Het ontwikkelen van overgewicht heeft meerdere oorzaken. Persoonsgebonden factoren, leefstijl, leef-, woon- en werkomstandigheden spelen een rol. Met een integrale aanpak grijp je in op meerdere factoren die een rol spelen. Op deze pagina staat hoe je dit aanpakt via de pijlers: voorlichting en educatie, signalering, advies en ondersteuning, fysieke en sociale omgeving en regelgeving en handhaving.
Voorlichting en educatie
Kennis over en vaardigheden voor een gezonde leefstijl zijn belangrijk. Geef hier al op jonge leeftijd aandacht aan, bijvoorbeeld via Gezonde Kinderopvang en Gezonde School. Dan leren kinderen van jongs af aan wat een gezonde leefstijl is. Ook voor volwassenen en ouderen zijn kennis over en vaardigheden voor een gezonde leefstijl van belang. Maak hiervoor gebruik van erkende interventies.
In de praktijk: Goedkoop Gezonde Voeding
Met Goedkoop Gezonde Voeding (GGV) krijgen cursisten in twee bijeenkomsten voorlichting geeft over goedkope en gezonde voeding. De cursus is speciaal ontwikkeld voor mensen die hierover meer tips kunnen gebruiken. De cursus weet met succes juist de groep te bereiken die vaak minder open staat voor voedselvoorlichting en deze te motiveren betaalbare gezonde keuzes te maken.
Signalering, advies en ondersteuning
Organisaties zoals de Jeugdgezondheidszorg, in de eerstelijnszorg of kinderopvang kunnen (dreigend) overgewicht signaleren. Lokale partijen zoals de GGD (Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst), leefstijlcoaches en eerstelijnszorg bieden advies en ondersteuning. Als gemeente ondersteun en stimuleer je de samenwerking tussen preventie, zorg en welzijn.
Voor gemeenten zijn de netwerkaanpak voor volwassenen met overgewicht en obesitas en de netwerkaanpak Kind naar Gezonder Gewicht ontwikkeld. Hierin werken professionals uit het zorg- en sociaal domein nauw samen.
In de praktijk: Ketenaanpak overgewicht bij Kinderen in de Gelderse Vallei
Als je overgewicht bij kinderen wilt aanpakken, dan moet je een tweesporenbeleid voeren: enerzijds richt je je op bestaand overgewicht, anderzijds wil je overgewicht voorkómen. Dit is in een notendop het uitgangspunt van het project 'Versterken ketenaanpak overgewicht bij kinderen in de Gelderse Vallei'. Het tweesporenbeleid leverde diverse concrete resultaten op. Lees wat het project de gemeente heeft opgeleverd.
Fysieke en sociale omgeving
De fysieke en sociale omgeving heeft invloed op gezondheid van mensen. Als gemeente kun je meer bewegen en gezond eten stimuleren door de inrichting van de omgeving aan te passen. Bijvoorbeeld door gezondheid mee te wegen bij projectplannen voor (her)inrichting van buurten. Ook kun je een gezond voedselaanbod op scholen, kinderopvang, buurtlocaties, speeltuinen, sportclubs en de werkplek stimuleren.
In de sociale omgeving hebben familie, vrienden, leerkrachten en collega’s invloed op het eet- en beweeggedrag. Hoeveel en wat mensen in onze sociale kring eten en hoe vaak zij bewegen heeft een groot effect op ons eigen gedrag.
De definitie van voedselomgeving, ook wel 'eetomgeving' genoemd, luidt: 'Alle plekken waar eet- en drinkaanbod aanwezig is, maar ook de plaatsen waar je wordt blootgesteld aan (online) beeldmateriaal en reclame van eten. De beschikbaarheid, informatie, prijs, promotie, plaatsing en zichtbaarheid zijn daarin van belang, maar ook de heersende sociale normen, voedselcultuur, voedselrichtlijnen en wetgeving.'
Het Voedingscentrum biedt bouwstenen voor een gezonde en duurzame voedselomgeving. Deze bouwstenen kunnen gemeenten en GGD (Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst)'en inspireren. Gemeenten en GGD'en kunnen de bouwstenen inzetten als strategische basis voor lokaal beleid. Denk bijvoorbeeld aan gebieds- en reclamebeleid, de kinderopvang (bijvoorbeeld Gezonde Kinderopvang-locaties), de schoolomgeving, buurt- en sportlocaties en zorginstellingen.
Voldoende bewegen is essentieel voor een goede gezondheid. Een leefomgeving die uitnodigt tot sporten, spelen en bewegen, levert hieraan een belangrijke bijdrage. Voor een beweegvriendelijke omgeving (BVO) is beleid nodig. Bij het Kenniscentrum Sport & Bewegen vind je kennis, voorbeelden en tools voor een beweegvriendelijke omgeving. Zo kun je lezen waar een beweegvriendelijke omgeving uit bestaat, hoe je domeinoverstijgend kunt samenwerken en hoe je beleid opstelt.
In de praktijk: Groningse routekaart voedseltransitie
Groningen wil in 2050 een stad met volledig circulaire landbouw zijn, waar inwoners kunnen en willen kiezen voor gezond en duurzaam voedsel en daartoe gestimuleerd worden door de leefomgeving. De gemeente heeft een routekaart die een visie bevat en tegelijkertijd uitnodiging is aan alle partijen uit de voedselketen om samen aan de voedseltransitie te werken.
Regelgeving en handhaving
De gemeente kan met regelgeving en handhaving een gezondere omgeving bevorderen, bijvoorbeeld door geen vergunningen te verlenen voor snackkarren bij scholen, speelplaatsen of wijken met veel overgewicht. Stimuleer een gezonder aanbod door eisen te stellen aan vergunningen, zoals een minimum aan gezond eten en gratis kraanwater bij sportevenementen.
In de praktijk: Geen snackbar naast de school
Scholen zien soms met lede ogen toe hoe leerlingen de schoolkantine met een gevarieerd aanbod van gezonde producten mijden en bij de plaatselijke snackbar hun lunch halen. Samenwerking tussen scholen, gemeenten en aanbieders van ongezonde snacks kan een oplossing zijn. De gemeente kan het gesprek aangaan, en in de APV (Algemene Plaatselijke Verordening (APV)) kunnen regels worden opgenomen. Zo heeft de gemeente Groningen in de Nota Standplaatsen opgenomen dat in een straal van 250 meter rond scholen geen gefrituurde producten mogen worden verkocht.
Meer informatie
- In de whitepaper Jeugd die arm opgroeit lees je waarom de jeugd minder vaak sport en beweegt en hoe je dit kunt veranderen (Kenniscentrum Sport & Bewegen).
- Het terugdringen van overgewicht bij kinderen en jongeren is belangrijk, maar blijkt in de praktijk vaak een ingewikkelde uitdaging. De Checklist jeugd overgewicht geeft je inzicht in welk sportaanbod werkt voor jongeren met overgewicht (Kenniscentrum Sport & Bewegen).
- In de Tipkaart over samenwerken op het gebied van zorg, sport en bewegen lees je over het belang van samenwerking en hoe je dit vanuit de gemeente kunt aanpakken (Kenniscentrum Sport &Bewegen).