Om een intentie voor tabakspreventie om te zetten naar beleid en een uitvoeringsprogramma, heeft u onder andere cijfers en feiten nodig. Door de regionale of lokale situatie in beeld te brengen, kunt u onderbouwd prioriteiten stellen en gericht doelgroepen kiezen.

Cijfers op wijkniveau

Volksgezondheidenzorg.info geeft inzicht in het aantal rokers in Nederland en doet dat ook op wijk- en buurtniveau. Op basis van ruim 457.000 respondenten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016 heeft het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu cijfers rondom roken berekend voor alle wijken en buurten.

Daling aantal rokers boven de 18 jaar

  • In 2018 rookte ruim 22% van alle Nederlanders van 18 jaar en ouder wel eens. 16% van de rokers rookt dagelijks. [1]
  • Ten opzichte van 2014 is het aantal rokers gedaald: in 2014 rookte 25,7%  en in 2018 22,4%. [1]
  • Er roken meer mannen (25,7%) dan vrouwen (18,4%). [1]
  • Onder middelbaar en laag opgeleiden wordt ruim twee tot bijna drie keer meer dagelijks gerookt (resp. 19%% en 22,7%) dan onder hoogopgeleiden (7,9%). [1]
  • Volwassenen met een niet-westerse migratieachtergrond roken vaker (25,5%) dan volwassenen met een Nederlandse achtergrond (22,5%) of westerse migratieachtergrond (26,1%). [1]
  • Ruim 40% van de rokers deed in 2017 een stoppoging. [2]
  • Roken gaat vaak samen met andere leefstijlrisico’s zoals zwaar drinken en/of overgewicht. Tussen 1990 en 2011 is het aantal mensen dat leefstijlrisico’s combineert afgenomen. [3]
  • 18% van de niet-rokende volwassenen is dagelijks in een ruimte waar gerookt wordt. Bijna 30% van hen wordt dagelijks een uur of meer blootgesteld aan de rook van andermans sigaretten. [4]

Bron: Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging. Factsheet Roken onder volwassenen - kerncijfers 2016. Utrecht: Trimbos-instituut. 2017.

Roken onder scholieren en studenten 

  • In 2017 had bijna ruim 17% van de scholieren tussen de 12 en 16 jaar ooit gerookt, bijna 8% deed dat nog in de laatste maand. Dagelijks rookte iets meer dan 2%. [5]
  • Er is een met de leeftijd oplopende, gestaag stijgende lijn te zien in het percentage rokers tussen de 12 en de 16 jaar. Van de 12 jarigen rookte in 2017 bijvoorbeeld 0,3% in de laatste maand, bij 16 jaar was dat ruim 15%%. [5]
  • Jongens hebben meer ervaring met roken en zijn vaker dagelijkse roker dan meisjes. [5]
  • Op het VMBO (beroeps/kader beroeps) wordt in 2017 meer gerookt (29,3% ooit, 6,5% dagelijks) dan op het VWO (11,9% en 0,3%). [5]
  • Het aantal (dagelijks) rokende scholieren neemt af sinds 1992, al was er tussen 2007 en 2011 een stagnatie te zien. [6]
  • Bijna de helft van de rokende ouders rookt in 2016 weleens binnen; van hen doet bijna 40% dat ook in de aanwezigheid van kinderen. Oudere kinderen komen thuis vaker in aanraking met een rokende ouder dan jonge kinderen. [4]
  • Van MBO en HBOHoger Beroeps Onderwijs (HBO) studenten zijn geen trendcijfers beschikbaar. Wel is bekend dat van deze studenten in 2015 ongeveer één op de drie (33%) in de afgelopen maand rookte en één op de vijf (18%) dagelijks rookte.[7]

Nationale Drug Monitor 2019

Het Jaarbericht 2019 van de Nationale Drug Monitor (NDM) geeft een overzicht van de trends, laatste cijfers en feiten over het gebruik van en schade door alcohol, tabak, drugs en slaap- en kalmeringsmiddelen en ontwikkelingen in de wetgeving (Trimbos-instituut, maart 2020).

Handhaving van de Tabaks- en rookwarenwet

De NVWA houdt toezicht op de naleving van de Tabaks- en rookwarenwet en kan boetes opleggen. Daarnaast worden onderzoeken uitgevoerd naar in hoeverre jongeren onder de 18 rookwaren kunnen kopen en of de horeca het rookverbod naleeft. De laatste jaren lijkt de naleving te verbeteren maar zeker ook nog voor verbetering vatbaar.

  • De leeftijdsgrens voor de verkoop van tabaksproducten wordt vaak niet nageleefd. De 9% 16-17 jarigen die tabakswaren willen kopen slagen daar in meer dan de helft van de gevallen in (55%); met in cafetaria’s is de naleving slecht. 
  • In 2017 legde de NVWA 16% van de geïnspecteerde locaties een maatregel op voor het overtreden van de leeftijdsgrens voor de verkoop van tabak. In 2016 was dat nog in 20% van de gevallen.
  • Het aantal overtredingen van rookverboden in de horeca neemt af. Overtredingen vinden het meest plaats in cafés en discotheken.

Bron: Trimbos-instituut, WODC. Nationale Drug Monitor, Jaarbericht 2018. Utrecht: Trimbos-instituut. 2018.

Referenties

  1. Bommelé, J., Willemsen, M. Kerncijfers roken 2018. Utrecht: Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging (onderdeel van het Trimbos-instituut). 2019.
  2. Laar van, M.W., Gestel van, B, e.a. Jaarbericht Nationale Drug Monitor 2018. Utrecht: Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging (onderdeel van het Trimbos-instituut). 2019.
  3. Springvloet, van L.,  Pol van der, P., Dorsselaer van, S., Monshouwer van, K., Laar van, M. Factsheet Roken onder volwassenen en jongeren in Nederland. Kerncijfers 2015. Utrecht: Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging (onderdeel van het Trimbos-instituut). 2016.
  4. Springvloet, van L. Kleinjan, M. Van Laar, M. Meeroken - feiten en cijfers 2016. Utrecht: Nationaal Expertisecentrum Tabaksontmoediging (onderdeel van het Trimbos-instituut). 2018.

  5. Stevens, G., Van Dorsselaer, S., Boer, M., De Roos, S., Duinhof, E., Ter Bogt, T., De Looze, M. HBSC 2017: Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland. Utrecht: Universiteit Utrecht, Trimbos-Insituut, SCPSociaal en Cultureel Planbureau (SCP) URL: http://www.scp.nl , RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. 2018.

  6. Volksgezondheidenzorg.info. Trend rookgedrag jongeren 1992-2017. Bilthoven: RIVM. Geraadpleegd op 2 december 2019.

  7. Verdurmen, J. Dorsselaer, J. van, Monshouwer, K. Factsheet Middelengebruik onder studenten van 16-18 jaar op het MBO en HBO 2015. Utrecht: Trimbos-instituut, 2016.