, leerkrachten en collega’s invloed op het eet- en beweeggedrag. Hoeveel en wat mensen in onze sociale kring eten en hoe vaak zij bewegen heeft een groot effect op ons eigen gedrag. 

  • Het Voedingscentrum:  heeft diverse mogelijkheden voor gemeenten op een rij gezet om de fysieke eetomgeving in stappen gezonder te maken

  • Richtlijn Eetomgevingen: een omgeving met eten en drinken noemen we een eetomgeving. Bijvoorbeeld een bibliotheek, zwembad, ziekenhuis, bedrijfsrestaurant of schoolkantine. Met de Richtlijn Eetomgevingen maakt u eetomgevingen gezonder en duurzamer. De Checklist geeft inzicht in het aanbod en de presentatie daarvan en helpt u om ambities te bepalen

  • Richtlijnen Gezondere Kantines en de Kantinescan: naast gezonde voeding is ook voldoende bewegen op de werkplek belangrijk, omdat veel werknemers hun werktijd zittend doorbrengen. Denk aan sportaanbod via de werkgever, wandelen tijdens de pauze en staand vergaderen. Lees meer (tips) over de gezonde werkplek.

  • Borstvoedingsvriendelijke gemeente: baby’s die borstvoeding krijgen hebben minder kans op overgewicht. Gemeenten kunnen moeders gelegenheid bieden hun kind de borst te geven, bijvoorbeeld door het verspreiden van het beeldmerk ‘Voeden kan hier’, te vinden bij onder andere horeca-ondernemingen, winkels, attractieparken, musea en andere openbare gelegenheden

  • Wilt u gemeente aan de slag met een gezond, veilig en ecologisch houdbaar voedselsysteem in en rond jouw stad? Bekijk dan de goede voorbeelden van lokaal voedselbeleid in diverse steden en provincies in Nederland. 

  • Moestuinen bij kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en scholen. In Rotterdam wordt bijvoorbeeld de 'Smakelijke moestuin' ingezet als onderdeel van Lekker Fit! 

  • Stimuleer scholen om een gezondere kantine te realiseren. Het programma De Gezonde Schoolkantine  helpt vo- en mbo-scholen bij het realiseren van een gezondere schoolkantine. Scholen kunnen daarbij ondersteund worden door de Schoolkantine Brigade (Voedingscentrum). Ruim 1600 scholen zijn al aan de slag.

  • Stimuleer sportlocaties om het assortiment in de kantine aan te passen en de gezonde keuze te bevorderen en stimuleer gezonde keuzes bij sportevenementen. Via de website Team:fit.nl vindt u praktijkvoorbeelden en tips. 

  • Naast voeding is het ook belangrijk om in te zetten op een beweegvriendelijke omgeving, die mensen stimuleert om te bewegen en te sporten. Onderzoek hoe beweegvriendelijk een buurt of wijk is met Beweeg Vriendelijke Omgeving Scan. Lees meer over de beweegvriendelijke omgeving in het themadeel ‘Sport en bewegen’. Lees ook hoe u de leefomgeving gezond kunt inrichten, met focus op ruimte voor bewegen.

  • Maak gebruik van de mogelijkheid die de Omgevingswet biedt om expliciet en vroegtijdig gezondheid te betrekken bij ruimtelijke planvorming en beslissingen. 

 

Voorbeeld: NOG Fitter en Vitaler

GGD Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst Noord- en Oost Gelderland doet mee aan NOG Fitter en Vitaler. NOG Fitter en Vitaler is een digitaal platform om werknemers van maar liefst 30 organisaties in de regio Noord- en Oost Gelderland NOG Fitter en Vitaler te maken. Daarmee bereiken ze nu 10.000 werkenden in die regio. Met een toegankelijke website met tips en veel informatie voor werknemers en werkgevers over een gezonde leefstijl worden de organisaties ondersteund om samen de werkvloer NOG gezonder te maken.

Eén van de manieren om gezond en vitaal te werken is door gebruik te maken van de Gezonde Werkvloer Adviseur. Weten wat hij of zij doet? Bekijk het aanbod van de Gezonde Werkvloer Adviseur

 

 Meer informatie

 

Regelgeving en handhaving

Met regelgeving en handhaving kunt u als gemeente invloed uitoefenen. Zo kunt u er bijvoorbeeld voor kiezen om geen vergunning te geven aan mobiele snackkarren in de omgeving van scholen. Of u kunt kijken om het aantal fastfoodbedrijven binnen een bepaald gebied te beperken. 

  • Restrictief vestigingsbeleid voor (mobiele) snackkarren. Kies er bijvoorbeeld voor om geen vergunning te verlenen voor mobiele snackkarren in de omgeving van scholen en speelplaatsen, of wijken waar veel overgewicht voorkomt.

  • Kijk naar mogelijkheden om de verhouding tussen het aanbod van gezond en ongezond eten te verbeteren. Zo weerde stadsdeel Zuid in Amsterdam een nieuw filiaal van een pizzaketen. De rechter stelde de gemeente hierin in het gelijk. In Utrecht wordt het aspect gezondheid standaard meegenomen bij ruimtelijke projecten op basis van de Wet Publieke Gezondheid.

  • Stel eisen aan gezonde voeding bij vergunningverlening. Stel bijvoorbeeld bij het verstrekken van een vergunning voor sportevenementen als eis dat een groot deel van het voedselaanbod gezond is en dat er gratis kraanwater beschikbaar is.
     

 

Meer informatie